God in een gymzaal

Terwijl Nederland van zijn geloof viel, groeide de Bijlmermeer de afgelopen decennia uit tot een multiculturele bible belt, waar het wemelt van de kerkjes in garages, kelderboxen en gymzalen....

'Si Señor, si Señor', klinkt het luidkeels vanuit de deurvan de nooduitgang die wagenwijd open staat. Het iszondagochtend, negen uur. De sloopflat Klieverink in AmsterdamZuidoost ligt er verlaten bij. De flats waar enkele jaren geledennog duizenden mensen woonden, zijn vervallen. In het parkje ishet stil, de muren zijn beklad met graffiti en in de garage zijnnauwelijks auto's te vinden.

Even verderop is de sloop al begonnen; een bulldozer staattemidden van het puin, uit de resten van het pand steken dikkeijzeren stangen. Toch is het feest op de benedenverdieping vande parkeergarage: het feest van de Heer.

'Halleluja', zingen de zangeressen van de Latijns-AmerikaanseEl Encuentro Con Dios-gemeente. Ruim dertig mannen in pak envrouwen in mantelpak of jurk zingen mee met gesloten ogen, hunhanden strekken ze uit naar het lage plafond, dat versierd is metslingers. Paarse doeken verhullen de gipswanden die de kerkscheidt van de auto's.

'Sorry', verontschuldigt voorganger Alejandro Lopez zich. Deopkomst valt tegen. 'Dat komt omdat we gisteravond eenbijeenkomst hadden en om elf uur hebben we er nog een.' Tijdigmoet hij afronden, want na hem wordt deze ruimte gebruikt doorde Ghanese Pentecostal Revival Church en zal Lopez weer naar eenandere gehuurde ruimte vertrekken om het woord van El Señor teverspreiden.

Zijn kerk, die in 1993 ontstond uit een bijbelgroepje eninmiddels enkele honderden leden telt, leidt een nomadenbestaanin Zuidoost. Dat stadsdeel is de laatste twintig jaar uitgegroeidtot een soort multiculturele bible belt met gemeenten vanchristenen uit onder meer Ghana, Nigeria, Indonesië en Suriname.

De El Encuentro Con Dios-gemeente is niet de enige in het Amsterdamse stadsdeel die elke zondag meedoet aan de kerkelijkestoelendans in garages, buurthuizen, kelderboxen en gymzalen. Nogcirca 90 andere kerkgemeenschappen hebben hetzelfde probleem,schat Erika Feenstra van het project Het Kerkhuis, datimmigrantenkerken helpt met hun administratie en zoektocht naaronderdak. 'Het precieze aantal is moeilijk vast te stellen. Zonu en dan verdwijnt er weer eentje, splitst een kerk zich af, ofwordt iemand geraakt door de Heilige Geest en begint een eigenkerk.'

En er lijkt voorlopig geen einde te komen aan hethuisvestingsprobleem. Nu steeds meer parkeergarages en flats inZuidoost plaats maken voor nieuwbouw, verdwijnen degeïmproviseerde ruimtes. Alle plannen van het afgelopendecennium voor meer kerkgebouwen bleken niet haalbaar. Behalveeentje: de Kandelaar.

Maar dat is een schijnoplossing, vindt Jan de Jonge,directeur van Stichting Interkerkelijk Nieuwkomers Steunpunt. Ophet moment staat er één kerkverzamelgebouw, De Nieuwe Stad,opgeleverd in 1993, waarin twaalf gemeenten huizen. Afgelopenzomer is, na ruim tien jaar van plannen maken, de bouw begonnenvan de Kandelaar, waarin straks vijftien kerken vijf zalenonderling moeten verdelen.

'Een gebouw waarin vijftien kerken komen, die doordeweeks veelactiviteiten willen organiseren in maar vijf zaaltjes?', zegt DeJonge. 'Dat is vragen om moeilijkheden.' De hoop op een derdekerkverzamelgebouw Hebron, waar ook al jaren over wordt gepraat,heeft hij laten varen. De Jonge: 'Het geld krijgen we nooitrond.'

De financiën voor de Kandelaar zijn met grote moeiteverkregen, mede dankzij giften van andere kerken en creatieveinspanningen van het stadsdeel en woningcorporatie Rochdale.'Geld is een probleem voor bijna alle kerken', zegt Frank Kutu,pastor van de Emmanuel Baptist Church. 'Mijn leden hebben weinigte besteden, we houden zelfs niet genoeg over om activiteiten teorganiseren.'

Kutu staat op het schoolplein van de Blauwe Lijn-school,enkele honderden meters verwijderd van de El Encuentro ConDios-bijeenkomst. Het is half elf en hij verwelkomt de inAfrikaanse kledij gestoken kerkgangers, terwijl in de gymzaalzijn kansel wordt klaargezet onder de ringen en een basket. Eenspannende dienst. 'Vandaag moeten we de maandelijkse huur van1000 euro ophalen, het is maar de vraag of dat gaat lukken.Sparen voor een eigen kerkgebouw is er niet bij.'

Ook is het de vraag of woningcorporatie Rochdale zin heeft innog een avontuur met de immigrantenkerken, voegt Willem van derSteen, projectleider van de Kandelaar namens Rochdale, toe. 'Wewilden een gebaar maken naar onze huurders, omdat zij het geloofbelangrijk vinden. Het heeft jaren geduurd voordat we deexploitatiebegroting rond hadden.' Veel vertrouwen in dehaalbaarheid van het verenigingsgebouw Hebron heeft hij niet. Hetplan voor een vierde kerkverzamelgebouw, Het Licht, is doordeelgemeente afgeblazen.

Ondanks die teleurstellingen zijn er ook positieveontwikkelingen, zegt Feenstra. 'Wij zijn erg blij dat hetstadsdeel ondanks de scheiding kerk en staat meezoekt naaroplossingen. Ook is er, na jaren modderen, samenwerking met deDienst Parkeergebouwen. Die helpt mee met het zoeken naarruimtes.'

Het geloof, dat leeft steeds meer bij jong en oud, ondankshet gebrek aan goede locaties, vertelt Feenstra. Niet alleengeeft God veel immigranten houvast in een nieuwe, soms vijandigewereld, ook biedt de kerk hen een sociaal netwerk waarop ze kunnen terugvallen. 'Nieuwkomers worden in Nederland somsbehandeld alsof het kleine kinderen zijn, terwijl sommigen doorallerlei tegenslag niet de mogelijkheid hadden hun school af temaken of hun beroep uit te oefenen. In het dagelijks leven zijnze schoonmaker of productiemedewerker en worden ze met de nekaangekeken, in de kerk zijn ze iémand.'

Niet alleen op de gelovigen zelf, ook op de wijk heeft hetgeloof grote invloed, aldus Kwamme Addo, ouderling van deEmmanual Baptist Church. 'Toen er nog weinig kerken waren, wasdit gebied erg crimineel. En nu merk je door de groei van degemeentes dat het hier vrediger wordt.' Hij staat in de gymzaalen deelt liturgieën uit. Bij het klimrek aan de wand stelt deband het drumstel en het keyboard op.

De stemming onder de gemeenteleden is uitgelaten. Na jaren vanfrustratie, onderhandelen en locatie-hoppen mag de kerk een eigenplekje in de Kandelaar huren in 2006. 'God heeft zijn krachtlaten zien', zegt pastor Kutu tevreden. 'Je moet op Godvertrouwen.'

Enkele tientallen meters verderop is er minder positivisme.Na jaren van plannen maken, heeft voorganger James Kessler dehoop opgegeven. In een klaslokaaltje hebben tientallen Ghanezenzich verzameld om een dienst bij te wonen van zijn The GladTidings Assembly of God-gemeente. Degenen die niet meer passenin de kleine ruimte, zitten op de gang. Kesslen: 'We zitten hierredelijk, de huur is 500 euro per maand.'

'Send your fire, Holy Ghost fire,' klinkt het intussen uitde gymzaal van de Emmanuel Baptist Church. Mannen en vrouwendansen in het rond en zwaaien lachend met witte zakdoeken. Om tebenadrukken dat hij nooit heeft getwijfeld, haalt ouderling Addoeen bijbelspreuk aan: 'De Heer laat immers voortdurend zijn ogenover de aarde rondgaan en biedt iedereen hulp die hem met heelzijn hart is toegedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden