Gissen naar opvolger Al-Zarqawi

Deskundigen en sympathisanten van Al Qa’ida worstelen met de vraag wie de deze week omgebrachte terroristenleider Al-Zarqawi zal gaan opvolgen....

Van onze verslaggeefster Deedee Derksen

Wie wordt de nieuwe leider van Al Qa’ida in Tweestromenland? Het is een schimmige sollicitatieprocedure die is begonnen na de dood van Abu Musab al-Zarqawi. De functie-omschrijving is duidelijk, maar wie zijn de kandidaten? En zijn er kandidaten bij die net zo gedreven en wreed zijn als Al-Zarqawi? Al-Qa’ida-sympathisanten op internet, terrorisme-experts en ook de Verenigde Staten mengen zich in het debat, maar vanuit Irak blijft het vooralsnog stil.

Duizend Al-Zarqawi’s staan klaar om de fakkel over te nemen, was de boodschap op een aan Al Qa’ida verbonden website. Maar is dat ook zo? Het antwoord op die vraag is tegelijkertijd het antwoord op de vraag of Al Qa’ida in Irak een grote slag is toegebracht met de uitschakeling van de Jordaniër.

‘Andere Al-Zarqawi’s zullen het snel overnemen’, is de inschatting van Nadim Shehadi, van onderzoeksinstituut Chatham House in Londen. Maar Rohan Gunaratna, van het Institute of Defence and Strategic Studies in Singapore meent: ‘Zarqawi had geen nummer twee. Het zal heel moeilijk worden om een man van het statuur van Zarqawi te vervangen.’

Het profiel is duidelijk: een medogenloze en gedisciplineerde terroristenleider, die de kneepjes van het vak heeft geleerd in Afghanistan, die spectaculaire aanslagen kan plannen, en die in staat is zowel buitenlandse als Iraakse strijders aan zich te binden.

‘Hij was een baken voor buitenlandse strijders in Irak’, aldus James Deneslow van het Britse onderzoeksinstituut Chatham House. ‘Met een enorme pr-waarde. Het zal dus heel moeilijk worden om hem te vervangen.’

Andere experts betwijfelen of een tweede Al-Zarqawi wel wenselijk is voor Al Qa’ida. ‘Zarqawi was een ongeleid projectiel die Al Qa’ida in Irak een slechte naam bezorgde met de brute onthoofdingen’, zegt Al-Qa’ida-expert Abdel Bari Atwan. Een man van Iraakse nationaliteit met een minder extreem imago zal het roer in Irak overnemen, schat hij.

Abdel Rahman al-Iraqi, de man die de rouwadvertentie van het terroristennetwerk op internet ondertekende, wordt in dat verband genoemd. Was zijn verklaring tegelijkertijd een open sollicitatiebrief voor het emirschap? Sympathisanten van Al Qa’ida op moslimextremistische websites schijnen te denken van wel. Massaal wordt hij binnengehaald als de nieuwe ‘emir’.

Maar wie is Abdel Rahman al-Iraqi precies? En leeft hij eigenlijk nog wel? Samen met al-Zarqawi werd woensdag namelijk ook een Abdel Rahman gedood. Hij zou de spiritueel adviseur van Al-Zarqawi zijn geweest. Volgens de organisatie globalterroralert.com, die de hiërarchie van Al Qa’ida in kaart brengt, zou het om twee verschillende mannen kunnen gaan. Abdel Rahman al-Iraqi zou een militair leider zijn van Al Qa’ida in Irak.

Opvallend genoeg komen de Verenigde Staten zelf ook met een kandidaat. Abu al-Masri is waarschijnlijk de opvolger, heeft militair woordvoerder majoor-generaal William Caldwell verklaard. Zijn echte naam (al-Masri betekent de Egyptenaar in het Arabisch) is niet bekend. Wel is bekend gemaakt dat hij inderdaad uit Egypte zou komen, in Afghanistan is getraind en in 2002 in Irak is aangekomen om daar de eerste cel van Al Qa’ida in het land op te zetten.

Waarom hebben de VS een mogelijke opvolger van Al-Zarqawi genoemd? ‘De VS zitten in een dilemma’, zegt Midden-Oostendeskundige Denselow van Chatham House. De regering-Bush wil volgens hem niet dezelfde fout maken als met Al-Zarqawi, wiens imago mede door verklaringen van de VS mythische proporties heeft aangenomen. ‘Maar anderzijds moet ook niet de indruk worden gewekt dat de missie is volbracht.’

In Al-Zarqawi’s internationale hofhouding waren de Irakezen in de meerderheid, zegt Joost Hiltermann, directeur van het Midden-Oostenprogramma van het Brusselse onderzoeksinstituut International Crisis. Hij verwacht een interne strijd om het leiderschap. De winnaar zal volgens hem eerder een tweede vechter als Al-Zarqawi zijn, dan een type Bin Laden met zijn religieuze imago. Het zal volgens hem niet moeilijk zijn een opvolger voor Al-Zarqawi te vinden.

Het effect van de dood van Al-Zarqawi is dan ook gering voor Al Qa’ida in Tweestromenland, evenals voor de gehele opstand in Irak, meent hij. ‘De meeste opstandelingen in Irak werden niet geïnspireerd door Al-Zarqawi. Die hebben andere doelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden