Analyse Werkwijze AIVD

Ging de AIVD zijn boekje te buiten rond het Haga Lyceum?

Waar de AIVD in januari de schijnwerper op het islamitische Cornelius Haga Lyceum richtte, komt de inlichtingendienst nu zelf vol in het licht te staan. Woensdag besloot toezichthouder CTIVD een uitzonderlijk onderzoek in te stellen, waaruit moet blijken of de AIVD zijn boekje te buiten is gegaan.

Kinderen in de pauze op het Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) gaat onder andere beoordelen of de beweringen uit een in januari verstuurd ambtsbericht van de AIVD, waarin de school met salafisme en terrorisme wordt geassocieerd, voldoende door bewijs worden ondersteund.

Ook moet blijken of het doorsturen van informatie aan onder meer de gemeente Amsterdam en de Onderwijsinspectie noodzakelijk was ‘in het belang van de nationale veiligheid’. Met andere woorden: zijn de signalen ernstig genoeg om een school in een kwaad daglicht te stellen?

Jaarlijks doet de CTIVD vijf à zes onderzoeken naar de werkwijzen van inlichtingendiensten AIVD en MIVD. ‘Maar dat zijn doorgaans breder opgezette onderzoeken’, zegt secretaris Jantine Kervel-de Goei van CTIVD. ‘Dat wij op eigen initiatief een specifieke casus onderzoeken, komt bijna nooit voor.’

Het is dan ook niet vaak dat openbaar gemaakte AIVD-informatie zoveel maatschappelijke ophef veroorzaakt. Naar aanleiding van de berichten die de dienst begin dit jaar verstuurde, besloot de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in maart een samenvatting van een ambtsbericht te publiceren. Hoewel in die brief in anonieme termen werd gesproken over ‘richtinggevende personen’ die zich zouden omringen met ‘salafistische aanjagers’, lagen de namen van deze personen snel op straat.

Op die gang van zaken kwam de afgelopen maanden veel kritiek. Juristen stelden dat de inlichtingendienst zich op een hellend vlak begeeft door via ambtsberichten te ‘manipuleren’, zoals een hoge ambtenaar van de NCTV de in zijn ogen ‘geslaagde actie’ tegen het Haga Lyceum typeerde.

Twijfels

Daarnaast groeien ook de inhoudelijke twijfels over de beweringen uit het ambtsbericht. Zo vond de Onderwijsinspectie na uitgebreid onderzoek geen enkel bewijs voor antidemocratisch of salafistisch onderwijs. De Volkskrant meldde dat twee van de genoemde aanjagers niet of nauwelijks contact hebben gehad met de schoolleiding en de leerlingen – iets wat de inspectie ook concludeert.

De Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) staat nog altijd achter de gekozen handelwijze, zegt directeur-generaal Dick Schoof vandaag in een interview met de Volkskrant. Hij heeft dan ook ‘vertrouwen in een goede afloop’ van het onderzoek, dat volgens de CTIVD naar verwachting in oktober klaar is. ‘We doen inlichtingenonderzoek, we constateren een zorgelijke ontwikkeling. Die delen we in een bericht. Alles is goed onderbouwd.’

Wel betreurt Schoof de ontstane onrust. Hij baalt dat veel moslims het idee kregen dat de school zonder overtuigend bewijs verdacht werd gemaakt. ‘We moeten constateren dat we de maatschappelijke dynamiek niet voldoende hebben beheerst, gecontaind. Dat we niet voldoende gehoor hebben gegeven aan de gevoelens in de moslimgemeenschap.’

De Leidse hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans vindt belangrijk dat in een kwestie die zoveel commotie heeft veroorzaakt wordt bekeken of de dienst goed heeft gehandeld. ‘Voor het vertrouwen in de AIVD uiteindelijk goed nieuws, dat er kritisch toezicht op is.’

WAAR LIGT DE WAARHEID OVER HET HAGA LYCEUM?

AIVD-baas Dick Schoof reageert op de kritiek die zijn dienst de afgelopen maanden kreeg. ‘Wij zijn niet zomaar mensen aan het beschuldigen.’ 

Eerder onderzochten verslaggevers Tjerk Gualthérie van Weezel en Rik Kuiper de beschuldigingen uit het ambtsbericht van de AIVD. Een verhaal over verstopte kalasjnikovs, bakkerijen vol Tsjetsjenen, ‘modevlogger’ Abou Hafs en een flinke portie wantrouwen.

De strijd verplaatste zich ondertussen naar de rechtszaal. Daar woedt momenteel een strijd tussen de Onderwijsinspectie en de school over de publicatie van een zeer negatief rapport. In dit artikel staan de belangrijkste kritiekpunten van de inspectie op een rij – met daarbij het verweer van de school. De vraag is nu: mag de inspectie het negatieve rapport straks publiceren? Daarover doet de rechter op 11 juli uitspraak.

Podcast: Wat is er waar over het ‘salafistische’ Haga Lyceum?
De leerlingen van het islamitische Cornelius Haga Lyceum zouden volgens de AIVD salafistisch geïndoctrineerd worden. De politiek wil de school graag dicht hebben, maar waarom dan precies? Verslaggevers Tjerk Gualthérie van Weezel en Rik Kuiper deden er onderzoek naar en zijn in deze aflevering van het Volkskrantgeluid te gast om daarover te praten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden