Postuum

Gijs van Dam leerde dat je wel uit de hasjhandel kunt stappen, maar niet uit het milieu

Hij leverde ‘rode Libanon’ en ‘zwarte Afghaan’ toen de hasjhandel nog betrekkelijk onschuldig was. Later kreeg Gijs van Dam op tragische wijze alsnog te maken met het grove geweld van drugscriminelen.

Gijs van Dam (rechts) in 2004, bij het politieonderzoek na de moord op zijn zoon Gijs, een van de eerste liquidatieslachtoffers in het drugsmilieu.  Beeld ANP
Gijs van Dam (rechts) in 2004, bij het politieonderzoek na de moord op zijn zoon Gijs, een van de eerste liquidatieslachtoffers in het drugsmilieu.Beeld ANP

Gijs van Dam importeerde hasj uit Libanon, Afghanistan en andere verre windstreken. In de jaren zeventig en vroege jaren tachtig zag het ernaar uit dat deze bron van – aanzienlijke – inkomsten genormaliseerd, zo niet respectabel zou worden. Deejay Koos Zwart, de zoon van PvdA-minister Irene Vorrink, las op de radio zijn ‘beursberichten’ voor: de richtprijzen van hasj en wiet op de Nederlandse markt.

In Amsterdam was in het voormalige hoofdbureau van de politie aan het Leidseplein de hoofdvestiging ondergebracht van coffeeshopketen The Bulldog, gesticht door ondernemer Henk de Vries – alias Henkie Veth. Nederland stelde zijn gedoogbeleid ten voorbeeld aan de wereld. En Gijs van Dam, die menig coffeeshop van handelswaar voorzag, werd in de krant doorgaans geen hasjdealer genoemd, laat staan een drugscrimineel, maar ‘welgesteld zakenman’.

Deze week stierf Gijs van Dam, die leed aan suikerziekte, op 86-jarige leeftijd in een wereld die de zijne niet meer was. Bij zijn schaarse mediaoptredens legde hij er de nadruk op allang niet meer actief te zijn in de handel waarmee hij zijn fortuin had vergaard. Woensdag is hij begraven op de Amsterdamse begraafplaats Vredenhof, in de nabijheid van zijn zoon Gijs, een van de eerste liquidatieslachtoffers in het drugsmilieu.

Twintig jaar cel

‘Gijs langs de weg’, werd Van Dam wel genoemd – een verwijzing naar het feit dat hij bij voorkeur met vrienden en zakenrelaties afsprak op plaatsen die goed per auto bereikbaar waren. Hij werd dan ook geregeld ‘langs de weg’ opgepakt, zoals in 1986, toen hij bij het brugrestaurant aan de A4 met drugscrimineel Sem Klepper – die in 2000 werd geliquideerd – werd betrapt bij het uitladen van een busje met hasj. Eerder was Van Dam in Frankrijk voor een drugsdelict tot twintig jaar gevangenis veroordeeld, maar van deze straf had hij slechts enkele jaren hoeven uitzitten.

Erg consistent was de politie destijds overigens niet in haar omgang met Van Dam en diens branchegenoten. ‘In de provincie’ werd nog weleens tegen hen opgetreden, maar in met name Amsterdam genoot de controle op de handel en wandel in de talrijke coffeeshops niet de prioriteit van de narcoticabrigade. De politie deed er weleens invallen, maar die hielden zelden verband met een verdenking van overtreding van de Opiumwet. ‘We waren gewoon proefkonijnen’, zei een coffeeshophouder met veteranenstatus in 1986 in NRC Handelsblad. ‘Soms kreeg je een man of zes over de vloer, een commandant en vijf jochies met één streep die het allemaal nog moesten leren. Je lachte je rot, ze waren nog zenuwachtiger dan wij. Als ze dan na een paar keer ervaring hadden opgedaan, moesten ze naar de Zeedijk voor het échte werk.’

Op dat moment telde Amsterdam zo’n 350 coffeeshops. Hun uitbaters profileerden zichzelf als normale horecaondernemers. Zij zagen er streng op toe – of probeerden die indruk te wekken – dat hun huisdealers geen harddrugs verhandelden. Zij wilden ook reguliere koffie- en coladrinkers ter wille zijn. Ze maakten afspraken met de gemeente over het tegengaan van geluidsoverlast. En prezen hun waren aan op reclameborden in de publieke ruimte. Het voetbalteam van de Amsterdamse brandweer voerde enige tijd het logo van de Bulldog-keten: een grimmig hondje met een spijkerhalsband. De trams op lijn 2 waren zelfs enige tijd voorzien van een zes meter lange Bulldog-reclame – tot misnoegen overigens van veel inzittenden en werknemers van het Gemeentelijk Vervoerbedrijf.

Softdrugs legaliseren

De algemene verwachting was dat softdrugs spoedig gelegaliseerd zouden worden. ‘Bij Albert Heijn liggen de hennepproducten over tien jaar in de schappen’, verwachtte een coffeeshophouder. Hij meende zelfs te weten dat een Nederlandse sigarenfabrikant – ‘Willem II of Hofnar’ – al een aanvraag voor een verkoopvergunning had ingediend. Tot die tijd zou hun handel worden gedoogd. ‘Wat wij doen, lijkt op het fietsen zonder achterlicht: het mag niet, maar het stoort ook niet, dus iedereen doet het.’

De door sommigen gehoopte en door anderen gevreesde ontwikkeling heeft zich niet voorgedaan. Het Nederlandse voorbeeld kreeg geen navolging, de productie en handel van opiumproducten kwam in handen van criminelen, voor wie grof geweld een alledaags onderdeel is van de bedrijfscultuur. Gijs van Dam heeft aan den lijve ondervonden wat dit betekent. In 1985 werd zijn destijds 18-jaar oude zoon Gijs ontvoerd. De opdrachtgever, een zakenrelatie van Van Dam senior, zou 10 miljoen gulden losgeld hebben geëist. Het slachtoffer werd na drie dagen ongedeerd bevrijd. De rechtszaak tegen de twee ontvoerders had nog iets kluchtigs. ‘We zouden alleen een partij hasj opbergen, maar kregen een doos met Gijsje van Dam erin’, beweerden zij tegenover de rechter – die hen nochtans een gevangenisstraf van vijf jaar oplegde. Maar daarmee kon niet worden verhuld dat de spelregels in de drugshandel aan verandering onderhevig waren.

Liquidatie

Van Dam junior kwam zelf in deze bedrijfstak terecht en werd in 2004 in Zandvoort geliquideerd, nadat hij bij een eerdere liquidatiepoging zwaar gewond was geraakt. Zijn dochter Alida, moeder van (drugs)crimineel Mike O., werd in 2011 korte tijd door ontvoerders vastgehouden. Vader Gijs mag dan uit de drugshandel zijn gestapt, hij is onderdeel gebleven van het criminele milieu. Met alle gevolgen van dien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden