'Goed als universiteit wordt bestuurd door iemand van de werkvloer'

Per 1 september is Rianne Letschert (39) rector magnificus op de Universiteit van Maastricht. Besturen, het zal even wennen zijn voor de hoogleraar victimologie, de wetenschap van het slachtoffer. 'Maar ik blijf onderzoek doen.'

Geboren in 1976 in Doetinchem. Studeerde internationaal recht in Tilburg, proefschrift over minderhedenrechten. In 2006 begon ze in Tilburg bij kennisinstituut Intervict voor slachtofferkunde waar ze in 2013 directeur werd. Rianne Letschert woont samen en heeft een zoon en een dochter.Beeld Sanne de Wide

Het zijn de allerlaatste minuten van het allerlaatste uur van haar aanstelling op de Universiteit Tilburg, een donderdagmiddag op zes hoog in de Rechtenfaculteit bij het onderzoeksinstituut Intervict voor slachtofferkunde. Na het gesprek klikt de bandrecorder uit en als Rianne Letschert voor haar bezoeker de deur van haar lege werkkamer open doet, staat - tataa - de foyer helemaal vol collega's die allemaal tegelijk het glas heffen.

Op haar nieuwe baan per 1 september in Maastricht, als de hoogste baas van de wetenschappers daar: rector magnificus. Het afscheidsfeest, heeft ze eerder al horen fluisteren, zal in haar stijl zijn vanavond: met zijn allen eten dat door vluchtelingen gemaakt is. Deden ze al eens eerder. Heerlijk en een ontroerende eye-opener ook. Hoe dan ook prettiger dan een receptie met toespraken en hotemetoten, roept Letschert nog opwekt, en verdwijnt dan in de menigte. Ze zoent luchtzoenen, klopt op schouders. En steeds die brede glimlach.

Twintig jaar was Tilburg jurist Rianne Letscherts wetenschappelijke thuis, ze studeerde er, werd er promovendus, post-doc, hoogleraar. Ontwikkelde er het vak victimologie, de wetenschap van het slachtoffer. Letschert werd er een internationaal expert in, kreeg een VIDI-miljoenenbeurs van NWO, haalde geld op in Europa en van de VN. En besloot vorig jaar zomer dat ze het aanbod van de universiteit ging aannemen om decaan van de rechtenfaculteit te worden. Besturen, omdat de wetenschap nu eenmaal bestuurd moet.

Rianne Letschert.Beeld Sanne de Wilde

En toen werd er dus gebeld.

'Ik zat in de auto op weg naar een promotieborrel van een van mijn aio's toen mijn telefoon ging. De voorzitter van een benoemingscommissie van de universiteit Maastricht, een Duitse, de rector van Münster. Dat mijn naam was gevallen in de procedure en dat ze me graag uitnodigden voor een gesprek. Waarvoor precies, het ontging me even. Rectoraat? Ik? Ik heb gevraagd of ze wel het goede nummer had gedraaid.'

Vanwaar de verbazing?

'Omdat ik nog nooit echt iets bestuurd had. Ja, ik was een jaarlang voorzitter geweest van de Jonge Akademie van de KNAW. En ik leidde in Tilburg de Intervict-club van dertig man. Dat is allemaal klein bier natuurlijk, vergeleken bij een hele universiteit.'

Rianne Letschert


Geboren in 1976 in Doetinchem. Studeerde internationaal recht in Tilburg, proefschrift over minderhedenrechten. In 2006 begon ze in Tilburg bij kennisinstituut Intervict voor slachtofferkunde waar ze in 2013 directeur werd. Rianne Letschert woont samen en heeft een zoon en een dochter.

En u bent piepjong. De rector is meer een erebaan voor een gearriveerde hoogleraar met aan het eind een mooi portret in de senaatskamer, toch?

'Ik ben 39, wat inderdaad ongebruikelijk jong is voor een rector. Maar eigenlijk is er geen enkele reden om dat te denken. Ik denk juist dat het heel goed is als een universiteit wordt bestuurd door iemand van de werkvloer. Die juist middenin onderzoek en onderwijs staat. Het is werk, en een eer dat ik het mag doen, maar geen erebaan.'

Het lijkt me dat dat nou net niet meer gaat lukken. U zegt de wetenschap in de praktijk toch gewoon vaarwel?

'Helemaal niet, en dat heb ik in Maastricht ook bedongen. Ik blijf ook onderzoek doen en lesgeven. In januari of juni, afhankelijk van de veiligheid daar, is het plan, ben ik zelfs een tijd in Congo voor het trainen van interviewers voor het VIDI project.'

Dat zullen ze leuk vinden in Maastricht: rector reist af naar Afrikaanse brandhaard.

'Het college maakte zich daar wel zorgen over. De situatie is inderdaad niet heel stabiel. Maar voor een deel is dat ook beeldvorming van verweg. Mijn ervaring is van Afrika tot het Midden-Oosten dat het ter plaatse altijd heel anders is dan wat je in de kranten leest en op televisie ziet. Je ziet de grimmige warlords en de jongens met machinegeweren. Maar verreweg de meeste mensen daar zijn mensen zoals jij en ik.'

Niet gevaarlijk dus?

'Het is niet zonder risico, maar tegelijk kan ik hier in Nederland ook onder een omvallende boom komen. Als er geen negatief reisadvies komt, ga ik gewoon. Al sta ik er trouwens als moeder van twee jonge kinderen wel anders in dan vroeger. Toen was het alleen míjn leven dat er toe deed. Nu raakt het ook hun levens.'

De rector gaat de wetenschappers van een universiteit voor, dat vergt toch ook een soort natuurlijk academisch overwicht?

'Ik zie het veel meer als een dienstbare baan, je probeert als bestuurder te regelen dat mensen hun werk goed kunnen doen. Als je dat lukt, heb je overwicht.

'Het gaat niet om mij, het gaat om hun. Waarbij ik wel enorm nieuwsgierig ben naar wat ze precies doen. De breedte van zo'n universiteit, van voedseltechnololgie tot neurochirurgie, dat vind ik intrigerend. Het is eigenlijk een soort Jonge Akademie in het groot. Elke dag leer je iets bij.'

Besturen kan anders ook enorm taai en saai zijn, hoor ik wel eens.

'Ik moet eerlijk bekennen dat ik niet weet hoe het met mij in Maastricht zal uitpakken. Het zal elke dag opnieuw aanpoten zijn, als bestuurder en lastige dingen beslissen, soms. En misschien komen we er over twee jaar achter dat het een vergissing is geweest.'

Weten ze dat in Maastricht?

'Dat weten ze. En we gaan er allemaal vanuit dat het een succes zal worden.'

Een onzekere vrouwenopmerking?

'Helemaal niet, een realistische opmerking. Ik ben intuïtief, ik doe wat ik denk dat goed is en wat ik aankan. Ik denk nooit in carrières en eer en glorie, ik zat niet zomaar twintig jaar gewoon lekker in Tilburg. De wetenschap zit vaak zo vol met ego's, daar ben ik helemaal niet van. Veel mensen zien bijvoorbeeld mijn VIDI-beurs van NWO als een opstap naar het grote werk, Spinozapremies en zo. Ik voel dat heel anders: het is een manier om een groep wetenschappers eindelijk een fatsoenlijke baan te bieden.'

En wat als Maastricht echt niet lukt?

'Weet ik niet. Geef me dan een jaar en ik ben terug in mijn vak. Of wie weet begin ik een weeshuis in Burundi. Het kan allemaal. Ik zei gisteravond nog tegen mijn zoon van 9 toen we naar de ijsboer liepen: Joep, je moet altijd werk zoeken dat je blij maakt. En dat meen ik echt: ik ben nog nooit met tegenzin naar mijn werk gegaan. Dat gun ik iedereen.'

Toch wordt er wat afgemopperd aan de universiteiten.

'Nou en of. En ik kan daar alleen maar van denken dat we het allemaal niet zo zwaar moeten opvatten. Het is hier niet het conflict tussen Israel en de Palestijnen ofzo. Wie zeurt heeft aan mij een slechte. Dingen zullen soms niet goed lopen, zeker. Er is werkdruk. Er is gedoe. Maar kom dan met een oplossing, in plaats van misprijzen en oordelen over mensen.'

U klinkt haast geïrriteerd.

'Ik vind echt dat we ons bewust moeten zijn van onze bevoorrechte situatie. Misschien niet zoals vroeger aan tafel: eet je bord leeg want in Afrika hebben ze honger. Maar een beetje wel. Soms moet je als docent nu eenmaal een Excell-sheet invullen ja, het is niet anders.'

Waarom zei u eigenlijk ja op dat verzoek om in Maastricht te komen praten?

'Deels uit nieuwsgierigheid. Ik had in mijn leven nog nooit gesolliciteerd en dacht: laat eens zien dan. Hoe gaat dat eigenlijk, en vooral ook: hoe sta ik zelf eigenlijk in dat soort gesprekken? Een vorm van zelfonderzoek bijna.'

Uw baan als jongste rector magnificus ooit begon als een spelletje?

'Geen spelletje, maar wel met het idee ze mij nooit zouden nemen. Ik had niks te verliezen. Ik had een baan in Tilburg en zou daar decaan worden. Anderzijds ging ik er wel serieus in. Ik wist weinig van Maastricht, dus heb ik alle jaarverslagen en strategieplannen erbij gepakt. Ik kende alle cijfers uit mijn hoofd. Had alles gelezen.'

Laat dat maar aan Rianne Letschert over.

'Mensen denken dat ik ambitieus ben en graag op een podium sta. Maar dat valt mee, ik doe vooral de dingen die ik prettig en belangrijk vind. In de sollicitatie merkte iemand op dat ik na Maastricht natuurlijk minister van Onderwijs zou willen worden. Ik heb heel verbaasd gekeken, geloof ik.'

Maar waarom werd u het nou?

'Het was liefde op het eerste gezicht, eigenlijk. Diezelfde avond werd ik al gebeld dat ze verder wilden. Van beide kanten en voor een belangrijk deel omdat er een prettig informele sfeer in Maastricht bleek te bestaan. Althans in het bestuur. Ik merkte vorige week al dat mensen voor me beginnen op te staan, als ik ergens binnenkom. Hoho, mensen, zeg ik dan: doe maar gewoon, hoor. Ik ben Rianne en de rector.'

U bent misschien te aardig voor dit werk.

'O, maar ik kan ook heel zakelijk zijn als het moet. Ik heb afscheid genomen van mensen die niet goed functioneren. Dan doe je de wetenschap en de universiteit tekort, en daar moet je bij mij niet mee aankomen.'

Victimologie Verzoening kan helen, maar ook ontwrichten

Volgens Rianne Letschert kan wetenschappelijk onderzoek het verschil maken tussen geslaagde hulp aan slachtoffers van geweld en onderdrukking en goedbedoelde mislukkingen. De victimologie, zoals haar vak heet, brengt onder andere in kaart hoe juridische procedures slachtofferschap definiëren maar ook scherp afbakenen.

Met haar kennisinstituut Intervict doet ze bijvoorbeeld onderzoek naar erkende en niet erkende slachtoffers van genocide in Congo en Cambodja, ondermeer via interviews te plekke. De huidige verzoeningsprogramma's, is haar stelling, werken helend maar kunnen een samenleving tegelijk ontwrichten door de manier waarop ze zijn ingericht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden