'Gloed' is een geslaagd waagstuk

Eénenveertig jaar heeft de generaal op zijn vriend Konrad gewacht in het vaste verlangen dat de waarheid boven tafel moest komen....

Marian Buijs

Over de ontmoeting tussen deze twee oude mannen gaat Gloed van de Hongaarse schrijver Sándor Márai. Een kleine roman, een onvergetelijk boek. Twee jaar geleden lag het in de schappen van alle boekwinkels met het verstilde portret van Christina op de kaft, de vrouw die zo'n grote rol in het leven van deze mannen heeft gespeeld en wier schim heimelijk met hen aan tafel zit.

Wat Márai's boek zo bijzonder maakt, is de vasthoudendheid waarmee hij de generaal laat doorgraven in het verleden. En de ernst waarmee hij woorden geeft aan grote begrippen als schuld, liefde, trouw en wraak.

Márai gaat door waar de meeste schrijvers ophouden. Hij duikt in de diepte van de menselijke ziel vol heftige gevoelens waartegen het verstand geen verweer heeft.

Wie zo'n bijzonder boek op het toneel brengt, onderneemt een waagstuk. Het is dan ook een ongelooflijke prestatie dat de toneelversie de schoonheid en de ontroering van het boek evenaart. Dat gebeurt in een oogstrelend decor dat tot in het kleinste detail beantwoordt aan de beelden die de schrijver oproept.

Nog eenmaal dineren ze, deze twee vrienden, aan dezelfde tafel als veertig jaar geleden, op dezelfde stoelen, maar zonder de vrouw die hun leven toen vulde. Christina is dood, ze ligt begraven in de tuin, maar Konrad wil haar graf niet zien.

Eric Schneider als de generaal heeft het eigenlijk maar over één ding: die fatale dag waarop het bedrog van zijn vrouw en zijn beste vriend aan het licht kwam. Dat gebeurt met een verfijning die je zelden ziet. Elk woord heeft kleur, elk gebaar is op zijn plaats. Dries Smits luistert vooral en doet dat voorbeeldig. Gelukkig heeft Ursul de Geer zich in zijn regie onthouden van opzichtige vondsten, alles is gefocust op de waarachtigheid van dit gesprek.

Onweerstaanbaar ga je mee in de dampkring van deze twee oude mannen; ook door de fraaie bewerking van Ger Thijs. De sfeer, de intimiteit van deze ontmoeting en het geheim wat die twee mannen delen, alles is voelbaar en krijgt op het toneel een nieuwe, bijna tastbare lading.

Werkelijke antwoorden komen er niet, als die er al zouden zijn. Soms is de waarheid onuitsprekelijk. Maar in wezen kijken deze mannen terug op hun leven. Wat is de zin geweest van alle ellende en pracht die ze hebben meegemaakt? Misschien was dat vooral de band met deze vrouw en daarmee de passie die hart en ziel kan verbranden.

Konrad vertrekt, zoals hij destijds wegging. Zijn geheim neemt hij met zich mee. De generaal blijft achter met zijn vragen, net als wij. Dit is een voorstelling waarin alle elementen elkaar versterken, een zeldzaamheid op het toneel.

Dat maakt Gloed tot een bijzondere ervaring, minstens zo onvergetelijk als het boek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden