Goede kerstliedjes dragen geschiedenis

De winkelschappen worden weer aangevuld met kerstcd's. Oeroude kaskrakers, klassieke serenades en het Nederlandse volksrepertoire - ze liggen er in alle soorten en maten. Maar op welke plaat staan de échte kersthits? Sentiment is het juiste ingrediënt, vindt de 62-jarige radiomaker Frits Spits.


Last Christmas van Wham! (1984), Driving home for Christmas van Chris Rea (1988) en All I want for Christmas is you van Mariah Carey (1994); het zijn klassiekers. Op de radio en in supermarkten worden ze grijsgedraaid. En elk jaar openen weer vele artiesten de aanval op deze oppermachtige kersthits.


De markt van kerstliedjes is een geluksmarkt, zegt Spits - in de jaren tachtig smaakmaker van de Nederlandse radio met De Avondspits en nog dagelijks te beluisteren op Radio 2. Hij frummelt aan de computerknopjes in een afgelegen Hilversums radiohok. 'Iedereen maakt een kerstliedje, op zoek naar die ene hit en het grote succes. Ik beoordeel puur het liedje. Goede kerstliedjes dragen voor mij geschiedenis. Ze creëren sfeer, vertolken tradities. Het moet tot de verbeelding spreken. En dat is natuurlijk voor iedereen anders.'


Een sentimentele oude dwaas, zo noemt Spits zichzelf. 'Aan het einde van het jaar word ik altijd weemoedig. Je overpeinst het afgelopen jaar. Dat gevoel, vind ik, moet in een liedje klinken.' Zijn favoriet? Happy Xmas van John Lennon en Yoko Ono (1971). Daarover geen twijfel. Zij zingen dat oorlog de wereld uit is. Dat gevoel zoekt toch iedereen?


Spits wil zijn kerstgevoel terughoren op een plaat, en hij glundert bij het vastpakken van Christmas Legends (10,- euro). Op deze verzamelcd staan de beste 100 kerstliedjes uit de oude, heel oude doos. 'Dit zijn ongelooflijke mooie hits uit de jaren veertig en vijftig. Ze zijn de basis voor alle kerstliedjes. Ook jongeren, die de geschiedenis van Kerst willen weten, zullen deze plaat kopen.'


Uit de boxen klinkt een krakende White Christmas van Bing Crosby (1947). Na een stilte: 'Dit is een oerlied. Er wordt een film van vroeger afgespeeld. Kerst in mijn ouderlijk huis; ik zie alles weer terug.' Nog zo'n klassieker: The Christmas Song van Nat King Kole (1950).


Die stokoude succesnummers draait Spits niet meer op de radio. Daarvoor vindt hij ze te gedateerd. En uiteindelijk verdwijnen alle liedjes, ook de klassiekers, filosofeert hij. 'Cultuur sterft af. Ik zie de muziek als volgt: de voorkant groeit, de achterkant sterft langzaam af. Goede liedjes blijven wel langer hangen, omdat ze een verhaal van vroeger vertellen.'


Home for Christmas van de Zweedse zangeres Maria Mena (2010) is een poging om die legendarische kaskrakers te verslaan. Spits: 'Dat liedje is absoluut mijn favoriet dit jaar. Het is mooi in al zijn simpelheid. De zangeres heeft ook een boodschap; dat ze thuis wil zijn met Kerst. En dat wil iedereen. Mena is een geweldige zangeres. Haar stem vraagt om aandacht. Het komt uit haar tenen. Het is geloofwaardig.'


Het kerstnummer van Mena staat onder meer op de verzamelcd Christmas Hits (14,99 euro), samengesteld door radiostation SkyRadio. Voor wie nog geen kerstcd in huis heeft, is deze plaat een goede koop, vindt Spits.


Die kerstcompilaties halen vaak alle clichés van stal. In bijna ieder liedje klinkt een trom en zoeft de arrenslee voorbij. Vaak zijn die nummers voorspelbaar en dreinerig. 'Maar clichés horen wel bij het kerstgevoel. Daar word ik vrolijk van', lacht Spits. 'Toch zou ik zo'n vezamelcd niet te lang kunnen aanhoren. Ik heb het er snel mee gehad. Er staan weinig echte toppers op. Die plaat met oude kerstklassiekers is veel creatiever.'


Klassieke Kerst Hits (€6,99) dan? Moet de Kerstman deze plaat onder boom leggen? Niet als het aan Spits ligt. 'Ik heb een ernstige afwijking, maar ik houd niet van klassieke muziek. Die nummers koesteren het verleden en vertegenwoordigen niet de tijdgeest.' Niettemin zijn de liedjes goed gezongen, vindt hij. 'Als ik Il Divo White Christmas hoor zingen, dan verlang ik toch terug naar het origineel van Bing Crosby. Dat is meer uit het hart gezongen.'


Voor zijn werk als radiomaker keurt Spits dagelijks platen. Hij moet direct een klik hebben met een liedje. Hij vindt het mooi, of niet. Soms zit hij ernaast, zoals bij André Hazes met Eenzame Kerst (1976). Hij vond dat liedje sloom en saai. Nu niet meer. Hij gelooft Hazes wel.


Op de verzamelbox Het Gouden Kerstalbum (9,99 euro) staan 40 oeroude Nederlandstalige hits. Van Jantje Smit, tot Vader Abraham, en Hazes dus. 'Ik houd niet zo van het volkse repertoire', bekent Spits eerlijk. 'Ik zou het nooit draaien tijdens het kerstdiner. Ik vind de teksten niet bijzonder genoeg. Als de liedjes in het Nederlands zijn gezongen, let je daar extra op.'


Waar Spits al vrolijker van wordt, is de nieuwe kerstcd van Mariah Carey, Merry Christmas II you (19,99 euro). 'De Kerst is vaak gezapig en sloom. Soms word ik er gek van. Ik houd wel van een beetje rock-'n-roll tijdens de feestdagen. Soms mogen de liedjes haaks staan op de klassieke, sentimentele kerstnummers. Het gaat om de juiste afwisseling. Anders val je in slaap. Dit is een aardige kerstplaat van Carey.'


Wie niet de sneeuw en hagel wil trotseren voor die ene echte kerstcd, kan natuurlijk ook terecht op internet. Door muziek te downloaden kan iedereen zijn eigen playlist maken. In het internet schuilt een steeds belangrijker recept voor megasuccessen. Spits: 'Vroeger maakte een aantal radiostations de dienst uit. Die tijd is voorbij.'


De single Christmas Lights van Coldplay (2010) - 'Nu de beste band ter wereld' - is bijvoorbeeld alleen verkrijgbaar via het web. Spits: 'Of dit liedje ooit op cd uitkomt, is de vraag. Maar het is een echte aanrader. Het is ingetogen gezongen. Artistiek en steengoed. Ik zie het kerstlicht waarover wordt gezongen voor me.' Lachend: 'In mijn hoofd gaat de kerstboom direct aan.'


Volgens Spits weet je het nooit met hits. Het is dus afwachten of dit nummer van Coldplay ooit de status bereikt van Bing Crosby's White Christmas.


En Spits' recept voor een mooi kerstfeest? 'Haal de geschiedenis in huis met de klassiekers, en mix dat met een moderne Coldplay. Dan heb je een mooie kerstavond.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden