Goede Raad

Joop Daalmeijer, de 'lekker ruige' voorzitter van de Raad voor Cultuur, brengt maandag zijn eerste belangrijke advies uit.

Joop Daalmeijer had er nog nooit van gehoord, van De Appel. Ja, wel van toneelgroep De Appel in Den Haag natuurlijk, die van Aus Greidanus. Maar niet van de gelijknamige instelling voor beeldende kunst in Amsterdam. Toen hij vlak na zijn benoeming tot voorzitter van de Raad voor Cultuur met die ernstige lacune in zijn kennis van de kunstwereld werd geconfronteerd, liet hij dat niet op zich zitten. Hij zette een uitgebreide kennismaking met dit soort instellingenop touw.


Directeur Ann Demeester van de Appel arts centre: 'Hij onderwierp me aan een drie uur durend kruisverhoor over wat er nu in de beeldende kunst speelt. Het was geen pro forma-bezoek, hij nam er de tijd voor en hij was heel nieuwsgierig. Dat heeft indruk gemaakt, ook op mijn collega's. Hij is bereid over zijn eigen beperkingen te stappen, ik heb dat enorm geapprecieerd.'


In een blog op de website van de raad deed Daalmeijer, oud-journalist, verslag van zijn tour langs vijf steden. Hij en raadssecretaris Jeroen Bartelse spraken in twee dagen met dertig mensen. 'De Raad voor Cultuur heeft in de snelkookpan gezeten. We zijn er niet gaar uitgekomen, maar wel geïnspireerd en verrijkt', schreef hij.


Daalmeijer en Bartelse zijn de afgelopen maanden 'op strooptocht' geweest in de Nederlandse kunstwereld, die voor Daalmeijer deels en voor Bartelse zelfs geheel nieuw is. In de auto het land in, ondertussen pratend over wat ze hadden gezien. 'We gaan samen op bezoek, ook omdat we een eenheid moeten zijn', zegt Daalmeijer. 'We praten veel, zodat er tussen ons geen licht zit.' Volgens Bartelse is Daalmeijer met zijn energie eigenlijk een 12-jarige jongen in het lichaam van een 65-jarige.


Anderen in de kunstwereld formuleren het net iets minder vleiend dan Ann Demeester: Daalmeijer weet niet al te veel van zijn nieuwe biotoop, maar dat weerhield hem er niet van zich al over beleidskwesties uit te laten. Zelf vindt hij dat geen probleem, zegt hij in het statige gebouw van de raad aan de R.J. Schimmelpennincklaan in Den Haag. 'Nee, ik ken nog niet alle uithoeken van de kunst en cultuur. En ja, ik krijg soms kritiek op mijn uitspraken. Maar om de hete brij heen draaien, daar hou ik niet van. Een pittige opmerking brengt de discussie op gang.' Bartelse, met een grijns: 'Joop is een beetje ruig, heerlijk vind ik dat. Hij is niet bang om het stevig neer te zetten.'


Daalmeijer is uitgesproken in zijn opvattingen. Hij twittert veel en is niet bang in zijn tweets pittige uitspraken te doen. Als de Maastrichtse kunstbeurs Tefaf niet snel genoeg reageert op een mailtje van de raad, volgt een boze tweet: 'Zijn ze sloom of niet netjes?'. Hoesters in het Concertgebouw moeten het ook ontgelden, net als de paus: 'Het is gelukkig zo dat weldenkende katholieken met deze mummie geen rekening houden.' Ja, geeft Daalmeijer toe, hij is ongeduldig en kan snel uit zijn slof schieten en laat dat weten ook. 'Daarom heb ik het ook niet aan mijn hart.'


Daalmeijer is veel uitgesprokener en extraverter dan zijn voorgangster Els Swaab, die in juli vorig jaar aftrad uit protest tegen het beleid van staatssecretaris Zijlstra van Cultuur. 'Els was veel meer naar binnen gericht', zegt Daalmeijer. 'Ik ga naar buiten, in die zin ben ik nog steeds journalist.' En dat is ook de bedoeling, zegt Bartelse. 'We wilden iemand die zijn mond kan opentrekken, die een mediaprofiel kan opbouwen.'


Daalmeijer had al plannen voor zijn pensioen. De fusie tussen NPS, Teleac en RVU tot NTR was pittig. Als directeur ad interim van de NTR - zijn laatste baan in de omroepwereld - moest hij zelfs mensen ontslaan met wie hij persoonlijk bevriend was. Daalmeijer deed er al ervaring op met de bezuinigingen van het kabinet die ook de kunstwereld vanaf volgend jaar hard zullen treffen.


Maar het rustiger aan gaan doen kwam er nog niet van; in november vorig jaar werd hij benoemd tot voorzitter van de Raad voor Cultuur. Hij had niet naar de functie gesolliciteerd. Wel naar die van het voorzitterschap van de mediacommissie van de raad. Dat gesprek beviel zo goed dat Daalmeijer vanaf dat moment achter de hand werd gehouden, mocht zich geen betere kandidaat aandienen.


Niet vaak in de geschiedenis van de raad zal een nieuwe voorzitter onder zulke zware omstandigheden aan zijn taak zijn begonnen. Els Swaab, zijn voorgangster, vertrok toen staatssecretaris Zijlstra zich niets aantrok van het advies van de raad om de 200 miljoen euro aan bezuinigingen te spreiden over een wat langere periode. Onherstelbare schade is het gevolg, verweet Swaab Zijlstra. De verhoudingen tussen het ministerie en de raad bevonden zich na Swaabs aftreden op een zelden vertoond dieptepunt.


De raad was in veel te politiek vaarwater gekomen, was de conclusie bij OCW. Daar bestaat respect voor de onafhankelijke positie van de raad, maar dat betekent nog niet dat er geen rekening gehouden hoeft te worden met de bewindspersoon. Ook kreeg de raad van meerdere kanten het verwijt te veel een lobbyclub van de kunstwereld te zijn geworden.


De 'fasering' van de bezuinigingen waarvoor de raad in zijn advies Noodgedwongen keuzen (voorjaar 2011) pleitte, was in de ogen van OCW veel te strategisch. Door vertraging in te bouwen was de hoop het uit te zingen tot een eventuele val van het kabinet en betere tijden. Zo werd het advies vooral als 'hindermacht' ingezet, in de ogen van het ministerie. Om de raad voor te zijn - de angst bestond zelfs dat hij zou weigeren te adviseren - hadden Zijlstra en zijn ambtenaren zelf al een complete blauwdruk gemaakt van het nieuwe subsidiestelsel. Het is de invulling van die blauwdruk waarover de Raad voor Cultuur komende maandag adviseert.


De raad op zijn beurt voelde zich door Zijlstra geschoffeerd. Een afgewogen advies waarmee de schade nog enigszins beperkt had kunnen blijven, werd door hem zonder veel omhaal van tafel geveegd. Er bestond zelfs de angst dat Zijlstra de raad zou opheffen, na deze nieuwe confrontatie. Er zou dan een zogenoemde Arts' Council ontstaan, op veel grotere afstand van de politiek.


Aan Daalmeijer de taak de raad weer op de rails te zetten. 'Joop kan dat', zegt Ad 's-Gravesande, oud-voorzitter van de belangenorganisatie Kunsten '92. Hij kent Daalmeijer uit Hilversum, uit de tijd dat hijzelf directeur was van de AVRO en Daalmeijer netmanager van Nederland 1 en later van Nederland 2. 'Joop heeft fusie-ervaring, hij heeft bezuinigd, hij kent het hele politieke circuit, mede dankzij Maartje (van Weegen), die natuurlijk jarenlang NOVA heeft gepresenteerd. Zij verkeerde in politieke kringen en daar was hij vaak bij. En omgekeerd. Bovendien is Joop een enorme sfeermaker. Hij houdt van het goede leven en draagt dat graag uit.'


Kennissen die op bezoek gaan in een van zijn geliefde Vlaamse steden (Daalmeijer heeft er enkele bestuursfuncties) krijgen via Twitter restauranttips.


Maartje en muziek zijn de twee belangrijkste zaken in Daalmeijers leven. 'Het is een wonderlijke combinatie', zegt Ad 's-Gravesande. 'Die soms wat onbehouwen, wat ruwe Joop met die gevoelige Maartje, die snel kan volschieten. Maar Joop vangt dat dan weer op een grappige manier op. Kan de loodgieter even langskomen, zegt hij dan. Hij is gek op haar. Ze doen alles samen en als ze niet samen zijn, dan belt hij haar.'


Samen delen ze een grote liefde voor muziek. Van Weegen presenteert nog tot en met augustus het Radio 4-programma De klassieken. Ze neemt afscheid in stijl, in het Concertgebouw. Samen bezoeken ze talloze concerten, zowel met klassieke als met moderne muziek.


Wat wil Daalmeijer met de raad? De discussie die al bijna net zo lang wordt gevoerd als de raad bestaat, is of hij er is 'voor het veld' of voor de politiek. Met andere woorden: identificeert de raad zich met de kunstwereld - met als gevaar als lobbyorganisatie te worden weggezet, of is hij er in de eerste plaats om de politiek te adviseren op basis van door Den Haag uitgezette lijnen?


Daalmeijer is realist genoeg om maandag niet opnieuw meer geld te eisen, zoals zijn voorgangster deed. 'Dan kan het advies zo de prullenbak in', zegt hij. 'Als je een advies geeft buiten de kaders, maak je de sector heel blij met het idee: de raad is van ons. Maar dat is natuurlijk niet zo. Ik lobby het liever uit, dan dat ik de confrontatie zoek.' Maar waar staat de raad? Bartelse: 'Wij zijn onafhankelijk, zowel van de sector als van het ministerie. Dat is essentieel.'


Daalmeijer en Zijlstra kunnen het uitstekend vinden met elkaar. 'Wat hij vindt dat zegt hij, en dat doe ik ook', zegt Daalmeijer. 'Hij is heel uitgesproken, hij verandert niet van koers.' De twee, beiden buitenstaanders in de kunstwereld, beiden interim-managers, herkennen elkaar in hun vierkante formuleringen. Beiden vinden ze dat er het nodige moet veranderen in de kunstwereld.


Binnen de raad is er opluchting dat er weer gesproken wordt met OCW. Sterker nog, de netelige punten in het advies zijn de afgelopen weken uitgebreid besproken. Zo komt Zijlstra niet voor verrassingen te staan, en weet de raad zich politiek gedekt.


Marianne Versteegh, secretaris van de belangenorganisatie Kunsten '92, zegt te hopen dat Daalmeijer niet te veel aan de leiband van het kabinet zal lopen. 'Van wat ik tot nu toe heb gezien, zal hij niet snel van de politieke koers van het kabinet afwijken. Aan de andere kant is hij wel stevig. Ik reken erop dat hij de politiek zal aangeven hoe de ergste schade van de bezuinigingen beperkt kan worden.'


310 miljoen aan subsidie

De Raad voor Cultuur beleeft komende maandag zijn finest hour. Eens in de vier jaar adviseert de raad de staatssecretaris (of minister) van Cultuur over de subsidieaanvragen van grote culturele instellingen. Dit keer gaat het over de periode van 2013 tot en met 2016. Er hebben 118 instellingen een aanvraag ingediend, voor 375 miljoen euro. Er is 310 miljoen euro beschikbaar. Het oordeel over de inhoud van de plannen is voorbehouden aan de raad. Dit om te voorkomen dat de politiek invloed uitoefent op de artistieke koers van kunstinstellingen. De politiek heeft wel bepaald hoeveel 'functies' er zijn in de zogenoemde basisinfrastructuur, maar wie daarvoor in aanmerking komen is in principe aan de Raad voor Cultuur. Al is het laatste woord aan de Tweede Kamer, die in november oordeelt over de cultuurbegroting. Maar grote wijzigingen brengt hij meestal niet aan in het advies.

CV


1946geboren 24 april 1946 te Schiedam


1968Journalist Het Nieuwe Dagblad


1969Journalist Rotterdamsch Nieuwsblad - Schiedam en Vlaardingen


1972Verslaggever, presentator en eindredacteur Dingen van de Dag - VARA Radio


1975Verslaggever, presentator en eindredacteur Achter het Nieuws - VARA TV


1985Verslaggever, presentator en eindredacteur Nieuwslijn - Veronica TV


1990Directeur Televisie Veronica Publieke Omroep


1995Stafdirecteur Omroeptechniek, distributie, radiobedrijven en interne


produkties RTL/Veronica/HMG


1996Chief Executive Officer FilmNet Television Benelux- Brussel/Hilversum


1997Chief Executive Officer Canal+ Benelux - Nederland Hilversum, Nieuwegein,


Hoofddorp / Brussel


1998Nederlandse Publieke Omroep Netmanager Nederland 1


2000Nederlandse Publieke Omroep Netmanager Nederland 2


2005Hoofdredacteur Radio Nederland Wereldomroep


2008Algemeen directeur/ bestuurder NPS


2010Algemeen directeur a.i. fusieomroep NTR


2011Met pensioen


Joop Daalmeijer is getrouwd met Maartje van Weegen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden