Gidsland áf

Het aantal abortussen in Nederland is de afgelopen jaren enorm gestegen. Vooral allochtone vrouwen laten op die wijze een zwangerschap eindigen....

De pleitbezorgers van een liberale seksuele opvoeding lieten zich er graag op voorstaan: Nederland heeft de laagste abortuscijfers ter wereld. Sinds de Stichting Samenwerkende Abortusklinieken (StiSAN) vrijdag op de Nationale Vrouwendag het rapport Abortus in Nederland 1993-2000 uitbracht, kan daarmee niet meer worden geschermd. Het aantal abortussen in Nederland steeg de afgelopen jaren fors.

Bij meisjes van 15 tot 19 jaar is iets meer dan een verdubbeling te zien van het aantal zwangerschappen én het aantal abortussen. In 1990 ondergingen vier van de duizend meisjes een abortus. In 2000 waren dat er 8,6. Bij vrouwen tussen 15 en 44 jaar steeg het aantal abortussen van vijf per duizend in 1990 naar acht in 2000. In België en Duitsland zijn deze cijfers lager: 5,7 en 7,7.

Toen Nederland nog gidsland was, gebruikte men de lage score om de juistheid van het eigen beleid te onderstrepen. Dat beleid kun je kenschetsen als: aan jonge kinderen op natuurlijke manier zoveel mogelijk informatie geven over lichaam, seksualiteit en anticonceptie. Hierover lijkt consensus te bestaan: zowel in huiskamers als op scholen krijgen kinderen te horen waar baby's vandaan komen, en hoe ze zich later voor zwangerschap en seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) kunnen behoeden.

De meerderheid van autochtone Nederlandse ouders vindt dat tieners uiteindelijk zelf mogen bepalen wanneer ze gaan vrijen. In de Verenigde Staten, bij de Britten en in veel allochtone Nederlandse gezinnen gaat het er heel anders toe. Daar wordt kinderen zo weinig mogelijk verteld over seksualiteit en anticonceptie om geen slapende honden wakker te maken.

Als methode om niet zwanger te worden wordt in de VS en Groot-Brittannië het zich onthouden van seks voor het huwelijk aangeprezen. Die landen hebben hoge percentages tienerzwangerschappen en abortussen. De stijging van het aantal abortussen in Nederland wordt toegeschreven aan de toename van het aantal allochtonen in Nederland.

Van de vrouwen die hun zwangerschap met een abortus laten eindigen is 60 procent allochtoon. Vooral Antilliaanse, Surinaamse, Marokkaanse en Turkse meisjes komen vaak voor een abortus. Antilliaanse meisjes en vrouwen hebben een tien keer hoger abortuscijfer dan het landelijk gemiddelde.

Jessica Floor, voormalig stafarts bij het Amsterdamse bureau van de Rutgers Stichting, en sinds 1 februari werkzaam bij het Amsterdams Centrum voor Seksuele Gezondheidszorg MR'70/Rutgershuis, wijt het aan een groot gebrek aan informatie bij allochtone vrouwen. 'Meisjes denken dat je van de pil ziek of onvruchtbaar wordt.'

Wat zou Floor deze groepen graag beter bereiken. 'Op anticonceptie-spreekuren dicht bij huis en zonodig met een tolk. De praktijk is dat wij deze vrouwen pas zien bij hun eerste ongewenste zwangerschap. Ze komen voor een abortus en zijn te gespannen om direct een gesprek over anticonceptie te hebben, afgezien van de taalbarrière, die het nog lastiger maakt. De volgende gelegenheid om over anticonceptie te spreken is als ze terugkomen voor de nacontrole. Dan is er geen geld, tijd of mankracht voor een lang consult. Tien minuten staat ervoor.

'Vervolgens stuit je op het feit dat een abortus inclusief nacontrole gratis is, of de vrouw nu ziekenfonds is verzekerd of particulier. Als je officieel in Nederland woont, wordt de hele behandeling door de AWBZ betaald. Maar een anticonceptieconsult waar je die vrouwen zo graag voor zou laten terugkomen, kost 23 euro.'

De hulpverlening die Floor wil aanbieden, heeft bestaan in Amsterdam. Van 1983 tot 1997 organiseerde de Rutgers Stichting in samenwerking met de Amsterdamse GG & GD en MR'70 anticonceptiespreekuren, parallel aan de consultatiebureaus voor zuigelingen.

Mies van Dam deed jarenlang de spreekuren. 'Het werkte ontzettend goed, omdat we aansloten bij de mogelijkheden en beperkingen. De vrouwen waren aangewezen op elkaar en het roddelcircuit. Ze waren bang dat ze door de pil onvruchtbaar zouden worden. Vaak hadden ze de pil via de huisarts gekregen en de instructie niet begrepen. Sommigen slikten er alleen een als ze gemeenschap hadden.

'Of ze stopten direct, midden in een strip, als hun man een week weg was. Daardoor kwamen er veel ongewenste zwangerschappen en werd in het roddelcircuit verteld dat je die pil net zo goed niet kon gebruiken. We ontwikkelden methodieken om hiermee adequaat om te gaan. Hoe kun je het beste vertrouwen winnen? Hoe ga je al deze misverstanden rechtzetten?'

In de jaren negentig was het landelijk beleid categorale hulp over te hevelen naar reguliere instanties. De Rutgers Stichting heeft zich fel verzet tegen stopzetten van de subsidie voor deze spreekuren. In 1997 waarschuwde Jessica Floor al 'dat de allochtone vrouwen tussen de wal en het schip dreigen te vallen. De vaak mannelijke huisarts heeft weinig tijd.' Ook Amsterdamse huisartsen pleitten voor het voortbestaan van de spreekuren - uiteindelijk tevergeefs.

Dezelfde ontwikkeling deed zich voor ten aanzien van de zorg die de Rutgers Stichting bood (medische spreekuren, seksuologische therapie, preventie, training en educatie). Zoals allochtone vrouwen niet meer als aparte groep mochten worden benaderd, werd het beter geacht dat hulpvragen over geboorteregeling en seksualiteit niet meer apart bij de Rutgershuizen zouden worden beantwoord.

Het afgelopen halfjaar werden de nog bestaande Rutgershuizen samengevoegd met abortusklinieken in Amsterdam, Arnhem, Den Haag, Rotterdam, Eindhoven en Utrecht. Ook de Nederlandse vrouw zou de aparte zorg van de Rutgers Stichting niet meer nodig hebben. De nieuwe abortuscijfers wijzen in een andere richting. Ook bij Nederlandse meisjes en vrouwen neemt het aantal tienerzwangerschappen, abortussen en soa toe.

Jessica Floor: 'Misschien is Nederland door de uitstekende resultaten zelfgenoegzaam geworden. Het idee is dat voorlichting en educatie niet meer nodig zijn doordat het taboe op seksualiteit weg is, en de mensen over voldoende kennis beschikken.

'Maar ook Nederlandse meisjes en vrouwen zijn niet altijd goed geïnformeerd. Ik zie regelmatig medische studenten die misvattingen hebben over hun eigen lichaam of over soa en anticonceptie. Het is dus niet zo gek dat veel mensen denken dat de pil juist in de middelste week van de strip goed moet worden geslikt, terwijl het de eerste en laatste week van de strip zijn die heel secuur geslikt moeten worden om een zwangerschap te voorkomen.

'Ook denken veel mensen dat alleen vrijen in het midden van de cyclus risico op zwangerschap geeft. Maar dat is afhankelijk van de duur van de cyclus. En nog een punt: kennis over anticonceptie veroudert snel. Er komen nieuwe middelen bij: het hormoonspiraaltje, het hormonale implantaat en het computertje dat met urinetesten vruchtbare dagen berekent. Bijna niemand weet voldoende van de voor- en nadelen ervan.

'Bovendien worden er steeds nieuwe feiten bekend door onderzoek, zoals bijvoorbeeld over de derdegeneratiepil. Ook als je denkt goed geïnformeerd te zijn, kan je kennis verouderd zijn. Dat kan ingrijpende gevolgen hebben. Uit onderzoek is gebleken dat de morning-afterpil het beste werkt naarmate hij sneller na het vrijen wordt geslikt. Dat kan het verschil uitmaken tussen wel of niet ongewenst zwanger, wel of niet abortus.'

Mies van Dam: 'Mijn handen jeuken. Preventie moet weer alle aandacht krijgen. Ik zou spreekuren willen opzetten, bijvoorbeeld in de Bijlmer, waar iedereen die wil anoniem informatie kan krijgen over anticonceptie en soa, waar de pil en de morning-after pil verkrijgbaar zijn en waar zwangerschapstesten worden gedaan.'

Van Dam is niet de enige. Rik van Lunsen, seksuoloog van de Universiteit van Amsterdam zei op 11 maart in deze krant: 'We hebben de preventie en voorlichting in Nederland verkwanseld. Te lang hebben we op onze lauweren gerust omdat we toch de beste van de wereld waren.'

Ook Eylard van Hall, emeritus-hoogleraar gynaecologie in Leiden en voorzitter van StiSan pleit voor een intensivering van de voorlichting. 'De abortusklinieken die samen met de Rutgershuizen omgevormd worden tot centra voor seksualiteit, anticonceptie en abortus, moeten de voorlichting weer krachtig ter hand nemen, ook aan meisjes van allochtone afkomst.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden