God en de Bijbel horen in de literatuur

Goeie titel: Wat doe ik hier in godsnaam? Want dat vragen we ons allemaal wel eens af. Je wordt ongevraagd geboren, in de zekerheid van de dood. In die korte of langere tijd wordt er van alles ge-eist: met vallen en opstaan een acceptabele volwassene worden, iets vinden waarin je goed bent, je best doen, en niet al te rottig omgaan met je medemens.


Vergeet intussen niet ook een beetje lol te maken en, eventueel, nageslacht te verwekken, dat je óók weer opzadelt met die moeizame weg. Waarom, waartoe? Waarom zouden we ons best doen als het toch nergens toe leidt? Waarom zouden we er niet onbekommerd een zooitje van maken?


Het boek met die titel is geschreven door dominee Carel ter Linden. Hij gelooft niet langer in een 'persoonlijke' God, vertelde hij afgelopen donderdag bij Knevel & Van den Brink. Daarmee bedoelt hij dat hij niet langer gelooft in een Schepper van hemel en aarde, een bovennatuurlijke instantie die ons bestaan regisseert en er zin aan geeft.


Hij denkt dat God geen persoon is, en evenmin de biologische vader van Jezus. Knevel was onthutst. 'Maar u gebruikt nog wel de naam God?' Van den Brink raakte zo geïrriteerd dat hij de dominee nauwelijks liet uitspreken.


Een persoonlijke god met een kleine letter heeft hij nog wel, vertelde Ter Linden. Die god is 'een geestelijke werkelijkheid die een appèl doet op ons'. Wellicht is hij een projectie van onze verlangens, maar dat geeft niks. God is de verzamelnaam voor mooie dingen als 'trouw, liefde, gerechtigheid, vergeving en verzoening'.


De Bijbel is voor Carel ter Linden hét boek met wijze verhalen die ons de weg wijzen. 'Ga nu die weg op', zegt dat boek hem, 'want anders valt deze wereld uit elkaar'. God, of Hij nu bestaat of niet, is voor de dominee onmisbaar, om de boel bij elkaar te houden.


Natuurlijk is Ter Linden niet de eerste voorganger die de agnostische kant opschuift. Theoloog Harry Kuitert ging hem voor, en bij de katholieken Edward Schillebeeckx en Huub Oosterhuis. Maar Ter Linden is wel de hofpredikant van onze christelijke Oranjes. Het halve koningshuis heeft hij getrouwd of ten grave gedragen. Bij die ceremonies was er nog volop sprake van God, die ene daarboven, en diens Zoon.


Met die god van Ter Linden kan ik goed leven. Wie niet? Ik ben katholiek opgevoed, maar uit volle borst geloven, dat gaat niet meer. Toch is voor mij - mijn man en kinderen noemen mij honend crypto-religieus - de gedachte dat alles volkomen toevallig, zinloos en doelloos is, moeilijk te verdragen.


Geharnaste atheïsten vind ik net zo irritant als vrome gelovigen. Die bekeringsijver, de triomfantelijkheid waarmee ze poneren dat God heus aantoonbaar niet bestaat, de overtuiging dat driekwart van de wereldbevolking, de gelovigen, zwakzinnig is - ronduit kinderachtig. Agnost zijn, principieel niet-weter, bevalt mij beter.


Nee, ik geloof niet in een hiernamaals, al wil ik er geen vergif op innemen. Mocht er - verrassing! - toch een hemel bestaan, dan zitten daar vast niet de leuke, gezellige mensen, maar de rechtschapen uitgestreken koppen. Daar wil je niet eeuwig tussen zitten, op die saaie jachtvelden. We zien wel.


Maar ik begrijp de behoefte aan een geloof. Ooit, toen een van de mijnen er zomaar tussenuit dreigde te glippen, was ik jaloers op 'lotgenoten' die steun hadden aan hun geprevelde gebeden, de rituelen op hun matjes en de zingzang van mantra's. Niet dat hun geliefden nu aantoonbaar vaker beter werden. Ziekte, oorlog en onheil voorkomen, daar heeft God geen zin.


Als God een verzonnen god is geworden en de Bijbel een metaforisch boek met schitterende verhalen, dan hebben we God en de Bijbel overgeheveld naar de literatuur. Daar horen ze ook.


De literatuur zit vol met niet-weters. Hella Haasse bijvoorbeeld, die zich 'een gelovige zonder God' noemde. Frans Kellen-donk, die 'in het hart van de schepping een leemte (had) ontdekt waar God, als Hij bestaat, mooi in zou passen'. Of de God van Gerard Reve, iemand met angsten en zwaktes, die drinkt, masturbeert en getroost wil worden, een god die Liefde heet.


Projecties, maar zinvolle projecties, net als Ter Lindens God. Maar waarom zou je naar de kerk gaan om zijn verhaal te horen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden