Glijbanen van de zonde

Het is een haast perverse combinatie: frisse jonge meiden die schrijven over het zwaarste mannenbroedersgeloof dat de protestantse kaart van Nederland kent. Gooide vorig jaar Franca Treur (1979) hoge ogen met haar Dorsvloer vol confetti, dit jaar geeft Rachel Visscher (1982) met Zwarte dauw voedsel aan de gedachte dat wij serieus met een nieuw genre te maken hebben: chicklit, maar dan gehuld in zwarte kousen en een kerkelijk goedgekeurd zondags hoedje op.


Dat de verwachting van succes mede zal zijn ingegeven door de onwaarschijnlijke verkoopresultaten van het thematisch verwante Knielen op een bed violen van Jan Siebelink, toch allesbehalve een frisse jonge meid, doet daar niets aan af.


Putte Treur nog uit eigen ervaring - haar jeugd in een zeer orthodoxe, Zeeuwse boerengemeenschap - toen zij haar roman schreef, voor de stadse Visscher ligt dat anders. Zij ging op reportage naar de geboorteplaats van haar vader en sprak daar met gelovigen, afvalligen en een enkele heiden. Het levert boeiende journalistieke non-fictie op, met een hoog empathisch mag-ik-even-bij-u-binnen-kijken?-gehalte.


De plaats van handeling blijft onvermeld, maar is voor iedereen met aardrijkskunde in het lespakket herkenbaar als het Overijsselse Genemuiden; een pontje, vijf verschillende protestantse denominaties en een tapijtmuseum, dat kan niet missen.


De meeste aandacht in Zwarte dauw gaat uit naar de geloofsovertuiging van de ter plaatse dominante Gereformeerde Gemeente waaraan, als was het een zwart gat, geen straaltje licht weet te ontsnappen en waar de Heere God geen goedertieren Vader is, maar een onberekenbaar en wraakzuchtig despoot, aan wiens straffende hand niemand ontkomt, behalve de enkeling die dankzij Zijn eeuwig maar onnavolgbaar raadsbesluit behouden is.


Het hele leven van de gelovige staat dan ook in het teken van de 'bevindelijkheid': de geestelijke worsteling om erachter te komen of dat laatste het geval is.


Anders dan vermoed is de Gereformeerde Gemeente echter geen kerkverband voor louter hoogbejaarden zonder televisie en internet. De afvalligheid onder jongeren is er zelfs zo gering dat zij, dankzij het geboorteoverschot, de enige kerk in Nederland is die in aantal jaarlijks groeit. Vooral deze jonge orthodoxe gelovigen krijgen de volle aandacht van Visscher.


Zoals tiener Jannegje, die openhartig opbiecht hoe ze wel eens verleid is door modeblaadjes, en zich voorstelde hoe het zou zijn om zelf zo fleurig en frivool gekleed te gaan. En dat haar dan net op tijd dominees preek te binnen schoot. De wereld lacht, zingt en geniet. Maar 'wie een vriend van de wereld is, is een vijand van God'.


Verleidingen genoeg, zelfs in Genemuiden. Het duivelse 'glaasje draaien' bijvoorbeeld waaraan andersdenkende jongeren zich nog wel eens te buiten gaan, de zomerse tentfeesten waar de puberale hormonen opspelen, de zuipketen op de omliggende boerenerven en de kermis; allemaal 'glijbanen van de zonde'.


Wie de merkwaardige, masochistische wereld van het bevindelijk geloven van binnenuit wil leren kennen, komt met Zwarte dauw aan zijn trekken. Onderhoudende lectuur voor de saaie zondagmiddag.


Rachel Visscher: Zwarte dauw - Geloven in een Hollandse gemeenschap.


Augustus; 175 pagina's; € 16,95.


ISBN 978 90 4570 184 4.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden