GISSEN NAAR DE TOEKOMST

OP ZONDAG 27 december nam ik deel aan een discussie op Radio 1 over de veranderingen in de 21ste eeuw....

De belangrijkste motor voor de veranderingen in de 21ste eeuw zal natuurlijk de technologische ontwikkeling zijn. Vooral de vorderingen op het gebied van de informatica, de moleculaire biochemie (genetica) en de nano-technologie (het verrichten van 'constructiewerkzaamheden' op atomair niveau) zullen het aanzien van de wereld veranderen. Maar hoe, dat blijft voorwerp van speculatie.

Eenvoudige gevolgtrekkingen blijken zelden uit te komen. Toen ik 30 jaar geleden mijn eerste baan bij de publieke omroep kreeg, werd ik door verschillende mensen in mijn omgeving voor gek verklaard. De eerste communicatiesatellieten zouden de lucht ingaan en die grensoverschrijdende commerciële tv zou binnen de kortste keren een eind maken aan de publieke omroep. Die grensoverschrijdende commerciële tv is er inderdaad gekomen, zij het veel later. De veranderingen in de mediawereld zijn groot geweest. Maar naarmate het publiek meer kennis kon nemen van het commerciële aanbod bleek er voor de publieke omroep in al zijn verscheidenheid een herwaardering op gang te komen.

Ander voorbeeld: Veel mensen waren er van overtuigd dat de computer de behoefte aan papier drastisch zou verminderen. Het tegenovergestelde is waar gebleken. Nu zijn er weer mensen die beweren dat Internet de behoefte aan internationale mobiliteit zal verminderen. Ik geloof dat ook hier het tegendeel het geval zal zijn. In ieder geval blijft de reactie van mensen op nieuwe ontwikkelingen moeilijk te voorspellen en de overheid moet dan ook noodzakelijkerwijze meer opties openhouden.

Het menselijk gedrag dat het best is te voorspellen hangt samen met demografische factoren. Wij weten nu al dat in 2030 een kwart van de bevolking ouder dan 65 jaar zal zijn. Dat heeft ingrijpende gevolgen, waarvan sommige voorspelbaar zijn. Zo zal de criminaliteit per hoofd van de bevolking afnemen. Ouderen zijn nu eenmaal minder crimineel. In de VS wordt dat effect al gemeten. Zolang in Nederland de criminaliteitscijfers meer zeggen over het opsporingsbeleid van politie en justitie dan over criminaliteit zelf, zal dat effect voorlopig nog verborgen blijven.

Het grootste effect zal de vergrijzing hebben op de behoefte aan zorg. Die zal explosief stijgen. De moderne technologie zal wel enige bijdrage kunnen leveren aan de opvang van die groei, maar het zullen toch vooral mensen zijn die aan die vraag zullen moeten voldoen. Waar komen ze vandaan? Het zou mij toch heel erg verbazen als we die niet uit de Derde Wereld zullen moeten halen. Dat zal het denken over immigratie een heel andere wending geven.

Er zou veel meer beleid kunnen worden gevoerd dat anticipeert op de vergrijzing en waarmee tientallen miljarden guldens kunnen worden bespaard. Miljarden die hard nodig zijn om de kosten van de vergrijzing op te kunnen brengen. Zo gaan we rustig voort met het massaal bouwen van nieuwe eengezinswoningen, terwijl nu al 60 procent van de huishoudens uit een of twee personen bestaat. Dat percentage zal alleen maar toenemen. Maar een beleid om door ouderen bewoonde eengezinswoningen vrij te maken voor jongeren is er niet. Hetgeen ook desastreuze gevolgen voor de ruimtelijk ordening heeft. Jonge mensen moeten wel de kleine kernen in de groene ruimte verlaten om aan een woning te komen. Waardoor de kleine kernen steeds meer het karakter van ruim gebouwde bejaardenoorden krijgen.

Over ruimte gesproken! Die zal in de komende eeuw steeds schaarser worden. Als gevolg van de bevolkingsgroei en vooral als gevolg van de toenemende welvaart. Want meer welvaart betekent ook meer ruimtegebruik per persoon. Wil Nederland leefbaar blijven dan zal het ruimtegebruik moeten worden ingeperkt. Bijvoorbeeld door de mobiliteitsgroei te remmen door het gebruik van de weg per kilometer te gaan belasten. Maar eigenlijk is dat probleem alleen op te lossen door een andere inrichting van onze economie. Als we die zouden inrichten op een meer-ploegendienst, dan zou daarmee in een klap het hele ruimteprobleem en congestieprobleem in Nederland zijn opgelost.

Het zou bovendien gigantische economische voordelen hebben. Een meerploegendienst zou voor de hele Europese Unie een weldaad zijn. Bijna overal in Europa is de ruimte immers schaars. Een paar jaar geleden zou ik zoiets niet eens hebben durven schrijven. De gecompliceerde Europese bestuurlijke infrastructuur zou zo'n project immers niet aankunnen. Maar sinds de tot nu toe vlekkeloos lopende omschakeling op de euro denk ik daar anders over. Het is ongelooflijk dat zo'n gecompliceerd project, met potentieel zo veel risico, zo feilloos wordt uitgevoerd. Chapeau voor Duisenberg c.s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden