analyse Italië en de EU

Giuseppe Conte is ingezworen als premier. Wat staat de EU te wachten?

Italië heeft de Europese primeur. Wat de PVV in Nederland en Front National in Frankrijk niet lukte en de FPÖ in Oostenrijk maar half, gebeurde vrijdagmiddag in Rome: de installatie van een volledig populistische en eurosceptische regering. Zal de nieuwe Italiaanse premier Conte de Hongaarse huislastpak van EU Orbán doen verbleken?

Italië's nieuwe premier Giuseppe Conte (rechts) schudt de hand van president Sergio Mattarella tijdens zijn beëdiging. Beeld AFP

Als de Lega/Vijfsterren-regering daadwerkelijk een Italiaans stempel op het Europees beleid gaat drukken, is dat een trendbreuk. Opeenvolgende Italiaanse premiers (Berlusconi, Prodi, Monti, Renzi, Gentiloni) speelden nauwelijks een rol in de EU. Hun ogen waren steevast gefixeerd op de Italiaanse laars, niet op het Brusselse radarwerk. ‘Als derde economie en grondlegger van de EU speelt Italië al decennialang een bijrol’, stelt een ervaren EU-ambtenaar.

Brussel luistert met enige nervositeit naar het tromgeroffel in Rome. Tekenend was de overhaaste excuusverklaring van Europees Commissievoorzitter Juncker dinsdag toen de Duitse Commissaris Oettinger (Begroting) publiekelijk zei wat iedereen bij de Commissie denkt en hoopt: dat de financiële markten de Italiaanse populisten zullen temmen. Juncker benadrukte onmiddellijk dat de Italianen soeverein zijn. Donderdag had Juncker zijn zenuwen overigens weer onder controle. Tijdens een Brussels debat noemde hij het Italiaanse afgeven op de EU ‘onacceptabel’ en riep hij de Italianen op tot ‘harder werken’ en ‘minder corruptie’.

Migratie

Drie kernpunten van het Romeinse regeerakkoord krijgen volop aandacht in Brussel en de andere hoofdsteden. Allereerst de paragraaf over het migratiebeleid: Italië wil migranten zoveel mogelijk buiten de EU houden, illegalen terugsturen, de Europese buitengrenzen beter bewaken en de huidige EU-asielregels drastisch veranderen.

Om met dat laatste te beginnen: sinds 2016 onderhandelen de lidstaten over een serieuze wijziging van het asielbeleid. Italië is vragende partij, omdat de meeste migranten daar arriveren, maar verdeeldheid tussen de lidstaten houdt een doorbraak op. Meer energie en inzet van Rome zal door Nederland, Duitsland en Zweden met applaus worden begroet.

De koers waarvoor Italië kiest – handel asielaanvragen af in veilige landen buiten de EU – is de EU in 2016 al ingeslagen met het migratieakkoord tussen de EU en Turkije. Als Rome de registratie van migranten verbetert (waardoor ze minder makkelijk kunnen doorreizen naar noordelijker lidstaten) gaat het applaus van Nederland over in een staande ovatie.

Stabiliteitspact

De meeste onrust in Brussel en elders vloeit voort uit de strijdvaardige taal van Rome om fors meer geld uit te geven en het Stabiliteitspact op te blazen. EU-ambtenaren rekenen hier op ‘de les van Tsipras’, vernoemd naar de Griekse premier die eerder stoer verklaarde dat de Europese begrotingsregels dood waren. ‘Tsipras leerde dat de eurozone geen speeltuin is’, zegt een nauw bij het Griekse drama betrokken ambtenaar. Bij onrust verliest een land toegang tot de financiële markten en met een staatsschuld van ruim 130 procent tekent Italië daarmee zijn eigen doodvonnis. Zeker als landgenoot Draghi van de ECB dit najaar de geldpomp langzaam maar zeker dichtdraait.

Niet onbelangrijk bovendien: obstructie door Rome blijft niet onbeantwoord. De lopende onderhandelingen over een Europees financieel vangnet bij het faillissement van banken en een Europese garantie voor spaartegoeden (beide van groot belang voor de zwakke Italiaanse banksector) zullen worden geparkeerd.

Rusland

Tot slot is er het geflirt met Rusland, de nieuwe Lega/Vijfsterren-coalitie wil dat de EU zich schappelijker opstelt tegenover Moskou. Op zich niets nieuws: oud-premier Renzi maakte steevast als enige tijdens EU-toppen een punt van de verlenging van de economische sancties tegen Rusland, de straf voor het annexeren van het Krim-schiereiland. Om vervolgens toch weer in te stemmen. 

Dit wordt de lakmoestest voor Conte, tijdens zijn eerste EU-top eind juni moeten de sancties verlengd worden. Italië staat bij een ‘nee’ moederziel alleen. Als Conte volgende week de G7-top in Canada bezoekt, zullen Merkel en Macron hem daar zeker op wijzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.