Goed gestoord

Na zijn vrijlating mocht Bertrand Cantat niet zingen over de doodslag op zijn geliefde Marie Trintignant.Toch heeft zijn nieuwe plaat Horizons een morbide randje.

'Bertrand Cantat is gestoord.' Woorden van die strekking liet echtgenote Kristina Rády van de Franse zanger Bertrand Cantat achter op verschillende voicemails alvorens zichzelf te verhangen in 2010. Weer een vrouw wreed uit het leven van de chansonnier gerukt.


Zeven jaar eerder had Cantat zich nog eigenhandig ontdaan van zijn toenmalige vriendin Marie Trintignant, gevierd actrice en dochter van het acteurspaar Jean-Louis Trintignant en Nadine Marquand. Hij sloeg haar dood in een hotelkamer in Vilnius, Litouwen. Met negentien vuistslagen, volgens het Litouwse openbaar ministerie dat de zaak had onderzocht. Cantat werd in 2004 veroordeeld tot een gevangenisstraf van acht jaar maar kwam in 2007 voorwaardelijk vrij wegens goed gedrag.


Nu heeft Bertrand Cantat (49), 'de Franse Jim Morrison' of volgens sommigen 'de Franse Nick Cave', een nieuwe plaat. Niet zomaar een plaat die je na één keer draaien opgelucht kunt negeren, maar een uitstekende plaat. Cantat, die in de jaren tachtig en negentig met zijn band Noir Désir een grootheid was van de Franse alternatieve rock, is terug onder een nieuw pseudoniem: Détroit, een samenwerking met de bassist Pascal Humbert. Het album Horizons, dat enkele weken geleden vrij geruisloos en enigszins onder de radar van de internationale muziekpers verscheen, is een zinderende plaat vol geconcentreerd uitgevoerde rockliedjes: donker, poëtisch en bij vlagen nogal macaber.


Bij zijn veroordeling in 2004 had de rechter verordonneerd dat Bertrand Cantat na zijn vrijlating en eventuele hervatting van zijn muzikale carrière nooit een toespeling mocht maken op de zaak-Trintignant. Cantat mocht niet zingen over de moord op zijn vriendin om de nabestaanden, of eigenlijk alle vrouwelijke slachtoffers van beestachtig mannelijk geweld, niet nog dieper te grieven.


Lezen we nu de teksten van liedjes als Ange de désolation of Le creux de ta main mee in het cd-boekje dan kunnen we constateren dat Cantat het dan misschien niet letterlijk over zijn ex-geliefden heeft, of over de wandaden die hij heeft begaan, maar enigszins ongemakkelijk voelt zijn poëzie toch wel. Wat te denken van zinsneden als: 'Slaap, mijn engel van de droefheid, de eeuwigheid is van ons.' Waar zat Cantat met zijn gedachten toen hij dichtregels schreef over 'de scherven van het leven die als dolken in je oog worden gestoken'.


Als Cantat in het slotlied van zijn plaat - een cover van het beroemde chanson Avec le temps van Léo Ferré - zingt dat na het verstrijken van de tijd de herinnering aan iemands gezicht en stem vervaagt, slik je toch even. De muziek van Cantat is besmet en heeft een heel morbide randje gekregen. En een authenticiteit die hij als zanger van de band Noir Désir (duister verlangen) had gezocht, maar nu dan eindelijk heeft gevonden. Het maakt zijn muziek aan de ene kant te vies om aan te pakken en anderzijds beklemmend en uitermate intrigerend.


De Franse pers heeft het ook moeilijk met de beoordeling van het nieuwe werk van de ooit zo geliefde zanger. Veel kranten en muziekbladen lijken te hebben besloten maar helemaal niets te doen aan de nieuwe Cantat. Andere Franse popmedia plaatsen een (laaiende) recensie, waar in grote letters boven staat: 'Let op: dit is een recensie van een popalbum.' Om maar duidelijk te maken dat in het geval Cantat het oeuvre maar even wordt gescheiden van de persoon. En dat in een recensie dus niet en passant ook het strafblad van de kunstenaar wordt besproken.


Toch lijken veel recensenten te worstelen met het eigen beoordelingsvermogen, en met een zuivere waardering van de liedjes van Détroit. De Franse krant Le Figaro oordeelt: 'Un album inconfortable.' De reacties van lezers onder de recensies op bijvoorbeeld Lesinrocks.fr zijn verdeeld. De een vindt dat iedereen die zijn straf heeft uitgezeten opnieuw mag beginnen. De ander voelt zich uitermate ongemakkelijk bij zijn muziek: mooi of niet.


De Franse politiek mengde zich al vroeg in het debat. De socialistische politicus en minister Arnaud Montebourg verklaarde in 2010 dat Bertrand Cantat wat hem betreft weer het podium op kon en platen mocht maken. Zijn straf zat er immers op. 'En Cantat is een groot zanger en een groot dichter, die ik ten zeerste bewonder', aldus de minister.


De kunst is heilig in Frankrijk en dat treft, voor Cantat. Célines Reis naar het einde van de nacht wordt gezien als een van de grote meesterwerken van de Franse literatuur, terwijl de schrijver toch een rabiate antisemiet was, die zich in pamfletten uitsprak voor een grondige jodenvervolging. En wie de Bekentenissen van de Franse literaire volksheld Jean-Jacques Rousseau heeft gelezen, weet dat er aan die auteur ook een smetje kleeft. Het doet niets af aan de beoordeling van zijn literaire werk.


Eenzelfde eerlijke kans zou Cantat volgens sommige critici moeten krijgen. Anderen verwijten de zanger met zijn opmerkelijke comeback toch weer de publiciteit te zoeken en oude wonden open te rijten. Cantat zou er goed aan doen te verdwijnen uit de openbaarheid. Het zou het leven van de nabestaanden van zowel Marie Trintignant als Kristina Rády er misschien iets draaglijker op maken.


Het laatste woord is aan de niet-opiniërende luisteraar. Voor sommigen kan de muziek als schokkend worden ervaren. Eind vorige maand werd bekend dat een aangekondigde serie van drie concerten van Cantat in de grote Parijse concertzaal La Cigale in vijf minuten was uitverkocht.


Moordende musici


Phil Spector (1939)


De producer Phil Spector werd op 3 februari 2003 gearresteerd op verdenking van de moord op de actrice Lana Clarkson. Haar lichaam was gevonden in Spectors woning in Alhambra, Californië, met een schotwond in haar mond. Na een slepende rechtszaak, waarin Spector bleef ontkennen iets met de moord te maken te hebben, werd hij in 2009 veroordeeld tot een gevangenisstraf van negentien jaar. Die zit hij nu uit.


Sid Vicious (1957-1979)

Sex Pistols-lid Sid Vicious zou in een kamer van het Chelsea Hotel in New York zijn vriendin Nancy Spungen met een messteek om het leven hebben gebracht. Hij werd op borgtocht vrijgelaten in afwachting van een rechtszaak, maar kort daarop werd hij gearresteerd voor het aftuigen van Todd Smith, de broer van zangeres Patti Smith. Na zijn vrijlating uit de New Yorkse gevangenis Rikers Island stierf Vicious aan een overdosis heroïne, die zijn moeder naar verluidt voor hem had klaargemaakt.


Varg Vikernes (1973)

De Noorse blackmetalmuzikant Varg Vikernes, bekend van het eenmansproject Burzum, werd in 1994 tot 21 jaar cel veroordeeld voor het in brand steken van een aantal Noorse kerken en het vermoorden van bandlid 'Euronymous' van blackmetalband Mayhem. Het lichaam van de gitarist werd op de stoep voor zijn appartement in Bergen gevonden met 23 steekwonden in gezicht, nek en rug. Volgens Vikernes was het zelfverdediging, omdat de gitarist hem wilde martelen. Tijdens zijn celstraf nam Vikernes muziek op met een klein synthesizertje. Na zijn vrijlating in 2009 bracht Vikernes direct de briljante albums Belus en Fallen uit.


De zaak-Trintignant


Frankrijk reageerde geschokt toen eind juli 2003 bekend werd dat de actrice Marie Trintignant in een coma was geraakt na een uit de hand gelopen ruzie met haar vriend Bertrand Cantat. De zanger zou een sms aan Trin-tignant van haar ex-man hebben gelezen op haar telefoon. De dochter van het acteursechtpaar Jean-Louis Trintignant en Nadine Marquand overleed op 1 augustus 2003 aan een fatale hersenbeschadiging, veroorzaakt door vele klappen tegen haar hoofd. In de Litouwse rechtszaak die volgde in 2004, en die in Frankrijk én door de internationale entertainmentpers nauwlettend werd gevolgd, verklaarde Cantat dat hij Trintignant nooit ernstig had willen verwonden en dat haar dood een noodlottig ongeval was. De rechter oordeelde dat Cantat doodslag met voorwaardelijke opzet verweten kon worden en achtte dat bewezen door de sporen van excessief geweld op het lichaam van Trintignant. Cantat werd in 2004 veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf, waarvan hij een jaar moest uitzitten in een Litouwse cel. Na overplaatsing naar Frankrijk en twee jaar hechtenis kwam Cantat in 2007 vrij, ondanks dringende oproepen van Franse feministische groeperingen aan toenmalig president Sarkozy om de zanger langer vast te houden.


Gastoptredens


Het net verschenen album Horizons van Bertrand Cantats nieuwe band Détroit is niet de eerste muzikale activiteit van de zanger na diens vrijlating uit een Franse cel in 2007. Cantat gaf meerdere gastoptredens bij andere artiesten en zong onder andere met het blinde Malinese echtpaar Amadou & Mariam. Een optreden van Cantat in Canada, voor een theaterproductie van Cantats vriend Wajdi Mouawad, ging niet door. Vanwege zijn veroordeling voor de doodslag op Marie Trintignant mocht Cantat geen voet zetten op Canadese bodem.


Recensie


pop


****


Horizons


Détroit Barclay/Universal


De punkachtige springerigheid van Cantat heeft plaatsgemaakt voor sombere intensiteit.


Bertrand Cantat, die zich in leven en werken toch heeft bewezen als liefhebber van het grote gebaar, is op zijn nieuwe album Horizons wat terughoudender. Onder de bandnaam Détroit, een samenwerking met de van 16 Horsepower bekende Franse bassist Pascal Humbert, zoekt Cantat de concentratie van de blues en ingetogen rock. De punkachtige springerigheid van de muziek die Cantat maakte als zanger van Noir Désir ontbreekt. Er is een sombere intensiteit voor in de plaats gekomen.


In het openingsliedje Ma muse zingt, spreekzingt en fluistert Cantat naast spaarzame gitaren en subtiel geplaatste orgelakkoorden, in spitsvondige poëzie: 'Ça m'amuse, que tu sois ma muse.' In de finale mogen de gitaren rondzingen, maar de kracht van het lied zit hem in de ingehouden emoties. In het droge woestijnblueslied Terre brûlante mag de sonore stem van Cantat in de refreinen wat overslaan, maar de sfeer blijft terneergeslagen en onheilspellend.


Cantat toont zich een waarachtig chansonnier in het prachtlied Ange de désolation: grote metaforen, subliem gezongen in een subtiele melodie, naast weerbarstige elektronische achtergrondherrie en een parelend gitaartje. Het nummer loopt soepel over in het naargeestige Horizon, waarin het even zoeken is naar de liedstructuur, maar dat uitmondt in een toch nog heftig rockend eindspel.


Twee minpunten zijn de Engels-talige liedjes Glimmer in Your Eyes en Null and Void. Middelmatige teksten en als vanzelf ook matige composities. Cantat onwaardig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden