Gifgasberaad in sfeer Koude Oorlog; Russen betichten Britten van 'vloedgolf aan volslagen leugens'

Rusland en Groot-Brittannië voeren een informatieoorlog rond het zenuwgas waarmee oud-spion Skripal is vergiftigd. Na internationaal overleg over de kwestie vliegen woensdag in Den Haag de verwijten over en weer.

De Russische ambassadeur Sjoelgin woensdag in Den Haag, kort voor zijn persconferentie over de zaak rond de vergiftigde oud-spion Skripal. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

De gifgasaanval op de voormalige Russische dubbelspion Sergej Skripal is uitgemond in een ware informatieoorlog tussen Rusland en Groot-Brittannië. Hij is niet koud maar gloeiend heet, blijkt in Den Haag, dat woensdag even het belangrijkste strijdtoneel is in de slag om de wereldopinie. Op de Russische ambassade worden de Britten beticht van het verspreiden van een ‘vloedgolf aan volslagen leugens’. Londen verwijt de Russen ‘pervers’ gedrag.

Op verzoek van Rusland is er een speciale bijeenkomst achter gesloten deuren op het Haagse hoofdkwartier van de OPCW, de organisatie die toeziet op de naleving van het wereldomvattende verbod op chemische wapens. Moskou heeft om de zitting verzocht om zich teweer te stellen tegen de Britse beschuldiging dat het achter de aanval met zenuwgas zit die op 4 maart werd uitgevoerd op Skripal en zijn dochter Joelia in de Britse stad Salisbury.

Aan het begin van de avond geeft Aleksandr Sjoelgin, de Russische ambassadeur bij de OPCW, op de ambassade een persconferentie. Hij en drie andere delegatieleden kijken zo ernstig, dat de vraag zich opdringt waar de lach van de voormalige Sovjetleider Michaïl Gorbatsjov is als je hem nodig hebt. In het bruin getinte, bedompte kamertje, waarvan het interieur sinds de jaren tachtig geen wezenlijke verandering heeft ondergaan, lijkt de klok te zijn teruggedraaid naar de donkerste perioden van de vroegere Oost-Westconfrontatie, ver voordat Gorbatsjov er een eind aan hielp maken.

Geheel in de stijl van de barse Sovjet-apparatsjiks van weleer houdt Sjoelgin een lange monoloog. Hij herhaalt dat Rusland niets te maken heeft met de aanslag in Salisbury, zegt dat alle Russische gifgasvoorraden onder OPCW-toezicht zijn vernietigd en waarschuwt de regering in Londen de taal van het ultimatum achterwege te laten. Zij zou zich daarvan hebben bediend toen zij naar zijn zeggen een Russische gezant confronteerde met de eis dat Moskou de aanslag moest bekennen of anders moest toegeven de controle over het gebruikte gifgas te hebben verloren.

Sjoelgin meent dat vader en dochter Skripal Russen zijn. ‘Wij hebben ook het recht te weten wat er is gebeurd.’ Hij stelt daarom voor dat Groot-Brittannië en Rusland gezamenlijk onderzoek doen naar de toedracht van de aanslag. De Russen dienen in de OPCW-vergadering een resolutie van die strekking in. Het voorstel krijgt de steun van China en Iran maar wordt met 15 tegen 6 stemmen verworpen.

In het defensief

De Britten hebben monsters van het gebruikte gifgas naar de OPCW gestuurd, maar willen absoluut niet dat Rusland bij het onderzoek wordt betrokken. De Britse waarnemend vertegenwoordiger bij de OPCW, John Rollo, wijst erop dat niets in de conventie die chemische wapens verbiedt voorschrijft dat ‘een slachtoffer een waarschijnlijke dader moet laten meedoen aan een gezamenlijk onderzoek.’ Rollo: ‘Dat zou persvers zijn.’

Niettemin zijn de Britten vlak voor de OPCW-vergadering in het defensief gedrongen. Gary Aitkenhead, hoofd van het Britse defensielaboratorium DSTL, laat weten dat het bij de aanslag ingezette zenuwgas het ooit door de Russen ontwikkelde novitsjok is. Maar hij voegt eraan toe dat niet bewezen kan worden dat het uit Rusland afkomstig was.

De Britse regering wijst er meteen op dat het laboratorium alleen tot opdracht had vast te stellen om welk gifgas het ging, niet om waar het vandaan kwam. Voor dat laatste, aldus Londen, hebben we andere inlichtingenbronnen en die zijn overtuigend genoeg om te stellen dat Rusland verantwoordelijk is voor de aanslag. Alle westerse regeringen steunen de Britse lezing onder het motto dat er ‘geen andere geloofwaardige verklaring’ is.

De Britse reactie op de uitspraken van Aitkenhead belet Sergej Narisjkin, chef van de Russische buitenlandse inlichtingendienst, niet om onmiddellijk gebruik te maken van Aitkenheads uitspraak. Hij noemt de westerse beschuldigingen ‘een groteske provocatie, verzonnen door Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten.’ En waarschuwt voor een ‘terugkeer naar de sombere tijden van de Koude Oorlog’.

Sjoelgin doet in elk geval zijn best die sfeer op te roepen. Hij noemt de westerse landen nog wel partners, maar wel met het woord ‘zogenaamd’ ervoor. Verder bespeelt hij uitgebreid de westerse publieke opinie door te herinneren aan het echec met de westerse informatie over de Iraakse massavernietigingswapens, die er na de inval in 2003 niet bleken te zijn.

De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Boris Johnson, roept op het eind van de dag de overwinning uit door de gewonnen stemming over de Russische OPCW-resolutie uit te leggen als een bewijs dat de internationale gemeenschap Rusland niet toestaat het onafhankelijk onderzoek te dwarsbomen. Tegelijkertijd moet hij zich verantwoorden voor de verwijdering van een tweet op de site van zijn ministerie, waarin twee weken geleden misschien iets te stellig naar de Russische schuld is verwezen.

Novitsjok-tweet verwijderd

Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft woensdag een twee weken oude tweet verwijderd waarin stond dat het in Salisbury gebruikte novitsjok was gemaakt in Rusland. De reactie van de Russische ambassade in Londen volgde vrijwel direct. ‘Waarom zou de @foreignoffice die tweet van 22 maart hebben verwijderd?’, vroeg zij zich retorisch en gloedvol af. Ook de politieke oppositie in Westminster probeerde profijt te trekken van de wat genante gang van zaken. Volgens Labourleider Jeremy Corbyn is minister Boris Johnson verder gegaan dan de informatie die hij indertijd had. Johnson had in een interview gezegd dat het absoluut vaststond dat het zenuwgas uit Rusland afkomstig was. De Conservatieve bewindsman sloeg terug met de bewering dat het treurig is dat de socialist, die de schuld voor de vergiftiging van oud-spion Sergej Skripal nooit bij Vladimir Poetin heeft willen leggen, ‘het spel van de Russen meespeelt en de spinmachine van het Kremlin van steun voorziet’.

Patrick van IJzendoorn

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.