Gino Bartali: sportheld en 'postbode van de vrede'

De etappe van woensdag is een langgerekt eerbetoon aan een van de grootste sporthelden van Italië: Gino Bartali, bijgenaamd De Fietsende Monnik.

Gino Bartali voor de start van de Tour van 1950. Hij was favoriet maar zou Parijs niet halen. Beeld Hollandse Hoogte

woensdag 17 mei, etappe 11:

Firenze - Bagno di Romagna (161 kilometer).

Andrea Bresci schudt zijn hoofd. 'Zo zonde is het', zegt hij. 'Zo zonde.' Zijn museum aan de Via Chiantigiana, de straat waar het peloton woensdag start, staat op omvallen. 'Blijkbaar vindt de burgemeester van Florence het niet belangrijk genoeg dit museum open te houden. Terwijl, tja, moet ik het nog uitleggen? Gino Bartali!'

De etappe van vandaag is een langgerekt eerbetoon aan een van de grootste sporthelden uit de Italiaanse geschiedenis: Gino Bartali. De man die geregeld een peukje opstak achter in het peloton, omdat hij toch wist dat hij de sterkste was. Hij was de renner die een rit verloor omdat hij onderweg zoveel handtekeningen moest zetten en zoveel rozen aangeboden kreeg, dat zijn achterstand zelfs voor hem te groot werd.

Giro d'Italia - honderd jaar

Italië-correspondent Jarl van der Ploeg en wielerverslaggever Just Fontein reizen langs het parcours van de honderdste Giro d'Italia op zoek naar de mooiste verhalen.

'Zie je dat grijze huis daar', vraagt Bresci. 'Nummer 118. Daar is Gino geboren.' In het Bartalimuseum staan vitrines met daarin het shirt dat de Italiaanse tv-verslaggever droeg toen hij de eerste winst van Bartali versloeg; dat soort zaken. Het is nog maar drie halve dagen per week open en op goede dagen komen ongeveer tien bezoekers.

'Zonde', herhaalt Bresci zijn lievelingswoord. Het leven van zijn vriend is immers het vertellen waard. Niet alleen vanwege zijn indrukwekkende wielerpalmares, of omdat de bijzonder toegewijde katholiek Bartali, bijgenaamd De Vrome of De Fietsende Monnik, drie pausen tot zijn vriendenkring rekende, maar vooral vanwege zijn stiekeme verzetswerk ten tijde van Benito Mussolini.

Verzet

Die verbood Bartali al in 1938 om deel te nemen aan zijn geliefde Giro. Mussolini wilde een Italiaanse winnaar in de Tour de France als bewijs voor de superioriteit van het Italiaanse ras. Bartali won de gele trui, maar weigerde die op de dragen aan Il Duce.

'Het was het eerste teken van verzet van Bartali', zegt Bresci, die met zijn handen denkbeeldig stof van het belangrijkste museumstuk afveegt: een vitrine met de gele fiets waarop Bartali tijdens in de oorlog in Toscane rondreed. 'Althans, dit is niet precies die fiets, die bestaat niet meer, maar het is hetzelfde model en ook gebruikt door Bartali. Kijk, in dit deel van het frame stopte hij de vervalste documenten.'

Toen Italië halverwege de oorlog rassenwetten invoerde, vroeg kardinaal Elio Dalla Costa Bartali om hulp. In de jaren daarna smokkelde de wielerkampioen honderden vervalste paspoorten van Florence naar kloosters in Assisi waar Joden ondergedoken zaten. Tijdens trainingsritten van bijna 400 kilometer verstopte hij de papieren in zijn zadelpen - agenten durfden de grote Bartali toch niet te controleren, zo was het idee. Het leverde hem een van de mooiste wielerbijnamen op: Il postino della pace - de postbode van de vrede.

Die naam kreeg hij pas jaren later, want Bartali sprak nooit over zijn verzetswerk. Pas ver na zijn dood werd Bartali benoemd als 'Rechtvaardige onder de Volkeren' door het Holocaustmuseum in Israël, Yad Vashem. 'Over het goede praat je niet, dat doe je', vat museumdirecteur Bresci het leven van Bartali samen.

Wat dat betreft had de wielerheld het misschien niet erg gevonden dat zijn museum weinig bekijks meer trekt. Winnaars op de fiets kijken niet achterom. Die kijken vooruit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden