Gif went wel na dertig rapporten

Over milieu is in de verkiezingscampagne nauwelijks gesproken. Maar in de Raambuurt zijn ze murw gepraat over het gif in hun wijk....

ROB GOLLIN; BAS MESTERS

SLECHTS TWEE grasveldjes in de wijk zijn gifvrij. Betreden op eigen risico. Honden beheren de vergeelde stoppels. Grote drollen dampen zich klein. Een triest beeld, vindt Cato Weyn, oud-voorzitter van de buurtvereniging, wandelend door de ernstig vervuilde Deventer Raambuurt.

De wijk is een allegaartje van fabrieksloodsen, Haagse-Stijlwoningen, kinderkopjes, verroeste spoorbanen, bloembakken en afbladderende kozijnen. 'De veldjes hadden een leuke speeltuin voor de kinderen kunnen zijn.'

Ze was er vanaf het begin bij. Geschrokken van de spectaculaire gifvondst van 1981 in Lekkerkerk vroegen bewoners onder leiding van de lokale scheikundeleraar zich af of de grond waarop ze zelf leefden, wel zo gezond was. Stond naast hun huis geen oliën- en vettenfabriek en was er tot in de jaren dertig niet een gasfabriek en een ijzergieterij geweest op de plek waar nu huizen staan?

Ruim tien jaar later hebben ze er bijna spijt van dat ze de zaak eens hebben aangekaart. In 1984 bleek dat de buurt ernstig was vervuild met teer, olie en zware metalen. Sinds dit duidelijk werd, is het bergafwaarts gegaan met het wat rommelige, maar knusse woonwerkwijkje: de stadsvernieuwing is in afwachting van de sanering uitgesteld, de prijzen van de huizen zijn gekelderd en veel gezellige buren zijn vertrokken. De enige constante factor in de wijk is het gif. Dat ligt er nog steeds.

Lekkerkerk is voorbij. Nieuwe zaken vragen de acute aandacht van de politiek: AOW, werk, criminaliteit. Milieu speelt nauwelijks een rol in de huidige verkiezingscampagnes. D66-lijsttrekker Van Mierlo vraagt zich af waarom, maar weet de discussie zelf ook niet op gang te brengen.

Het CDA benadrukt dat het prima gaat met de aanpak van de leefomgeving: er hoeven geen nieuwe maatregelen te worden genomen. De overheid zou bedrijven in deze moeilijke tijden zelfs wat minder dicht op de huid moeten zitten. De PvdA en de VVD volstaan met de constatering dat milieu aandacht verdient.

De cijfers verhullen niets. Alleen al de bodemsanering lijkt onbetaalbaar. Tien jaar geleden dacht het rijk nog genoeg te hebben aan één miljard gulden. Dat lossen we wel op, verkondigden de partijen toen. De werkelijkheid anno 1994: voor de gehele sanering van de Nederlandse bodem is vijftig tot honderd miljard gulden nodig. Het rijk heeft jaarlijks 460 miljoen gulden beschikbaar. Veel te weinig, weet ook de politiek. Er moet geld bij, of sanering duurt nog een halve eeuw. Milieu blijkt een zaak van de lange adem.

Op tafel in het wijkbureau van de Raambuurt ligt een halve meter hoge stapel: dertig onderzoeksrapporten. 'Allemaal onnodige tijdrekkerij', oordelen de leden van de bewonersvereniging met een berustende blik in de ogen. 'Eigenlijk zeggen al die studies hetzelfde: er zijn geen centen.'

Het begon in 1984 met een inventariserend onderzoek, gevolgd door een oriënterende studie. Tot 1986 worstelde de buurt zich door de zogenoemde nadere onderzoeken: fase 1, 2 en 3, plus een aantal deelstudies. In de daarop volgende jaren volgden de saneringsonderzoeken fase 1, deel 1 en 2 en fase 2. In 1989 diende de provincie dan eindelijk een saneringsvoorstel in bij het rijk. Na een wachttijd van een half jaar keurde het ministerie van Milieubeheer het plan af en kon de onderzoekscarroussel aan een nieuwe ronde beginnen.

De bewoners kunnen er nog niet over uit. Hoe kun je sanering jaren uitstellen als uit de eerste metingen al blijkt dat de vervuiling bedreigend is voor de volksgezondheid? 'Milieuproblemen? Zand erover, denkt de overheid. Dat is toch schandalig.'

Het provinciaal saneringsvoorstel sneuvelde volgens de buurtbewoners omdat Den Haag probeerde aan te tonen dat het in de Raambuurt niet om een grote, maar om twee kleinere vervuilde locaties ging. Daarmee zouden de kosten voor een project niet boven de tien miljoen uitkomen en hoefde het rijk niet bij te dragen. 'De ene overheid wilde niet voor de andere betalen. Het zwarte-pietenspel heeft jaren vertraging opgeleverd.'

'We hebben simpelweg de procedures gevolgd zoals die in de Interimwet bodemsanering staan beschreven', luidt het verweer van Annemarieke Grinwis, provinciaal projectleidster sanering Raambuurt. 'De rijksoverheid ging niet op ons eerste voorstel in om precedentwerking te voorkomen.'

Ze erkent dat de wet vertragend werkt. Het rijk wil 'multifunctioneel saneren': gif opruimen en huizen slopen. Hoewel bij voorbaat duidelijk was dat deze variant voor de Raambuurt te duur zou zijn, moest volgens de wet een totale schoonmaak toch worden uitgezocht en doorgerekend.

Door het lange wachten op de sanering geloven de bewoners niet meer dat de vervuiling gevaarlijk is. 'Van het gif wordt hier niemand ziek, wel van de onzekerheid over wat er met ons buurtje gaat gebeuren', stelt Cato Weyn, oud-voorzitter van de buurtvereniging.

Begin deze maand kon eindelijk een beetje feest worden gevierd. Minister Alders van Milieubeheer stemde in met sanering van de grond, grotendeels op kosten van het rijk. De verontreiniging moet worden geïsoleerd, en de bovenste meter wordt vervangen door schoon zand. De huizen kunnen blijven staan. Kosten: ongeveer 38 miljoen gulden.

Maar zover is het nog niet. Eerst nog maar eens een onderzoekje. De provincie studeert nog op de saneringsmethode. In 1995 zou kunnen worden begonnen met de schoonmaak. Als er tenminste geld is. Want Alders gaat dan wel akkoord met het voorstel tot sanering, hij meldt er meteen bij dat het nu nog niet zeker is of er dan voldoende geld beschikbaar is. Deventer is niet de enige plaats die aast op bodemschoonmaak.

Cato Weyn wacht af. Ze is blij, maar moet nog zien hoe het afloopt. 'De minister heeft woord gehouden. Hij is twee keer langs geweest en heeft daarna beloofd binnen drie maanden met een beslissing te komen. Die ligt er nu. Maar wat betekent dat woord van Alders voor zijn opvolger?'

Dit is het 26ste deel in een serie over Deventer en de verkiezingen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden