'Godsammes gaaf is 't'

De Brabantse automatiserings- deskundige Antony Hermus vertrok naar Duitsland om te leren dirigeren. In vijf jaar schopte hij het tot eerste dirigent. Nu brengt hij - in Nederland - met de Nationale Reisopera Tristan und Isolde.

Wagner, Tristan und Isolde, einde repetitie. Antony Hermus stapt van de dirigentenbok en dribbelt handenschuddend langs de musici van het Noord Nederlands Orkest. De zangsolisten krijgen een hug. En voordat de maestro zijn natte T-shirt verruilt voor een fris overhemd, werpt hij zich met de Isoldesopraan nog even op een paar lastige maten.


Merkwaardige carrière. Op z'n 24ste werkte Hermus immers nog als projectleider automatisering aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven. Vijf jaar later was hij Generalmusikdirektor, eerste dirigent, van het operahuis in Hagen, een stadje onder Dortmund. Nu, op z'n 39ste, springt hij uit de coulissen van de Duitse provincie. Tadááá, we hebben een nieuwe dirigent!


Zondag, bij de Nationale Reisopera in Enschede, brengt Hermus een nieuwe productie van Tristan und Isolde in première. Later dit seizoen duikt hij op bij het Residentie Orkest, het Nederlands Symfonie Orkest en het Radio Filharmonisch. Eind 2014, in een familieconcert, wil zelfs het Koninklijk Concertgebouworkest zijn nieren proeven.


Ook internationaal komt zijn treintje goed op gang. Gastdirecties voeren Hermus de komende maanden langs Bamberg, Berlijn, Londen en Parijs. Een recente cd, met Aubers zelden gespeelde opera La muette de Portici, kreeg in The Guardian vier sterren. Plus lof voor een dirigent die op het scherpst van de snede musiceerde.


Op een Gronings terras zit Hermus te glunderen. 'Godsammes gaaf' vindt hij zijn carrière. Vroeger, in het Brabantse Oosterhout, hadden zijn ouders een helder beeld van het artiestendom. Een muzikant? Dat was iemand die voor 25 gulden speelde op een trouwerij. Dus had Hermus, de handige pianist, zich braaf ingeschreven voor de studie bestuurlijke informatiekunde aan de Tilburgse universiteit.


Al gauw deed hij er het Brabants Conservatorium naast. Behalve z'n bul haalde hij het pianistendiploma. Bovendien klopte Hermus aan bij het dirigentenklasje van Jac van Steen. Die zette hem voor het blok. Best leuk, hoe hij dirigeerde, maar als Hermus zich niet focuste, werd het niks. Van Steen wist nog wel een stageplek in een Duits operahuis. Wie daar overleefde, kon de hele wereld aan.


Zo zag Fontys zijn projectleider met onbetaald verlof vertrekken. Na twee maanden in Hagen kon Hermus er aan de slag als repetitor: zangers en dansers begeleiden van achter de piano. Na een jaar wilden ze hem promoveren tot Studienleiter, hoofdrepetitor met administratieve taken.


'Ik zei: jullie zijn getikt, ik ken maar zes opera's. Geeft niet, zeiden ze, je kunt zo goed organiseren.'


Voor Hermus het wist stond hij als kapelmeester te zwaaien in de orkestbak. 'Boris Godoenov, dan leer je veel hoor, in drie uur.' Er volgden balletten, opera's, musicals en symfonische concerten. En toen de baan van Generalmusikdirektor vrijkwam, zeiden de musici: waarom zoeken, we hebben toch Antony?


Tegenwoordig leidt hij het Anhaltisches Theater in Dessau, een brok historie die toe is aan z'n 219de seizoen. Het gaat er niet kinderachtig aan toe. Een paar maanden geleden bijvoorbeeld: op woensdag dirigeerde hij Carmina Burana. Op donderdag La bohème. Vrijdag balletbegeleiding. Zaterdag educatief scratchen met de jeugd. En zondag luidde Hermus het weekend uit met Götterdämmerung - vijf uur, zonder repetitie, want die Wagneropera stond al op het repertoire.


Na de eerste repetitieweek Tristan und Isolde bij het Noord Nederlands Orkest was hij niettemin doodmoe. Hermus stelde het met verbazing vast, want 'die toestand ken ik eigenlijk niet zo'.


De vermoeidheid, luidde zijn conclusie, had te maken met Wagners noten. 'Die zoeken in alles de grens op. Elke spanning lost op in een volgende spanning. Nooit krijg je het gevoel: we zijn weer thuis.'


Van een Duitse zanger kreeg hij de tip: als je die partituur écht wilt doorgronden, moet je bij Richard Trimborn zijn. Bleek het te gaan om de voormalige Studienleiter van de Beierse staatsopera in München. De man had reuzen geassisteerd als Carlos Kleiber en Wolfgang Sawallisch. Sterren als Abbado en Gergjev zoeken nog altijd zijn advies.


'Ik dus bellen: mag ik langskomen?' Het mocht, als het maar niet voor één armzalige middag was. Een week lang lagen Wagners noten bij Trimborn op de lessenaar. Zin voor zin werd het drama ontleed. Kreeg Hermus te horen: Wolfgang sloeg deze maat in vieren. Of: Carlos had hier het volgende trucje voor. 'Alsof er een schatkist openging. Dan voel je je opeens heel erg klein.'


Tussen de Tristanrepetities door communiceert hij intensief met zijn troepen in Dessau. 85 orkestmusici, 40 koorleden, 15 solisten: nu de provincie Sachsen-Anhalt 3 miljoen euro wil bezuinigen, moeten ze vrezen voor hun baan.


Menig Landtagsabgeordnete heeft al een mail geopend met als afzender Antony Hermus. Die zegt gedecideerd: 'Een chef mag schnabbelen wat hij wil, maar hij blijft het boegbeeld. Als het erom spant, ga je voorop in de strijd.


BRISANT AKKOORD


De ouverture van Tristan und Isolde is nog maar drie broeierige noten onderweg, langsam und schmachtend, of daar klinkt het. Het akkoord waarmee Richard Wagner in 1865 een tijdbom plaatst onder de westerse muziek. Vier gestapelde noten zijn het: f, b, dis en gis. Ze vormen een instabiel mengsel dat de geur verspreidt van onvervuld verlangen. De noten pasten niet in de klassieke akkoordenleer, tijdgenoten beten er hun tanden op stuk. Hier, bij het fameuze 'Tristanakkoord', begint volgens kenners de route naar de 20ste eeuw, wanneer Arnold Schönberg met zijn atonaliteit de fundamenten van de klassieke harmonie opblaast.


Wagner: Tristan und Isolde. Nationale Reisopera o.l.v. Antony Hermus. Enschede, Wilminktheater, 22/9. Tournee. nationalereisopera.nl. De opera La muette de Portici is verschenen op het label CPO.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden