REPORTAGE

Goed onderwijs is voor de rijken

Het schooljaar is begonnen, maar veel Griekse scholen zijn nog dicht. Er zijn leraren, er is geen geld voor schoolboeken, docenten betalen zelf het lesmateriaal. 'Dit is een verloren generatie.'

Een leraar voor zijn klas op een middelbare school in een buitenwijk van Athene.Beeld Nicola Zolin

Stella Belia (55) spreidt haar armen en draait een rondje. 'Iedereen in de klas moet dit kunnen doen', zegt ze. 'Kleuters hebben ruimte nodig om te bewegen.' In haar lokaal kan het niet. De muffe ruimte waarin Belia 19 kleuters lesgeeft, was oorspronkelijk de opslagruimte van een andere basisschool. Sinds de school van Belia afbrandde, is het lokaal behalve lesruimte ook kantine, knutselhoek, slaapzaal en het kantoor van de directrice.

'We zouden allang verhuizen maar door de crisis zijn de plannen voor een nieuwe ruimte afgeblazen', zegt de directrice. Vanachter haar bureau in de hoek kan ze precies zien hoe de inhoud van een bakje yoghurt op de matten spat die dienstdoen als bank. De bevlekte hoezen zijn aan de uiteinden opengebarsten. Als het tijd is voor de middagdutjes spreidt Belia de matten uit over de grond en bedekt ze met de lakens die ze zelf van huis heeft meegenomen. Het speelgoed is van haar kinderen. 'Er is nergens meer geld voor', zegt ze. 'Maar ik heb nog mazzel. Andere kleuterscholen hebben klassen met meer dan dertig kinderen of moeten sluiten door gebrek aan personeel. De regering wilde ons ook meer leerlingen geven, maar waar zou ik ze moeten laten?'

De Griekse scholen zijn begonnen, maar een frisse start is het niet. Bij de ene school ontbreken de boeken, bij een andere school het geld voor reparaties. Bijna alle scholen komen leraren te kort. Het gebrek aan personeel is zo groot dat ruim tweehonderd scholen nog altijd niet zijn begonnen. Er is niemand om les te geven. Op de scholen die wel open zijn, draaien de leraren extra uren.

'De leraren die met pensioen gaan, mogen wegens de bezuinigingen niet worden vervangen', legt biologieleraar Pavlos Antonopolos (65) uit. Als de herfstregen losbarst boven zijn Atheense middelbare school, loopt het water langs de muur naar binnen. Hij zou zelf al met pensioen mogen, maar geeft in plaats daarvan extra lessen in scheikunde, natuurkunde en economie. 'Ik heb de boeken van Marx gelezen, dus ik weet er wel wat van',zegt hij als hij lachend langs de pauzerende pubers loopt. 'Maar ik maak me zorgen over deze kinderen. Het is een verloren generatie.'

Beeld Nicola Zolin

Beter dan thuiszitten

De Griekse leraren vrezen dat de aankomende bezuinigingen het Griekse onderwijs nog verder kapot zullen maken. De afgelopen jaren zijn de scholen hard geraakt door de crisis en de bezuinigingen die de Griekse regering moest doorvoeren in ruil voor een noodlening. Het budget voor onderwijs daalde van 3,18 procent van het bruto binnenlands product (bbp) naar 2,48 procent, maar het bbp daalde ook.

'Naar school gaan is beter dan thuiszitten, maar dat is zo'n beetje het enige positieve dat je op dit moment over het Griekse onderwijs kunt zeggen', zegt Giota Ioanidou, vertegenwoordiger van de lerarenvakbond. Vorig jaar begonnen de scholen ook met een lerarentekort, dat de Griekse regering oploste door tijdelijke krachten in te huren. Nu belooft de minister dat weer te doen, met geld van de EU. 'Als ze pas later in het jaar beginnen is het goedkoper', zegt Ioanidou cynisch. 'Maar hopelijk worden ze binnenkort inderdaad aangesteld. Op dit moment komen we 26 duizend leerkrachten te kort, dat is een record. Eigenlijk was het geld van de EU bedoeld voor investeringen in het onderwijs, maar wij hebben het nodig om in de basisbehoeften te voorzien.'

De leraren geven het openlijk toe. Als zij de kans hadden, zouden ze hun kinderen naar een particuliere school sturen. Met alleen hun lessen op de openbare scholen lukt het de meeste leerlingen niet hun eindexamens goed genoeg te maken om de universiteiten binnen te komen. Het is al decennialang gebruikelijk voor Grieken om hun kinderen na schooltijd te laten bijspijkeren op particuliere instituten. Maar terwijl de kwaliteit van het openbaar onderwijs achteruit holt, kunnen steeds minder Grieken het lesgeld van 300 euro per maand voor zo'n instituut betalen. Goed onderwijs begint in Griekenland een privilege te worden, alleen toegankelijk voor de rijken. De ophef was dan ook groot toen bleek dat de linkse premier Alexis Tsipras zijn zoon naar een particuliere school stuurde.

Leraar engels Panos Doulas heeft op zijn school in Korinthe geen schoolboeken meer. 'In de zomer kreeg ik een brief van het ministerie dat er geen geld voor was', zegt de leraar 'We moeten ze zelf aanschaffen, maar de school heeft geen geld en de leerlingen hebben het ook niet. Ik heb vorig jaar meerdere leerlingen zien flauwvallen omdat ze al een paar dagen niets te eten hadden thuis. Hun ouders zijn werkloos. Als er nog meer bezuinigingen worden doorgevoerd gaat het er hier heel somber uitzien.'

Verzet

Verzet tegen de bezuinigingen heeft geen zin, zegt Doulas. 'Ik denk niet dat we de regering kunnen stoppen. We zullen te horen krijgen dat we uit de eurozone moeten als de bezuinigingen niet worden doorgevoerd. De verkiezingsuitslag van vorige week toont dat veel Grieken het daarmee eens zijn. Het enige dat we nog kunnen doen is menselijk blijven.'

De leraar heeft hulp gevraagd bij de kerk in Korinthe en krijgt dagelijks 140 boterhammen voor de armste kinderen op zijn school. De kosten voor de verwarming van de school zijn een donatie van een Griekse zakenman. Zelf woont hij weer bij zijn ouders, omdat hij met zijn verlaagde salaris van 10 duizend euro per jaar anders niet kan rondkomen. Kopieën van lesmateriaal kan hij op die manier wel betalen.

Bij zijn collega's gaat het net zo. Biologie-leraar Antonopolos schaft zelf de vloeistoffen aan voor de scheikundige experimenten en repareert kapotte stoelen. Daarnaast heeft hij met 25 andere leraren een bijspijkerinstituut opgericht in de Atheense wijk Nea Smyrni. Inmiddels zijn er vijftig leraren. Als ze kunnen, betalen ze mee aan de huur en ze geven onbetaald les aan kleine groepjes leerlingen. Sinds de oprichting drie jaar geleden kwamen zoveel inschrijvingen binnen, dat ze alleen nog leerlingen uit de hoogste klassen kunnen aannemen.

'We hebben nu zestig leerlingen, maar gelukkig zijn in andere wijken vergelijkbare initiatieven ontstaan', zegt Antonopolos. 'Met onze hulp lukt het de leerlingen op de universiteit te krijgen. Wij steken geld en moeite in ze. We kunnen niet anders. Maar de vruchten plukken we niet. Die zijn voor Merkel want als ze klaar zijn, gaat iedereen naar Duitsland.'

Beeld Nicola Zolin
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden