Goede kunst maakt ons mooier

Subsidie voor cultuur kan alleen verdedigd worden op basis van een visie op betere versus slechtere cultuuruitingen.

Zelfs kunst en cultuur zijn van overheidswege gereduceerd tot consumptiegoederen. Als voldoende (rijke) mensen een cultuuruiting waarderen, blijft deze vanzelf bestaan, redeneert de regering. Is er te weinig koopkrachtige vraag naar, dan verdwijnt een cultuuruiting. Voor producten waar te weinig vraag naar is, is op de markt geen plaats. De verdediging van cultuursubsidies is echter nog armoediger.

Volgens voormalig minister van cultuur Ronald Plasterk zijn cultuursubsidies goed voor de (regionale en nationale) economie en het toerisme (Opinie&Debat, 5 november). Over de maatschappelijke betekenis van cultuur zegt dit niks. Als orkesten of salsabands meer opleveren voor economie en toerisme dan de uitbreiding van Schiphol, verdienen ze subsidie. Leveren ze minder op, dan kun je beter Schiphol uitbreiden.

Plasterk acht cultuursubsidies ook van belang voor behoud van cultureel erfgoed en voor de talentontwikkeling van armeren. Ook dit zegt niets over de maatschappelijke waarde van cultuur. Subsidie voor minder draagkrachtigen is belangrijk voor alle opleidingen.

Argumenten
Argumenten voor de maatschappelijke betekenis van goede kunst en cultuur ontbreken in het debat. Die zijn ook alleen te geven wanneer je een onderscheid durft te maken tussen betere en slechtere uitingsvormen. Plasterk wil zich daar blijkbaar niet aan branden, evenmin als kunstenaar Tuinder (O&D, 3 november) en componist De Bondt (O&D, 5 november). Over smaak valt niet te twisten, suggereren zij.

Maar als er geen kwalitatieve verschillen zijn en er dus geen kwaliteit te verdedigen is, is er alle reden om de markt te laten heersen. Als er geen kwaliteitscriteria zijn, mag de markt best bepalen wat we te zien en horen krijgen. Daar is dan in elk geval koopkrachtige vraag.

Visie
Subsidie voor cultuur kan alleen verdedigd worden op basis van een visie op betere versus slechtere cultuuruitingen. De kern daarvan zou moeten zijn dat goede kunst en cultuur ons helpen in onze dagelijkse strijd van geweld naar beschaving. Weg van de primaire neiging om alles wat ons niet bevalt neer te maaien en te verdelgen – met woorden of vuisten. Weg van geweld en naar beschaving is belangrijk omdat we dan mooiere, fijnere, en interessantere mensen worden in een mooiere, fijnere en interessantere wereld. Slechte cultuuruitingen bevestigen en reproduceren daarentegen (verbaal of fysiek) gewelddadige omgangsvormen.

Goede cultuuruitingen zijn dus verfijnd. Ze maken niet alleen onze wereld, maar ook onszelf mooier. Ze tonen ambivalentie en meerduidigheid en bieden daarmee weerstand tegen onze neigingen tot simplificatie en stereotypering.

Beschaving
Goede kunst confronteert ons met de gebrokenheid van het bestaan en verzoent ons daarmee. Het stimuleert zelfspot. Het is resultaat van zelfbeheersing en toont de schoonheid van zelfbeheersing. Allemaal aspecten van onze dagelijkse strijd tegen geweld en voor beschaving.

Dit is er misgegaan met de kunst, betoogt de schrijver P.F. Thomése (NRC Handelsblad, 6 november). De kunstenaar is niet langer ‘een icoon van zelfbeheersing, maar van de bevrijding uit de knellende banden van de zelf opgelegde tucht. (...) Iedereen is kunstenaar, iedereen koning in zijn zelfbedachte rijk’. Zelfbeheersing heeft plaatsgemaakt voor man-tot-man gevechten, erop gericht om de ander uit te schakelen. Kwaliteit is nog slechts wat de meerderheid prefereert.

Debat
Moet de overheid dan gaan opleggen wat goede kunst en cultuur is? Welnee. Dat kan ze in een democratie ook helemaal niet. Nodig is een publiek debat op basis van visies welke cultuuruitingen ons van geweld naar beschaving helpen, en welke het omgekeerde doen.

Een toneelstuk van Maria Goos is volgens mij kwalitatief beter dan Oh oh Cherso, omdat Goos ons helpt op de weg van geweld naar beschaving, terwijl Oh oh Cherso het omgekeerde doet. Ik daag iedereen uit het omgekeerde te betogen.

Oefening
Goos of Shakespeare zijn moeilijker toegankelijk, zou ik toe willen voegen. Je moet ze leren waarderen. Verfijnde cultuuruitingen vereisen kennis, studie en oefening, zowel van kunstenaar als van publiek. Om die permanente oefening mogelijk te maken, verdient goede cultuur subsidie. Slechte cultuur heeft bestaansrecht maar subsidie is overbodig.

Voor expressie van het beest in ons is altijd markt genoeg. Overheidssubsidie is slechts nodig om het beest in ons te temmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden