Goede doelen en musea de dupe

AMSTERDAM - Het belastingpakket 2012 brengt de filantropische sector grote schade toe. Een bijzondere aftrekpost wordt afgeschaft, waardoor goede doelen vennootschapsbelasting moeten betalen over hun commerciële activiteiten, zoals de verkoop van boeken of dvd's. De sector vreest tientallen miljoenen mis te lopen. Ook musea lijden onder de maatregel. Het Van Gogh Museum bijvoorbeeld gaat jaarlijks 300 duizend euro inleveren.


De belasting maakt de positieve effecten van de nieuwe Geefwet voor de filantropische sector en een deel van de culturele wereld grotendeels ongedaan. Met de Geefwet is juist bevestigd dat goede doelen commer- ciële activiteiten mogen verrichten zonder hun speciale status van algemeen nut beogende instelling (anbi) te verliezen. Door deze status zijn ze vrijgesteld van schenk- en erfbelasting en bovendien kunnen aan anbi's aftrekbare giften worden gedaan.


Maar tegelijkertijd draait staatssecretaris Frans Weekers van Financiën (VVD) de duimschroeven voor goede doelen aan. Hij stelt strengere eisen aan stichtingen en bv's van anbi's. Daarin komen bijvoorbeeld de opbrengsten uit museumwinkels terecht. Nu betalen ze daar geen belasting over. Dat geldt eveneens voor de winsten van de anbi's zelf.


Vanaf 2012 is er alleen nog belastingaftrek mogelijk als de activiteiten met behulp van vrijwilligers worden verricht. Bij de meeste instellingen voeren betaalde krachten de commerciële activiteiten uit. Hierdoor gaan stichtingen van anbi's vanaf 15 duizend euro belasting betalen en geldt er voor bv's helemaal geen vrijstelling.


Musea en andere goede doelen zijn volgens hoogleraar belastingrecht Sigrid Hemels collateral damage, nevenschade, bij het aanpakken van woningbouwverenigingen die ook gebruikmaakten van de belastingaftrek voor stichtingen en bv's van anbi's. Zij, maar ook parkeergarages en familiebedrijven, profiteerden van de regeling voor goede doelen met volgens staatssecretaris Weekers 'onwenselijke constructies'.


Het ministerie van Financiën spreekt dan ook over 'reparatiewetgeving'. 'Er werd veel te ruim gebruik gemaakt van de wet', zegt een woordvoerster. 'Het is nooit de bedoeling geweest dat professionele commerciële ondernemingen gebruik maken van de belastingaftrek. Dit leidt tot oneerlijke concurrentie.' Bovendien, zegt de woordvoerster, wordt er geen extra geld opgehaald met de nieuwe belasting. 'Als deze reparatie niet was uitgevoerd, had het de schatkist juist geld gekost.'


Hoogleraar Hemels wijst op een toezegging van de staatssecretaris om de wet te versoepelen. Stichtingen en bv's zouden 50 procent van de winst onbelast mogen schenken aan anbi's. Maar daarbij geldt een maximum van 100 duizend euro. Hemels: 'Er blijft dus minder geld over voor de goede doelen. En voor grote instellingen met winsten boven de ton biedt de oplossing onvoldoende soelaas.'


Voor het Van Gogh Museum betekent de maatregel een inkomstenderving van 300 duizend euro per jaar. Dit bedrag moet het museum voortaan aan belasting betalen over de inkomsten van zijn succesvolle museumwinkel. Zakelijk directeur Rik van Koetsveld: 'Een geweldige aderlating. Dat geld wordt niet besteed aan de salarissen van directeuren, maar aan het museum zelf. We kopen er schilderijen mee aan.'


Per saldo verslechtering

Ook universiteiten, ziekenhuizen of andere anbi's die commerciële activiteiten ontplooien, worden getroffen. Veel van deze instellingen maken winst door het verkopen van patenten of adviesdiensten. Ook zijn er anbi's die onroerend goed exploiteren.


Volgens de filantropische sector betekent het belastingpakket per saldo dan ook een grote verslechtering. In juni ondertekenden De Samenwerkende Brancheorganisaties Filantropie (SBF) en minister-president Rutte het convenant Ruimte voor Geven. SBF-voorzitter Rien van Gendt: 'Dat de anbi's nu zelf commerciële activiteiten mogen verrichten is positief, maar het afschaffen van de aftrekpost heft dat voordeel op.' Goede doelen lopen hierdoor volgens Van Gendt naar schatting tientallen miljoenen mis.


'Het belangrijkste goede doel dat nu profiteert, is de schatkist', zegt belastingdeskundige Ineke Koele. Ze beschouwt het afschaffen van het belastingvoordeel als onderdeel van de Geefwet. 'Daar hoort deze maatregel thuis. En dus is de Geefwet, samen met de andere beperkingen die daarin zitten, een neemwet.' Hoogleraar belastingrecht Hemels onderschrijft haar woorden. 'Er zijn voldoende valide argumenten om de Geefwet voor commercieel succesvolle instellingen als neemwet te kwalificeren.'


Tot nu toe richtte de discussie over de Geefwet zich vooral op de 'superaftrek' van 125 procent voor giften aan culturele instellingen. Deze maatregel zou een middel zijn om de door bezuinigingen getroffen cultuursector enigszins te compenseren. In plaats van steunen op subsidies, moet de kunstwereld zich richten op bijdragen uit de maatschappij. Met name de VVD pleit voor het ontwikkelen van een geefcultuur in Nederland.


Koele bepleit dat er andere maatregelen nodig zijn om de geefcultuur in Nederland te bevorderen. 'De Geefwet is gepresenteerd als goedmaker voor de culturele sector, maar dat lijkt een pr-trucje om de aandacht af te leiden. Dit is gewoon een bezuinigingsmaatregel, en de gehele filantropische sector is daarvan de dupe.'


De Eerste Kamer moet de afschaffing van de aftrek, die is opgenomen in de wet Overige Fiscale Maatregelen, nog goedkeuren. De Kamer begint maandag met de behandeling van de belastingplannen van Weekers.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden