Glibberen zonder een voet aan de grond

Staatsbosbeheer heeft in de duinen bij Schoorl een parcours voor mountainbikers gemaakt. Rul zand, steile hellinkjes. Wandelaars die de route kruisen moeten opletten. Door Rob Gollin Beeld Bart Mühl

Pas achteraf, veilig achter de computer, viel het oog op het profiel van de Schoorlse Nok. Op een kort stukje duikt het kronkelige pad over de duinbult met 30 procent de diepte tussen het naaldgeboomte in. 30 procent!


Zo gek was het dus niet dat de achterrem zo strak was toegeknepen dat het wiel enkele malen blokkeerde en over het zand schoof. Even loslaten, uit het zadel, wat naar achteren proberen te hangen, en ziedaar, toch weer wat metertjes verder naar Normaal Amsterdams Peil.


Het was in principe een no go area, de 15 kilometer lange mountainbikeroute door de Schoorlse duinen na een domme smak op rimpelloos asfalt met geknakt gestel als gevolg. Dan ben je niet zo geneigd het smalle glibberpad en de steile zandhelling op te zoeken. Dit parcours voor de bergfiets geldt als een van de uitdagendste in vlak Nederland. Hier golft en slingert het zo dat de technische vaardigheden van de stuurman er op de proef worden gesteld. Een ervaren fietsmaat stuiterde de single track af en eindigde roemloos tegen een grove den. Rib in tweeën. Een tweede geestverwant had het er ook op gewaagd en kwam terug met de weinig bemoedigende mededeling: 'Dat is niks voor jou.'


Maar ja, dan staat buurman 1 voor de deur met het idee het er toch eens op te wagen, en de buurmannen 2 tot en met 7 gaan ook mee, en welnee, het is helemaal niet gevaarlijk als je maar gewoon doet en een beetje oplet en niet de grens opzoekt, en kijk toch eens hoe prachtig het weer is, het zou echt zonde zijn om het te laten lopen en ja, natuurlijk wachten we op mekaar, er zijn er meer die er nog nooit geweest zijn, twee hebben nog nooit op een mountainbike gezeten. Dus wat zeur je nou.


Bovendien: het heeft de dag ervoor fiks geplensd. Waar dat in bijvoorbeeld Zuid-Limburg tot modderige avonturen leidt, met besmeurde koersbroek en vette klonten op ketting, tandwielen en derailleur, is een regenbui in de duinen de ideale inzegening, de nattigheid spoelt de rulheid uit het zand. Voor de hele droge periode houdt de terreinwacht - Staatsbosbeheer - bergen houtsnippers achter de hand.


Dat regen ook niet alles is, blijkt al op de eerste klim, vlak nadat het fietspad tussen Bergen en Schoorl ter hoogte van Aagtdorp is verlaten om het begin van het parcours op te zoeken. De steilte is te doen, maar op enkele boomwortels dwars over het pad slipt het achterwiel weg en moet een voet aan de grond.


Op de flanken van oude duinen wentelt het pad zich tussen de dennen naar het noordwesten. Twee ervaren buurmannen ontpoppen zich onderweg als coach. Waarschuwen tijdig voor een venijnig klimmetje dat je door al die bochten en tussen al die stammen niet ziet aankomen, dat je wat tandjes terug moet of gerust het middenblad voor kan laten staan. Dat je bij een hele serie diepe kuilen beter vooruit kan blijven kijken en niet gebiologeerd naar het mogelijke onheil vlak voor de voorband, dat fietst heel wat ontspannener. En dat er een klepper achterop komt. De groep geeft ruiterlijk vrij baan; het doel is immers niet onmiddellijk tijdens het debuut het ronderecord van ruim 31 minuten aan te vallen.


Onderweg vangen we glimpen op van kleurig herfstblad, wuivend helmgras, uitgebloeide heide, golvend duin, een verkoold bosperceel. Even, op de top van de Zwarte Blink wordt stilgehouden, voor een vergezicht over de duinen, waarvan het witte zand bijna blikkert in de lage herfstzon. Maar veel verder dan een flard kom je in zo'n eerste ronde niet. Het devies is opletten. Het spoor is smal, de stammetjes staan soms angstig dichtbij, de voorganger rijdt zich vast op een zanderige helling ('ik kreeg 'm niet van het middenblad'), in een bocht tikt het pedaal een stronk aan, verkeersbordjes op gekrompen formaat waarschuwen dat de track een wandelpad kruist. De buurmannen met ervaring blijven galmen. 'Laat maar lopen, van je remmen afblijven.' 'Door de bocht heen kijken.'


Volgens Staatsbosbeheer leven mountainbikers en wandelaars hier in een redelijke symbiose, al worden er met regelmaat wielrijders gesignaleerd die ondanks de aanwezigheid van het aparte traject het freeriden te letterlijk opvatten. Boete: 60 euro. De boswachter krijgt naar eigen zeggen ook wel eens de middelvinger.


De Schoorlse Nok is de apotheose. Een klim naar 48 meter, 320 meter lang, gemiddeld stijgingspercentage 10,5 procent, hier en daar een boomwortel, zand bedekt door naalden. Klein blad voor, en, nog geleerd op een cursus, de ellebogen naar binnen. Buurman 3 stapt moedeloos af, buurman 4 spreekt de allerlaatste krachten aan en stampt naar de top. Eenmaal boven slaan de deelnemers elkaar op de schouders, Het is weliswaar een Hollandse hoogte die is bedwongen, maar een hoogte blijft het.




Gedenkteken

Zowel Staatsbosbeheer als de nabestaanden willen er geen ruchtbaarheid aan geven, maar het paaltje met koperen plaat staat er wel degelijk. Ter hoogte van Niels Brink, een bebost duin, wordt wielrenner Gerrie Knetemann herdacht, die op deze plek op 24 november 2004 overleed, nadat hij tijdens een trainingsritje op de mountainbike onwel werd. Dat het gedenkteken er staat, was allerminst vanzelfsprekend. Vorig jaar stuurde een boswachter Knetemanns dochter Roxane weg, toen ze met familieleden vijf jaar na het overlijden van haar vader een paaltje plaatste en bloemen legde. Het eerbetoon werd in het bijzijn van de nabestaanden verwijderd. Een citaat: 'Anders wordt het hier één grote kermis.' Staatsbosbeheer verklaarde in een reactie geen herdenkingsmonumenten in het bos te willen, maar kondigde wel een gesprek aan met de familie. Volgens SBB staat het paaltje er 'enkele weken'.


Zandplaag werd bosgebied


WANDELEN


Het is nog niet zo heel lang geleden dat het beboste gebied bij Schoorl - de breedste en hoogste duinen van Nederland - meer gelijkenis vertoonde met een zandwoestijn. Lees wat de vader van de schrijver Frederik van Eeden in 1886 schreef in zijn bundel met beschrijvingen van botanische wandelingen Onkruid. 'Troosteloos ronddwarrelend, door wervelwinden voortgezweept, gelijk de zondaars in Dantes hel, zwerft hier de zandgeest zonder rust te kunnen vinden en vermoordt en verstikt de vriendelijke duinplantjes.'


Generaties bosbouwers hebben hun tanden stukgebeten op het temmen van Frederik Willems spookverschijning aan de kust. De gestaag oprukkende verstuivingen vormden eeuwen een ware plaag voor de bewoners van de dorpen aan zee. Op de kalkarme grond - het zand is rijk aan kwarts en bevat weinig ijzer - wilde weinig groeien en gaven ook de talrijke konijnen jonge beplanting weinig kans.


Enkele decennia later toonde een kunstenaar zich wel onder de indruk van het duin: op uitnodiging van een Nederlandse vriend verbleef Pablo Picasso in de zomer van 1905 enkele weken in een pension in Schoorldam. Hoewel zijn aandacht vooral werd getrokken door de vlezige Hollandse vrouwen, verschenen in latere schilderijen zandlandschappen die kenners linken met het oponthoud in Nederland. Op Trois Hollandaises staat onmiskenbaar een Schoorlse boerderij.


In zijn boek Zwerven in de Schoorlse duinen (Pirola, 2002) geeft oud-boswachter Frans Nieuwenhuizen een overzicht van de strijd tegen het stuifzand. De eerste serieuze pogingen tot bebossing dateren uit begin 19de eeuw, met onder meer eiken, dennen, sparren, liguster en berk. Later kreeg dat een vervolg door grootschaliger inzet van grove den en zeeden. Het was de Nederlandse Heide Maatschappij die aan het eind van de 19de eeuw de bebossing systematisch aanpakte. Vooral de Oostenrijkse en Corsicaanse den bleken aan te slaan. Niet dat het gemakkelijk ging. Naast konijnen konden ook kevers veel schade toebrengen. Een poging de insecten te bestrijden door kippen het bos in te sturen werd gestaakt toen veel pluimvee het loodje legde: de schildjes van de kevers blokkeerden het darmstelsel.


Rond de eeuwwisseling nam Staatsbosbeheer het gebied over, waarna steeds meer woest duin onder controle kwam. In de jaren twintig en dertig waren er dagen waarop driehonderd planters tegelijk actief waren, vooral werklozen uit de omgeving. Rond 1937 werd het werk min of meer als voltooid beschouwd. De helft van de 1.800 hectare was bebost, de eerste toeristen hadden zich al enkele jaren eerder gemeld, paden werden opengesteld voor publiek. Nieuwenhuizen in zijn boek: 'Laten wij echter bij dit alles nimmer vergeten dat er door al die naamloze planters uit het verre verleden bittere armoede is geleden en dat er talloze kromme ruggen zijn ontstaan. Maar het bos is er gekomen.'


Slapen op de tuinderij


Overnachten


HZe zijn opgetrokken volgens het lijnenspel van een tent, maar het zijn huisjes, hotelkamerhuisjes om preciezer te zijn. Op een grasveld bij tuinderij De Marlequi net buiten Warmenhuizen staan er zes bijeen, met uitzicht op de contouren van de Schoorlse duinen; het is zo'n zes kilometer fietsen. De onderkomens van 'hotel' Restinn combineren volgens de exploitant de charme van een vrijstaand bungalowtje met het comfort van een volwassen hotelkamer in het boerenland. Naast Warmenhuizen staan ze in Aartswoud, Andijk en Medemblik; de nabijheid van de Westfriese Omringdijk is de bindende factor.


De puntdaken met uitbouw - shingles vormen de bekleding - zijn aan weerszijden afgesloten met glazen puien, met een deur naar terras of toegangspad. De inrichting straalt vooral efficiëntie uit. Er zijn twee grote springbox-bedden, twee fauteuiltjes, vloerverwarming, koffie- en theezetgelegenheid, tv en een internetaansluiting. In de kleine badkamer gaat de douche schuil achter een klapdeurtje en is er een Japans toilet, met verwarming in de bril en een van het bidet overgenomen reinigende waterstraal.


Het tuindersechtpaar van De Marlequi serveert het ontbijt in het huisje en bereidt desgewenst het diner. Prijzen voor een overnachting per huisje beginnen vanaf 88 euro. Op de tuinderij kunnen de gasten zich ook vermaken met frisbee, golf, jeu de boules, tafeltennis en darten. De gastvrouw geeft in de kassen cursussen betonschilderen en pompoenen uithollen.


Hotelkamerhuisjes in Warmenhuizen.


Restinn, Warmenhuizen

Trambaan 5a, 1749 CZ Warmenhuizen


www.restinn.nl


Vanaf € 69 (1 persoon) en € 88 (2 personen) per nacht, inclusief ontbijt.



DOEN


Ontstaan

Het bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer in Schoorl geeft informatie over het ontstaan van de duinen en de ontwikkeling van flora en fauna in het gebied. Maquette met wandelroutes. Startpunt van excursies, ook speciaal voor kinderen. Dependance van VVV-kantoor. Oorsprongweg 1, Schoorl.


Klimmen

Vanuit de dorpskern van Schoorl loopt een steile zandhelling naar boven. Voor kinderen is de klim naar boven een uitdaging, van het naar beneden rollen kun je lekker duizelig worden. Aan het weggetje langs de duinen naar Groet is nog een klimduin. Daar is het rustiger.


Het gebied wordt ook doorsneden door ruiterpaden. Duinmanege van Poelenburgh biedt buitenritten aan van 1,5 tot 5 uur. Sommige voeren tot op het strand. Veel ervaring in het zadel is dan een vereiste. Alleen op afspraak. poelenburgh.nl


Toeristen zijn welkom op de Noorderhoeve, een zorgbedrijf waar onder anderen geestelijk gehandicapten worden ingezet bij het telen van groente, het verzorgen van vee en het maken van zuivelproducten. Er is een winkel. Een wandeling op het terrein is mogelijk. Reken op veel knuffels onderweg. Noorderhoeve.nl


De VVV in Bergen heeft een high tea-wandeling uitgezet door het duingebied, met aansluitend een versnapering. Elke derde zondag van de maand onder begeleiding van een gids. vvvbergen.com


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden