PROFIEL

Gijs Tuinman, held tegen wil en dank

Gijs Tuinman ontving vandaag de Nationale Willemsorde - de hoogste militaire onderscheding - uit handen van Koning Willem-Alexander. Waar heeft hij die bijzondere eer aan te danken?

Gijs Tuinman tijdens een commando-opleiding in 2001. Foto ANP

Defensie zat er mee in zijn maag: de man die als 20ste-eeuwse held naar voren was geschoven, kwam steeds weer negatief in het nieuws. Een nieuwe vedette was nodig. Zo verschijnt commando Gijs Tuinman (34) ten tonele: held tegen wil en dank.

Een intelligente killing machine vermomd als knuffelbeest. Dat is misschien wel een treffende omschrijving van Gijs Tuinman, opgegroeid in Heerlen. Wie de blonde jongeman ontmoet - niet al te groot, het puppyvet nog altijd een beetje op de wangen - moet in het hoofd even omschakelen. Dit is hem dus: de charismatische militair die als een leeuw tegen de Taliban kan vechten, terwijl hij en zijn mannen onder vuur worden genomen met mortieren, raketwerpers, mitrailleurs en kleinkaliberwapens.

De man ook die liefst vijf keer diende tijdens de oorlog in Afghanistan. Hij overleefde er vele hinderlagen, terwijl hij werd bestookt met geweervuur en collega's nabij hem in hun voertuig fataal door bermbommen werden getroffen.

Eenmaal buiten het slagveld komt de aan de KMA in Breda opgeleide commandant van Taskforce 55 van het Korps Commandotroepen over als de kalmheid zelve. Hij oogt aaibaar, is welbespraakt, kiest zijn woorden zorgvuldig en kijkt zijn gasten vriendelijk aan. Hij dankt de ober beleefd in het Amersfoortse café waar we hebben afgesproken. De perfecte schoonzoon, een rolmodel voor de nieuwe garde jonge militairen.

De tegenpool van Marco Kroon, zou je ook kunnen zeggen.

Kroon (43) is op dit moment de enige niet-bejaarde drager van de Militaire Willems-Orde, de hoogste dapperheidsonderscheiding van de krijgsmacht. Die eenzame positie is een probleem geworden voor Defensie, want Kroon is niet bepaald het perfecte uithangbord gebleken voor de krijgsmacht. Na zijn onderscheiding raakte hij diverse malen in opspraak wegens vermeend drugs- en wapenbezit, beledigende uitlatingen over het Koninklijk Huis en uitgebreide anekdotes over zijn seksleven.

Zo liet Kroon in april 2013 door HP/De Tijd optekenen seksueel opgewonden te raken van slagroomspuitbussen. Over toenmalig kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima voegde hij toe: 'Zij hebben zelf ook kinderen, dus zij komen ook niet uit een ei (...). Ik denk niet dat ze daar slagroombussen voor nodig hadden, maar je weet het nooit, hè?' Over gesprekken met toenmalig koningin Beatrix - altijd strikt geheim - klapte hij uit de school na beschuldigingen over drugs- en wapenbezit. Volgens Kroon nam Beatrix hem 'apart in een kamertje en zei ze dat ze alles volgde en hem steunde'. Volgens Kroon is de kans groot dat zij ook weet dat 'de ridder geil wordt van slagroompatronen'. In Panorama van maart 2014 geeft Kroon toe de officiële gelegenheden, waar hij als drager van de Willems-Orde wordt uitgenodigd, zwaar te vinden: 'Soms moet ik echt oppassen dat ik niet een wijntje te veel pak bij zo'n chique gelegenheid.' Kroon - hij werkt sinds april als planner voor verkenningsmissies in Mali - presenteert zich als een wat lompe rouwdouw, een man van de straat, van wie defensievoorlichters vooral hopen dat hij niet nog meer brokken maakt.

Gijs Tuinman (R) treedt op als commandant van zijn lichting tijdens de Elementaire Commando Opleiding in 2001. Gezichten zijn vanwege privacyoverwegingen onherkenbaar gemaakt Foto ANP

Zulk gedrag hoeft Defensie van de beschaafde Tuinman niet te vrezen. Zet hem neer voor een groep jonge militairen of voor een draaiende televisiecamera en hij verwoordt helder en welbespraakt zijn visie op het belang van de krijgsmacht. Na een kort dienstverband als consultant bij adviesbureau Deloitte, waar hij ruim twee jaar onder meer leiderschapstrainingen gaf, is Tuinman eind 2013 gevraagd terug te keren naar Defensie, zodat hij kan dienen als het nieuwe boegbeeld voor de krijgsmacht. Dat Kroon niet meer voldoet aan deze erefunctie, speelt nadrukkelijk mee bij deze overweging, bevestigen diverse politieke en militaire bronnen. Het is tijd voor een nieuwe, frisse held. Iemand die zich niet alleen op het slagveld voorbeeldig gedraagt, maar ook daarbuiten. Defensie viert op 30 april volgend jaar het 200-jarig bestaan van de Willems-Orde.

Dat Tuinman de onderscheiding ook daadwerkelijk heeft verdiend met bijzondere heldendaden staat buiten kijf, zeggen betrokkenen tegen de Volkskrant. Majoor Tuinman wil er zelf niets over kwijt, zolang hij niet officieel te horen heeft gekregen dat hij de onderscheiding krijgt. Hij wil niet voor zijn beurt spreken. Het zijn mensen rondom hem, die de aandacht vestigen op één voorval op 6 september 2009.

Tuinman en een gecombineerde groep commando's en mariniers worden onder vuur genomen vlak bij het dorp Deh Rawod in Afghanistan. Hun opdracht: de omvang van de Taliban in dit vijandelijke gebied bepalen. Uit voorzorg verplaatsen twee pelotons special forces zich onder leiding van Tuinman elk aan één zijde van de Helmand-rivier. Als het voorste peloton op de westoever bovenop een plateau wacht op achterblijvende collega's, barst de hel los. Talibanstrijders nemen de Nederlanders vanuit de dichtbegroeide landbouwvelden ('the green') van drie kanten tegelijk onder vuur. De mannen staan in open terrein en trekken zich terug in een ommuurde woning ('quala').

Daar aangekomen blijkt dat korporaal Kevin van de Rijdt ontbreekt. Onder leiding van Tuinman gaan zes man terug om hem met gevaar voor eigen leven te zoeken. Links en rechts slaan kogels in. Maar geaarzeld wordt er niet één keer, herinnert sergeant der eerste klasse Tom zich als hij in mei 2013 door de Defensiekrant wordt geïnterviewd. Never leave a man behind, is het motto van de elite-eenheid van Defensie.

Het zijn de commando's Tom en Jos (uit veiligheidsoverwegingen worden alleen de voornamen van nog dienende commando's genoemd) die Van de Rijdt vinden. Twee kogelgaten in de borst, een zo groot als een rijksdaalder. Medicus Jasper gooit Van de Rijdt over zijn schouder en brengt hem onder dekking van de anderen terug naar de ommuurde woning. 'Wordt het nog wat?', vraagt commandant Tuinman kort daarna aan een ondergeschikte. Sergeant van de mariniers Rinie schudt van nee. Beiden kijken hoe een Asherman-ventiel op Van de Rijdts borst wordt geplakt. Maar de laatste belletjes in zijn bloed stoppen al.

Gijs Tuinman in burger.

Verdriet

'Heldhaftigheid en stommiteit liggen dicht bij elkaar. We hebben Kevin teruggehaald, dat moest gebeuren. Maar onder deze omstandigheden hadden ook zes man extra daar kunnen liggen', zegt Rinie achteraf over het voorval in de Defensiekrant. 'Terugkijkend ben ik vooral trots. Dit bewijst: je bent brothers in arms, je laat elkaar niet achter.' De zes mannen krijgen in april 2013 een Bronzen Kruis voor hun moedige optreden die dag. Iemand als René, een sergeant-majoor van de mariniers die er ook bij was, ziet de medaille als waardering voor zijn werk, maar ziet verder 'alleen maar de ouders van die jongen voor zich, voor wie het verdriet ieder jaar groter wordt'.

Tuinman zal de eerste zijn om toe te geven dat ook hij een dubbel gevoel heeft over de hoogste dapperheidsonderscheiding, die hij krijgt voor zijn leiderschap tijdens de reddingsactie in Afghanistan. Ja, trots is hij op zijn mannen. Maar liever hadden de militairen, Tuinman incluis, gezien dat het niet zo dramatisch was afgelopen voor Van de Rijdt.

Tuinman zit bescheiden achter zijn kop koffie. Of vechten en leidinggeven hem in het bloed zit? Wat zijn vader en moeder doen? Ook daarover vertelt hij liever niet zolang de toekenning niet officieel is bevestigd. Zeker is dat hij een eeneiige tweelingbroer heeft die uit hetzelfde hout is gesneden. Hij werkt als lid van 'een speciale militaire eenheid' bij de Nederlandse missie in Mali. Een functie waarover liever niet hardop wordt gesproken.

Tuinman is net als zijn broer van het zeldzame soort dat niet graag opschept door stoere verhalen rond te bazuinen, maar liever buiten het licht van de schijnwerpers opereert. Maar juist door wat hij zo onopvallend probeert te doen, trekt hij de aandacht. Steeds kwam zijn naam omhoog in dossiers voor dapperheidsonderscheidingen voor anderen.
'Typisch zo'n stil, heldhaftig type', aldus een bron binnen Defensie, 'dat over twintig jaar zomaar de Nederlandse krijgsmacht zou kunnen gaan leiden'.

Dit profiel verscheen eerder op 20 oktober in de Volkskrant.

CV Gijs Tuinman

15 november 1979 Geboren te Heerlen
1992-1998 Bernardinus College Heerlen
1998-2001 Koninklijke Militaire Academie in Breda
2001-2010 Missies als commandant van verschillende Special Operations-teams
2009 Door koningin Beatrix onderscheiden met de Bronzen Leeuw wegens 'uiterst professioneel optreden en excellent leiderschap' in vijandig gebied
2009-2012 Beleidsadviseur Speciale Operaties, ministerie van Defensie
2012-2013 Senior consultant Public Strategy bij Deloitte Nederland
2013 Terugkeer bij Defensie als majoor
Oktober 2014 Ontvanger Militaire Willems-Orde

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.