Gilbert Baker, bedenker van de regenboogvlag, overleden (1951-2017)

Kunstenaar en homo-activist Gilbert Baker, de bedenker van de bekende regenboogvlag, is op 65-jarige leeftijd in zijn slaap overleden. De regenboogvlag staat wereldwijd bekend als symbool van de rechten van homo's, lesbiennes, biseksuelen en transgenders.

Gilbert Baker, rechts, met voormalig burgemeester van New York, Michael Bloomberg, tijdens de Gay Pride in New York in 2002. Beeld reuters

Baker bedacht de veelkleurige vlag in de zomer van 1978 om de vrijheidsdag voor homoseksuelen in de Amerikaanse stad San Francisco te vieren. Dit was een voorloper van de huidige gay parade die nu jaarlijks in San Francisco en veel andere steden wereldwijd plaatsvindt. Tot 1978 was een roze driehoek het logo van de homobeweging. Deze roze driehoek was het symbool dat de Duitse nazi's decennia eerder gebruikten bij hun vervolging van homo's.

Baker vond dat een nieuw symbool diversiteit en samenhang moest overbrengen met 'iets van de natuur dat het menselijke recht van seksualiteit vertegenwoordigt'. Baker werkte daarbij destijds samen met de bekende homo-activist Harvey Milk, de eerste Amerikaanse stadsbestuurder die openlijk voor zijn homoseksualiteit uitkwam.

Baker koos voor een vlag omdat een dundoek volgens hem gebruikt kon worden als symbool dat 'homo's ook mensen zijn, een volksstam misschien wel'. Bovendien stond een vlag volgens de oud-militair uit Kansas, voor macht. Samen met dertig vrijwilligers bleekte hij verschillende repen stof en naaide die vervolgens aan elkaar tot een veelkleurige vlag. Een regenboog, aldus Baker, omdat die naar eigen zeggen alle kleuren en alle geslachten zou vertegenwoordigen.

Een regenboogvlag tijdens een bijeenkomst in San Francisco ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de aanslag op een homoclub in Orlando. Beeld epa

De oorspronkelijke regenboogvlag van Baker bestond uit acht kleuren. Elke kleur stond voor een ander aspect van de mensheid. Roze voor seksualiteit, rood voor leven, oranje voor genezing, geel voor zonlicht, groen voor natuur, turquoise voor kunst, indigo voor harmonie en violet voor de menselijke geest. Later zou Baker vanwege de hoge kosten twee kleuren verwijderen: roze en indigo. Turquoise zou hij vervangen door blauw.

Baker heeft altijd geweigerd de rechten op de regenboogvlag te claimen. Hij bedacht ook diverse vlaggen en spandoeken die werden ingezet tijdens protesten tegen de oorlog in Vietnam. Daarnaast ontwierp hij vlaggen voor onder meer de presidenten van Frankrijk en de Filipijnen, de koning van Spanje en de Amerikaanse Democratische partij.

De regenboogvlag is sinds 2015 opgenomen in de collectie van het prestigieuze Museum of Modern Art (MoMa) in New York. Het MoMa noemde de creatie een 'krachtige mijlpaal op het gebied van design'.

Een regenboog-zebrapad tijdens de Gay Pride in Tel Aviv. Beeld reuters

Regenboogvlag

De bekendste regenboogvlag is die Gilbert Baker in 1978 bedacht voor de homobeweging. Maar ook de vredesbeweging kent al jaren een veelkleurige vlag. De Amerikaanse dominee James William van Kirk ontwierp begin twintigste eeuw al een regenboogvlag die de internationale wereldvrede moest symboliseren: een zijden blauwe vlag toonde de kleuren rood, oranje, geel, groen, turkoois, blauw, violet en ook de sterren en de planeet aarde.

Eind jaren vijftig zou een variant hiervan in Groot-Brittannië worden meegedragen bij demonstraties tegen atoomwapens waartoe Nobelprijswinnaar en pacifist Bertrand Russell had opgeroepen. In Italië werd in 1961 weer een soortgelijk symbool meegedragen bij een katholieke vredesmars van Perugia naar Assisi. Aldo Capitini, algemeen beschouwd als de 'bezieler van de geweldloosheid' in Italië, gebruikte een regenboogvlag met in het midden de vredesduif van Picasso. Deze duif zou later worden vervangen door de witte letters PACE (Italiaans voor vrede).

Opmerkelijk is dat de regenboogvlag van de vredesbeweging, die onder meer ook te zien was bij de grote wereldwijde demonstraties tegen de Irak-oorlog in 2003, precies de omgekeerde kleurenvolgorde heeft als bij de homobeweging. Een ander duidelijk verschil: de vredesvlag bestaat uit zeven kleuren, terwijl het turkoois ontbreekt in Bakers regenboogvlag voor de homobeweging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.