Goede doel is vooral eigenbelang

Philips stopt miljoenen in het Rijksmuseum en ABN Amro gaat in vrijwilligerswerk. Steeds meer bedrijven storten zich op liefdadigheid. Daarbij snijdt het mes aan twee kanten....

Philips besloot gisteren om een flink steentje - tientallen miljoenen - bij te dragen aan de renovatie van het Rijksmuseum. Museumdirecteur R. de Leeuw, was 'verrukt'. 'Hun slogan Let's make things better past precies bij de renovatie.' En Philipstopman G. Kleisterlee had het over een 'schitterende overeenkomst'.

Bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben elkaar helemaal gevonden. Volgens het meest recente onderzoek - Geven in Nederland 2001 - zijn de investeringen van Nederlandse bedrijven in charitatieve doelen tussen 1997 en 1999 bijna verdrievoudigd tot ruim vijf miljard gulden.

Bedrijven maken ook bij investeringen in goede doelen vaak nog een ouderwetse kosten-batenanalyse. De investering is vooral een ideale manier om het netwerk uit te breiden. 'Als donateur kom je met allerlei mensen in contact. Die contacten kun je later ook gebruiken als er wél een economische aanleiding is', zegt T. Schuyt, hoogleraar filantropie. Dat verklaart waarom het geld voor een groot deel belandt bij sportclubs en culturele instellingen.

Het goede doel kan ook dienen om nieuwe klanten binnen te halen. Albert Heijn ging zich drie jaar geleden bezig houden met stadsvernieuwing. Om een achterstandswijk in Enschede op te lappen en meer mensen in de supermarkt te krijgen, zocht het bedrijf contact met Blokker en McDonald's om samen met de gemeente 30 miljoen gulden te investeren.

De fiscus ziet vreemd genoeg ook liever dat bedrijven aan hun eigen belang denken. Sponsoring valt onder de bedrijfskosten en is onbeperkt aftrekbaar. 'Giften om niet' mogen alleen worden afgetrokken als ze in totaal minder dan 6 procent van de winst uitmaken.

In Noord-Amerika is het verschil tussen algemeen en eigen belang allang vervaagd. Richard Homburg, Nederlands beroemdste vastgoedondernemer, die ook veel vastgoed in Canada bezit, heeft daardoor twee gezichten. In Nederland staat hij bekend als grote graaier omdat hij een afkoopsom van 340 miljoen gulden eiste. Maar in Canada doet hij veel aan charitas, vertelde hij onlangs.

Homburg rekent zelfs criminaliteitsbestrijding tot zijn taak. Met een infraroodcamera filmde hij drugsdealers. De beelden gebruikte hij om de Canadese overheid aan te klagen. Daarnaast zette hij zich in voor de brandveiligheid van de panden in de wijk.

Het lijkt eigenbelang, want door criminaliteit neemt de waarde van Homburgs panden af, en door de gebrekkige brandweervoorschriften moet hij hogere verzekeringspremies afdragen. 'Dat is waar', erkende Homburg, 'maar in Canada speelt de overheid een veel kleinere rol dan hier. Daardoor is het onderscheid tussen het eigen belang en het maatschappelijk belang minder duidelijk.'

In Nederland is dat onderscheid er nog wel. Algemeen maatschappelijke doelen worden vooral met belastinggeld betaald. 'De gesubsidieerde sector is in Nederland de grootste ter wereld', weet Schuyt.

Bedrijven die wat extra's doen voor de maatschappij, hebben de schijn tegen. Ze zullen er zelf wel baat bij hebben, is het idee. Volgens Schuyt moeten ook bedrijven wennen aan hun nieuwe rol. 'Omdat filantropie nog geen vast onderdeel is van de bedrijfsvoering, voelen Nederlandse bedrijven zich er ook nog niet comfortabel bij.'

Een oplossing daarvoor is om het personeel te laten beslissen. Zo is in de laatste CAO bij ABN Amro opgenomen dat alle werknemers van de bank een week per jaar betaald verlof kunnen opnemen voor 'maatschappelijk nuttig' vrijwilligerswerk. ING trekt een half miljoen uit om vrijwilligerswerk van medewerkers te ondersteunen. En DSM laat de werknemers stemmen over de goede doelen waar het geld heen moet.

Toch verwacht Schuyt dat bedrijven steeds meer zelf het heft in handen zullen nemen. 'Klanten en werknemers verwachten dat. De maatschappij vereconomiseert en de economie vermaatschappelijkt', aldus Schuyt.

En bedrijven zullen er steeds handiger in worden om het algemeen belang te koppelen aan het eigen belang. Dat is nu al zichtbaar. Vanwege de schaarste op de arbeidsmarkt zijn de laatste tijd vooral scholingsprojecten populair. Hiermee helpen bedrijven kansarme jongeren aan een baan als vrachtwagenchauffeur of beveiligingsbeambte. Bredase banken hebben onlangs de handen ineengeslagen om meer allochtonen aan het werk te krijgen. Maar vooral omdat ze graag meer allochtone klanten willen hebben.

En dan zijn er nog bedrijven die collega-bedrijven in Oost-Europa adopteren. De Oost-Europeanen profiteren van de Nederlandse kennis en expertise. En Nederlandse bedrijven leren en passant de Oost-Europese markt kennen. 'Inderdaad eigenbelang', zegt Schuyt, 'maar ook erg aardig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden