Goede smaak of een fabriekje van leverpastei?

In Nederland vechten uitgevers met het water in de bek om de vette kluif van het zomerboek. De strijd schijnt nog niet beslist te zijn....

Maar dit jaar lijkt het Oprah te lukken om van een box met drie romans van William Faulkner een literaire zomerhit te maken. Het zijn weerbarstige, grimmige romans van een compromisloze schrijver. Door zijn eigenzinnige stijl met veel innerlijke monologen heeft hij het stempel 'moeilijk' opgedrukt gekregen. Zijn romans kennen een ingewikkelde structuur. Ze worden bevolkt door personages die aan de buitenwereld geen boodschap hebben, dus al helemaal niet aan lezers, laat staan aan het grote publiek. Op 4 juni haalde Oprah een van Faulkners sterkste romans, As I Lay Dying (

Terwijl ik al heenging), uit zijn graf en voorzag hem van een aanstekelijk zomerjasje. Binnen 24 uur stond de Faulkner-box (met verder The Sound and The Fury en Light in August, dat toevallig net uitgebracht is in een nieuwe Nederlandse vertaling) op de tweede plaats van de Amazon. com bestsellers-lijst. Alleen van de nieuwe Harry Potter (verschijnt in juli) werden nog meer bestellingen genoteerd. Al binnen een week waren er van Faulkner een half miljoen exemplaren verkocht.

Wat is de cultureel-educatieve betekenis hiervan? 'Culturele pessimisten' zullen concluderen dat de massa alles vreet wat je ze met commerciële superkracht door de strot duwt, of het nu Dan Brown is of William Faulkner. De massasmaak als foie gras. Elk cultuurbeleid is een fabriekje van leverpastei. Het grote publiek vindt iets mooi omdat de leider van de kudde het mooi vindt. 'Culturele optimisten' daarentegen zullen concluderen dat het grote publiek een veel betere smaak heeft dan de commerciële televisiemakers ons willen doen geloven. Maar het krijgt heel veel moois niet op een aanstekelijke manier aangereikt en is vaak helemaal niet van het bestaan ervan op de hoogte. Om kunstvormen en literatuur die hoger reiken dan de navel, hangt in de massamedia een sfeer van saai, stoffig, niet sexy, onbegrijpelijk. Als je zogenaamd elitaire kunstvormen even glamourvol en veelvuldig aanprijst als de culturele rotzooi die dagelijks van het scherm spat, zullen veel meer mensen zich erin verdiepen en ervan genieten dan nu het geval is. Ja, dan blijken heel veel mensen Faulkner rijker en boeiender te vinden dan Dan Brown.

Zolang als ik het antwoord niet ken op een essentiële vraag, blijf ik tussen beide conclusies in hangen, licht overhellend naar de optimistische kant. Die vraag is of Steinbeck, Tolstoj en nu dus Faulkner ook gelezen worden door de honderdduizenden die hun boeken hebben aangeschaft op aanraden van Oprah. Je zou zeggen dat de stormloop op Faulkner erop wijst dat ze dit bij Steinbeck en Tolstoj wel degelijk gedaan hebben en dat het hen nog zeer bevallen is ook. Ze vertrouwen nu Oprah's smaak. Maar als Faulkner echt een brug te ver is, zal ze volgend jaar de rekening gepresenteerd krijgen in een lauwe reactie op haar nieuwe zomerboek.

Het zal er om spannen. Op internet verschenen al gauw tientallen lezersrecensies. Pakweg de helft van de recensies die ik zag, was positief: 'Faulkner? In the summer? Briljant!' en 'A masterpiece'. Maar ik heb het idee dat die lezers Faulkner al eerder waardeerden en Oprah's keuze als een erkenning van hun goede smaak opvatten. Ik zag bovendien evenveel, vaak op agressieve toon gestelde negatieve recensies, zoals: 'Call me stupid, call me ignorant, I don't care, just don't make me read anymore Faulkner!!!!.' Andere lezers schrijven: 'I have read many books, but this was awful' en 'depressing, boring'. Eén lezer is heel boos op Oprah omdat Faulkner 'ontluikende lezers' nu zo zal teleurstellen dat ze nooit meer een ander boek zullen pakken. Een bespiegelende 'recensent' wijst erop dat Faulkner inderdaad niet gemakkelijk wegleest, maar dat grote kunst nu eenmaal zelden tot liefde op het eerste gezicht leidt.

Voorlopig is het pleit dus nog niet beslecht. Maar ook als er maar vijf procent van de kopers echt zal vallen voor Faulkner, is de optimistische conclusie bevestigd. Doet u ook mee aan het experiment?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden