Giftand fundamentalisme groeit dankzij de vrijheid

Het aantal moslims in de Rotterdamse Laurenskerk was gering, zondagmiddag tijdens de 'Confrontatiepreek' met als thema 'hoe moet het fundamentalisme worden begrepen?'....

Wat denken jullie van de groeiende islamofobie in Nederland?, wilde de vragensteller weten van het panel, dat bestond uit de Engelse publiciste Karen Armstrong, de Syrische politieke wetenschapper Bassam Tibi en het Turks-Nederlandse PvdA-Kamerlid Nebahat Albayrak.

Volgens Tibi, die zijn afkeer van het islamitisch fundamentalisme niet onder stoelen op banken stak, stoken de fundamentalisten zelf het vuur van de islamofobie op, omdat dat hun martelaarpositie versterkt.

Armstrong, wier analyse eenobjectievere indruk maakte, beaamde dat er sprake is van islamofobie in het Westen. 'Al sinds de kruistochten.'

Albayrak hoefde niets te zeggen. En eigenlijk ging het ook niet om de antwoorden. Wat deze vraag vooral duidelijk maakte, is dat de rel rond de afgelaste opera Aïsja en de recente uitlatingen van de Rotterdamse imam Khalil el-Moumni over homoseksuelen slechts het begin vormen van wat een slepende kwestie gaat worden. Elk probleem creëert nieuwe problemen, elke vraag werpt nieuwe vragen op.

Waar Engeland en Frankrijk al jaren te maken hebben met moslimfundamentalisme, begint Nederland nu pas iets te merken van dit verschijnsel. Plotseling blijkt onze vrijheid van meningsuiting ook een giftand te hebben. 'Hoe lang kan een tolerante samenleving intolerantie tolereren?', vatte debatleider Michaël Zeeman het dilemma samen.

Volgens Armstrong moet het Westen zich voorbereiden op een lange, zware weg. Fundamentalisme is hier en zal voorlopig niet verdwijnen, of het nou gaat om de islamitische, de christelijke, de joodse of een andere variant.

Fundamentalisme is een product van moderniteit. Het is een tegencultuur, veroorzaakt door teleurstelling over de westerse seculiere samenleving waarin God niet meer centraal staat en waarin het losbandige individualisme domineert. Het is voor velen een manier om de moeilijkheden van het leven in een seculiere wereld het hoofd te bieden, aldus Armstrong.

Het gaat om angst, zei Albayrak. Binnen dit kader moet de kritiek op Aïsja en de homofobie van de imam worden gezien. Maar het is fout om fundamentalisten als zotten of middeleeuwers af te schilderen. Armstrong: 'Het zijn moderne bewegingen die alleen in onze tijd kunnen ontstaan.'

Tibi onderstreepte de positieve, tolerante, ja, humanistische aspecten van de islam nog eens.

Een extra probleem voor het Westen, constateerde Albayrak, is dat de strijd van het moslimfundamentalisme zich op verschillende niveaus afspeelt.

Aan de ene kant is er de afkeer van de decadentie in het Westen. Tevens woedt het gevecht in het thuisland, Turkije, Egypte, Algerije, waar islamisten te vuur en te zwaard worden bestreden, waardoor veel leiders naar het Westen uitwijken.

Onderdrukken van fundamentalisme is geen oplossing, vonden de drie panelleden. Dat werkt radicalisering in de hand. Albayrak gelooft in de macht van de rechtspraak, zodra het fundamentalisme een bedreiging wordt. In Tibi's visie moeten de moslims toewerken naar een niet-politieke, niet-etnische 'Euro-islam', gestoeld op Europese waarden als respect voor mensenrechten, tolerantie, democratie en pluralisme.

Armstrong pleitte voor praten en geduldig luisteren. Hoe lang?, vroeg een ongeduldige Zeeman. 'Zolang dat nodig is', glimlachte Armstrong. 'Een cultuur wordt nu eenmaal altijd op de proef gesteld. Alleen zijn wij dat niet meer gewend, want we domineren al zo lang.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden