'Glazen plafond zit niet aan top,maar op lager gelegen etages'

Ze zit in de raad van commissarissen van ING, CSM en SHV. Dat maakt de Belgische Lutgart Van den Berghe 'de meest invloedrijke vrouw in het Nederlandse bedrijfsleven'....

HET KLINKT indrukwekkend: de machtigste vrouw in het Nederlandse bedrijfsleven, maar Lutgart Van den Berghe is de eerste om haar uitverkiezing te relativeren. 'In de tophonderd van het vrouwenmaandblad Avanta staan vrouwen die een niet-uitvoerende, controlerende functie hebben. Ze zijn lid van de raad van commisssarissen. Dat is werk voor af en toe. In het land der blinden is éénoog koning. En als we praten over vrouwen aan de top, praten we over het land der blinden.'

In Nederland is Van den Berghe - nog - geen bekende verschijning, al beïnvloedt ze het beleid van de grootste ondernemingen in het land wel degelijk. Ze kwam in aanraking met het Nederlandse bedrijfsleven via de Erasmus-universiteit, waar ze in de jaren tachtig economie doceerde. Haar domicilie is Gent, waar ze mede aan het hoofd staat van een universitaire management school.

Blijkens de lijst van Avanta is maar liefst een kwart van de vrouwelijke commissarissen van Nederlandse bedrijven van buitenlandse herkomst. Dat verbaast Van den Berghe geenszins. 'Nederland is van oudsher een land met een sterke oriëntatie op het buitenland. Jullie hebben veel meer multinationals dan wij. Het ligt voor de hand dat men ook in het buitenland recruteert. En om het maar eens cynisch te zeggen: als jullie op een vrouw uit België stuiten, stijgen jullie tweemaal op de tophit van diversiteiten. Een niet-Nederlandse en een niet-man, dat is scoren in twee rariteitenkabinetten.'

Ze erkent dat het zowel in de Nederlandse als de Belgische universitaire wereld 'zoeken is met een loep' naar vrouwen in topposities. 'Het begint goed: het aantal vrouwelijke studenten is proportioneel. Maar de doorstroming naar een docentschap of een hoogleraarschap is minimaal. Het is een ongelofelijke afvalrace.'

Zoekend naar een verklaring zegt ze: 'Een doctoraat. Het schrijven van een proefschrift, vergt een aantal jaren zeer hard werken. Dat gebeurt op een voor vrouwen kritieke leeftijd, tussen de 25 en 35 jaar. Dat is de periode waarin ze beslissingen nemen over het krijgen van kinderen.'

Wie carrière wil maken, stelt die beslissing vaak uit. Maar wie kiest voor kinderen, slaagt er veelal niet in de zorgtaken te combineren met werk en haakt af.

In het bedrijfsleven is het vaak niet anders. 'Laat ik een Belgisch voorbeeld noemen. Iemand vroeg mij laatst waarom maar 5 procent van de deelnemers aan een junior management-programma vrouw was. We hebben daar lang over gesproken. Conclusie: cursisten zitten in de leeftijdsgroep van dertig tot veertig jaar, en dat is net de categorie waarin vrouwen omwille van de kinderen zoveel dingen moeten combineren en organiseren. Dat is een bottleneck.'

Het heeft Van den Berghe tot de conclusie gebracht dat bedrijven hiermee in hun opleidingstraject moeten leren rekenen. 'Zorg voor een inhaalbeweging voor vrouwen vanaf veertig jaar', zegt ze. 'Want het glazen plafond zit niet aan de top, maar op lager gelegen verdiepingen.'

In België signaleert ze echter ook positieve ontwikkelingen. 'België kent een groot aantal familiebedrijven. Vroeger verliep de opvolging aan de top steevast via de mannelijke lijn. Maar daarin komt verandering. Vrouwen vechten voor gelijke kansen. Ik ken een Vlaams familiebedrijf, gespecialiseerd in ijzersterk textiel voor het leger en de scheepvaart, waarin moeder en vader even prominent aanwezig zijn.

'De toekomstige opvolging zit bij de twee dochters, die belangrijke onderdelen van het bedrijf leiden. Toegegeven, het is een uitzondering. Maar ik weet dat in veel bedrijven vrouwen staan te trappelen de fakkel over te nemen. Geloof me, het is een felle strijd.'

Vrouwen worden ook gehinderd door culturele en sociale factoren. 'In sommige kringen en dat geldt zeker in België, hóórt het gewoon niet dat vrouwen gaan werken. Dat zou een blaam werpen op het familiepatrimonium. In rijkere families krijgen meisjes wel een goede opleiding, zodat ze over alles kunnen meepraten. Maar het is niet de bedoeling dat ze carrière maken.'

Hoewel Van den Berghe de eerste is de achterstand van vrouwen in bedrijven te erkennen - ze zit er per slot van rekening in twee landen met de neus bovenop - gelooft ze niet in positieve discriminatie. 'Het is en blijft discriminatie.' Sterker nog: 'Ik denk dat positieve discriminatie averechts kan werken. Het wordt als oneerlijk ervaren, dat per definitie een vrouw gekozen wordt als er ook gelijkwaardige mannelijke kandidaten voor een functie zijn. Ik vind dat je als vrouw zonder privileges naar de top moet kunnen doorstoten.'

Dat neemt niet weg dat verstandig beleid vrouwen kan helpen hun barrières te overwinnen. 'De democratie, de politiek loopt daarbij voorop', meent ze. 'Politici moeten rekening houden met de belangen van vrouwen, omdat zij van hun stemmen afhankelijk zijn. Het bedrijfsleven hoeft daarmee minder rekening te houden.'

Ze twijfelt niet dat de opmars van vrouwen in hogere functies doorzet. 'Vrouwen beschikken over eigenschappen die veel mannen missen, zoals een open oog voor duurzaam ondernemen. Bij vrouwen staat zorg om de toekomst, zorg om het overleven van komende generaties hoger aangeschreven dan bij mannen. Kijk maar naar het stoere gedoe van managers die slechts één motto hebben: de onderneming moet vooruit.' Van den Berghe, streng: 'Als vrouw durf ik te zeggen dat zulke mannen zielige mensen zijn. Ik ben zelf moeder van een inmiddels volwassen zoon. Je moet een voldoende gebalanceerd leven leiden. Ik wil ook niet iedere avond op pad.'

Maar tevens erkent ze: 'Er zijn natuurlijk ook vrouwen in het bedrijfsleven, vooral in de VS, die over lijken gaan.' En ze plaatst nog een andere kritische kanttekening bij de drang van vrouwen naar een carrière. 'In onze materialistische maatschappij zijn we zover geëvolueerd, dat het niet anders meer kàn dat man en vrouw werken. Het enige doel is dan het behoud van de hoge levensstandaard van het gezin.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden