Goede vrienden zeggen elkaar de waarheid

EEN JAAR voor het 350-jarig jubileum van de landing van VOC-employé Jan van Riebeeck op Kaap de Goede Hoop landt Wim Kok zaterdag in Kaapstad....

Die zijn goed, heet het formeel. Maar achter die kwalificatie gaat aan beide zijden toch enig ongenoegen schuil. De nieuwe regeerders in Pretoria vinden dat de BV Nederland meer investeringen zou moeten doen. In Den Haag heeft men de indruk dat het ANC Nederland een beetje links laat liggen.

Het ene gevoel heeft natuurlijk met het andere te maken. De Duitsers bijvoorbeeld, die wel flinke investeringen in Zuid-Afrika doen (Volkswagen, Mercedes) worden door president Thabo Mbeki hogelijk gewaardeerd. Onze oosterburen mogen straks zelfs nieuwe duikboten leveren.

Nederland heeft economisch minder te bieden. Het is weliswaar een welkome leverancier van toeristen, we drinken steeds meer Kaapse wijn, maar verder is het beeld wat magertjes. Een uitgebreide handelsdelegatie onder leiding van minister Jorritsma kwam vorig jaar amper tot zaken. Slechts P & O Nedlloyd viel op: het concern heeft zich verbonden aan de ontwikkeling van de nieuwe Coega-haven, een groot en omstreden project in de arme Oost-Kaap dat voor het ANC een hoge politieke lading heeft.

Qua ontwikkelingshulp mogen de Zuid-Afrikanen echter niet klagen. Nederland is goed voor een totaal van 1500 miljoen rand (een half miljard gulden) gerekend over de periode van 1994 tot 2004. De speciale positie van het relatief rijke Zuid-Afrika als baken van hoop op het continent wordt ermee onderstreept.

In Nederlandse diplomatieke kring wordt daarom met groeiende zorg gekeken naar de regering-Mbeki. De opvolger van Nelson Mandela, wiens ambitie het is leiding te geven aan een Afrikaanse renaissance, heeft zijn eerste 'annus horribilis' achter de rug, met blunders in dossiers als aids en Zimbabwe en wisselende signalen wat betreft raciale verzoening, democratische tolerantie en corruptiebestrijding.

Het zijn gevoelige onderwerpen, waar je als bezoeker uit het land van Van Riebeeck natuurlijk niet te veel over mag zeggen . De Britse minister voor Afrika Peter Hain kreeg onlangs al de volle laag, omdat hij het waagde het halfzachte beleid van het ANC tegen de ontspoorde buurman Robert Mugabe openlijk van een kanttekening te voorzien. Onbeholpen arrogantie is ook de nieuwe heersers in Zuid-Afrika niet vreemd.

Wim Kok heeft tijdens zijn bezoek niettemin een uitgelezen gelegenheid om de gastheer diplomatiek toe te spreken. Woensdag zal hij in het hartje van Johannesburg een trio wandkleden aanbieden aan de president van het Constitutionele Hof. Het werkstuk van de kunstenares Marlene Dumas heeft de mooie titel Het voordeel van de twijfel meegekregen.

De bal ligt dus al praktisch op de doellijn, Kok hoeft alleen nog maar een laatste tik te geven. Een algemeen betoog over het vitale belang van een onafhankelijke rechterlijke macht ligt voor de hand, maar de premier zou nog wat verder mogen gaan. Hij kan verwijzen naar de mooie voornemens die de Organisatie van Afrikaanse Eenheid heeft om regionale tirannen af te stoppen.

Coupplegers zullen voortaan in OAE-verband worden geïsoleerd, luidt het papieren plan, om te laten zien dat Afrikaanse leiders de democratische ontwikkeling van hun eigen continent serieus nemen.

Mugabes recente aanval op de rechters van het Constitutionele Hof in Harare mag een coup heten tegen het fundament van de Zimbabwaanse rechtstaat. De doodse stilte hierover in Zuid-Afrika en de rest van Afrika duidt erop dat de leiders nog niet gewend zijn de daad bij het woord te voegen. Terwijl het toch hoog tijd lijkt geworden voor een duidelijke waarschuwing aan het adres van comrade Mugabe. Weinig zal zijn ontzaglijke ego harder treffen dan het vooruitzicht van een plaatsje op de strafbank van de eigen club.

Zou Kok het aandurven Mbeki die suggestie aan de hand te doen? De kans lijkt klein, gelet op de handenwringende reacties in het diplomatieke circuit. 'Afrika moet zelf met dit soort signalen komen, het Westen moet het ze niet hoeven voorzeggen', klinkt het.

Helemaal waar. Maar Wim Kok is sinds zijn vakbondsdagen een goede vriend van het ANC. En behoren oude vrienden elkaar niet gewoon de waarheid te zeggen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.