Gij zult niet klokkenluiden

De Andere Kant

Chelsea Manning komt vervroegd vrij. Maar deze klokkenluiders betalen nog steeds een prijs.

Beeld Carolyn Risdale

Vlak voor zijn vertrek gaf president Obama een recordaantal mensen strafvermindering of gratie, maar één naam sprong eruit: Chelsea Manning. In 2010, toen ze nog als Bradley Manning door het leven ging, werd ze gearresteerd vanwege het lekken van geheim videomateriaal aan WikiLeaks. Daarop was te zien hoe bij een Amerikaanse helikopteraanval elf Iraakse burgers werden gedood. Drie jaar later kreeg ze een celstraf van 35 jaar opgelegd omdat ze meer dan 700 duizend staatsgeheime documenten had gelekt. Het was een forse straf, in lijn met het harde beleid van Obama tegen klokkenluiders.

VN-expert Alfred de Zayas reageerde op de vervroegde vrijlating met een oproep aan regeringen wereldwijd om klokkenluiders te beschermen in plaats van ze te veroordelen. Hij noemde ook de naam van Edward Snowden. Een woordvoerder van het Witte Huis liet meteen weten dat die niet in aanmerking komt omdat hij geen verzoek om clementie heeft ingediend logisch want hij is ook niet veroordeeld. Niet alleen in Amerika, ook in andere landen kun je nog steeds beter twee keer nadenken voor je iets aan de kaak stelt.

Jeffrey Sterling

In zijn boek State of War (2006) beschrijft James Risen een poging van de CIA om het atoomprogramma van Iran te vertragen. Hij concludeert dat Operation Merlin mislukte, en juist het tegenovergestelde gebeurde.

Oud-CIA-medewerker Jeffrey Sterling had al eerder intern zijn zorgen over de gevolgen van de mislukte operatie bij de toezichthouders van de geheime dienst gemeld. Daar werd niets mee gedaan, sterker: de CIA verdacht hem van lekken uit rancune. Sterling had de CIA verlaten na een conflict over discriminatie en hij had aantoonbaar contact gehad met Risen.

In 2005 werd een zaak aangespannen maar die leek als een nachtkaars uit te gaan. In 2011 werd Sterling alsnog gearresteerd. Hij moest vier jaar wachten op zijn proces, omdat de staat was verwikkeld in een juridische strijd met Risen, die weigerde zijn bronnen te openbaren. Het bezorgde Risen een heroïsche status, maar hielp Sterling niet. In 2015 werd hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van 3,5 jaar.

Antoine Deltour, Raphael Halet

Wat weegt zwaarder: de maatschappelijke impact van het onthullen van een misstand of de negatieve gevolgen voor je bronnen en eventueel jezelf? De Franse journalist Edouard Perrin koos het eerste toen hij in 2012 geheime belastingafspraken van Luxemburg met honderden bedrijven openbaarde.

Hij werd vrijgesproken, maar het Openbaar Ministerie van Luxemburg is in hoger beroep gegaan. 'Ik heb mijn baan. Ik ben bevoorrecht. Mijn baas betaalt mijn advocaat', zei hij tegen Trouw. Over zijn bronnen maakt hij zich meer zorgen. Het waren de de Fransen Antoine Deltour en Raphael Halet, twee oud-accountants van PricewaterhouseCoopers (PwC).

Zij werden veroordeeld tot voorwaardelijke celstraffen van 12 en 9 maanden. Deltour werkt nu als gemeenteambtenaar in Frankrijk, Halet is sinds de affaire werkloos. Op dit moment wordt het Hoger Beroep in behandeling genomen en op 15 maart volgt de uitspraak. De aanklager eist een gevanginsstraf van 18 maanden.

Mordechai Vanunu

Ben je eenmaal klokkenluider dan is dat vaak voor de rest van je leven, ook na het uitzitten van een straf. De Israëliër Mordechai Vanunu ondervindt dit al dertig jaar aan den lijve. De voormalig nucleair technicus ging in 1986 naar Engeland waar hij in The Sunday Times vertelde over Israëls kernwapens die hij met eigen ogen had gezien, maar waarvan Israël het bezit nog altijd ontkent. Tijdens zijn verblijf in Londen werd hij verleid door een vrouw die was ingezet door de Israëlische geheime dienst Mossad. Samen vlogen ze naar Italië waar Vanunu werd gekidnapt en gedrogeerd, om vervolgens terug naar Israël te worden gesmokkeld.

Daar kreeg hij een gevangenisstraf van 18 jaar opgelegd. Toen hij in 2004 vrijkwam werd hij onder streng toezicht gesteld en kreeg hij beperkingen opgelegd; zoals een verbod om met buitenlanders praten of naar het buitenland te reizen. Omdat hij volgens de staat meerdere malen de afspraken had geschonden, werd hij in 2007 en 2009 respectievelijk een half jaar en 3 maanden vastgezet.

In mei 2016 werd de 62-jarige klokkenluider opnieuw aangeklaagd. Hij werd deze week schuldig bevonden wegens afspraken met buitenlanders, op twee andere punten werd hij vrijgesproken en hij hoeft niet de gevangenis in. Op zijn Facebookpagina schrijft hij: 'We zullen zien of mijn vrijheid dan eindelijk zal komen in 2017. Ik ben klaar om te vertrekken na dertig jaar in de Israëlische gevangenisstaat'.

Rafi Rotem

In zijn oproep om klokkenluiders te beschermen noemt VN-expert Alfred de Zayas ook de naam van Vanunu's landgenoot Rafi Rotem. Over hem is weinig bekend. In een rapport van de VN staat dat hij een belangrijke corruptiezaak aan het licht heeft gebracht bij de Israelische belastingdienst, waar hij destijds werkte. Volgens de Israëlische oud-politicus Aryeh Eldad heeft Rotem alles verloren wat hij had en leeft hij tegenwoordig op straat. 'Het is een verschrikkelijke les voor iedereen die overweegt corruptie aan te tonen', aldus Eldad in een column op de site van de krant Haaretz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.