God schiep de aarde en de eerste afvallige de humor

Ik ben Charlie

Stéphane 'Charb' Charbonnier dacht dat hij een grotere kans had op een fietsongeluk dan een islamitische moordenaar tegen het lijf te lopen. Gisteren bleek dat een verkeerde inschatting van de hoofdredacteur van Charlie Hebdo. Ik weet niet of hij 2013 en 2014 - hij zei het op de kop af twee jaar geleden in de Volkskrant - ongeschonden was doorgekomen op zijn Vélib, maar gisteren liep hij in elk geval wel zijn moordenaar tegen het lijf.

Toen zijn dood, die van negen andere leden van zijn redactie en die van twee agenten, gisteren bekend werd, duurde het niet lang voor Charbs laatste cartoon de wereld over ging. 'Nog altijd geen aanslagen in Frankrijk', stond er, met daaronder een jihadstrijder met een kalasjnikov die zegt: 'We hebben nog tot eind januari voor de beste wensen.'

Dat was een goede grap. Niet de vooraankondiging van zijn dood die sommigen erin zagen. Godsdienst en alle ellende die eruit is voortgekomen, begon met het zien van dingen die er niet zijn, het zoeken van verklaringen voor het onverklaarbare, het leggen van absurde verbanden. De gewoonte is onuitroeibaar.

Volgens getuigen noemden de moordenaars hun slachtoffers eerst nog bij hun voornaam, alvorens de trekker over te halen. Waarom deden ze dat? Was het de kortste samenvatting van het oordeel dat ze hadden geveld: jouw naam is Charb, en daarom ben je schuldig, we hebben die vijf letters iets te vaak onder tekeningen zien staan die ons niet zo bevielen? Er zat ook erkenning in: jouw naam is zo groot, dat we je moeten executeren om hem uit te wissen.

Elke voornaam een ander woord voor dood.

De oude, geniale Georges Wolinski, de Franse Robert Crumb: niemand kon zo mooi de 72 maagden in het paradijs tekenen. Tachtig jaar en uiteindelijk terechtgekomen in een van zijn eigen cartoons, de heftigste, de bloederigste, de allerslechtste en de allereerste zonder een greintje humor.

Georges!

God maakte de aarde en wat daarop is. Behalve de humor, die werd geschapen door de eerste afvallige om te vieren dat hij vrij was. Absolute waarheid verdraagt geen grappen.

Ze kwamen om de Profeet te wreken, zeiden ze. Religie heeft in psychopaten vaak haar toegewijdste dienaren. Het zijn de fanatici, de discipelen van het waandenkbeeld. Met een oud boek in de hand claimen ze de waarheid en het recht te beslissen over leven en dood.

De C3 was nog niet uit het zicht verdwenen, of je hoorde dat het nu echt oorlog was. Wie daar anders over denkt, is hopeloos naïef en waarschijnlijk een collaborateur. Ook de hitsers hebben patent op de waarheid.

Ter verdediging van onze vrije, open samenleving, willen ze er een gesloten samenleving van maken, geregeerd door angst, verboden en tegenstellingen. De hitsers reageren precies zoals de strategen van Al Qaida wensen. Die moeten zich verbazen over het enthousiasme waarmee hun doelstellingen worden gesteund en de vijand bereid is zijn grootste verworvenheden te offeren. Hoe ze zelf een gespleten Europa creëren, met elkaar vijandig gezinde bevolkingsgroepen.

Er is op de slachting in de Rue Nicolas-Appert maar één reactie mogelijk: die van de rede. Die van de pen, het woord en de dialoog. Die van de grap en satire. We moeten wegblijven van de hysterie, het wantrouwen en de grove generalisatie. Van de haat en de wraak.

Je suis Charlie. Tu es Charlie. Nous sommes Charlie.

Même Geert Wilders est Charlie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.