Gids in woud van microkredieten

Microkrediet is razend populair, maar de ondoorzichtige markt biedt ruimte voor misstanden.

PETER DE WAARD

Een vrouw die op de rijstvelden in een van de Indiase deelstaten werkt, wil niet langer de hele dag met de rug gebogen in het water staan. Ze wil haar eigen meubelwinkel beginnen. Alleen heeft ze niet het geld om materiaal te kopen om een bedrijfje te beginnen. Maar iemand heeft haar gewezen op een bank die haar een krediet van 150 dollar (106 euro) wil geven, zodat ze aan de slag kan. Een andere inwoner weet ook een instantie die microkredieten verstrekt. En via mond-tot-mondreclame krijgt ze nog een adres van een derde. Ze kan wel 600 dollar krediet opnemen. Maar kan ze dat ook terugbetalen?

India kent geen BKR - een equivalent van het Bureau Kredietregistratie dat bijhoudt wat mensen aan kredieten hebben gekregen. De financiële instellingen kunnen alledrie een bedrag aan haar uitlenen zonder dat ze het van elkaar weten. Misschien zal de vrouw het bedrag nooit aflossen. Misschien kan ze de rente niet opbrengen. Het is een van de excessen die microkredieten kunnen veroorzaken.

Hoewel niemand het grote nut van microkredieten in twijfel trekt, staan ze tegenwoordig soms in een slecht daglicht. In India en Bangladesh zijn de laatste jaren zelfs politieke conflicten ontstaan over de overkreditering en de woekerrentes die verstrekkers van microkredieten in rekening zouden brengen bij straatarme boeren en ambachtslieden. Zelfs de Grameen Bank van de Bengalees Yunus, de grondlegger van het microkrediet, is in opspraak geraakt.

Damian von Stauffenberg richtte in 1996 in Washington Microrate op, een het rating-agency voor microkredieten. Hij houdt het op een politieke afrekening. 'De premier van Bangladesh vond Yunus een te groot gevaar. Laten we de problemen niet overdrijven. Er zijn alarmerende koppen over het grote aantal zelfmoorden onder kleine Indiase ondernemers die tot hun nek in de schulden zouden zitten. Maar als je de zaak onderzoekt, blijkt dat het aantal zelfmoorden veel lager is dan gemiddeld.'

Maar hij ontkent niet dat de markt voor microkredieten door de explosieve groei ondoorzichtig is geworden. Ze hebben een vlucht genomen sinds de latere Nobelprijswinnaar Mohammed Yunus er eind jaren zeventig mee begon in Bangladesh. Inmiddels hebben wereldwijd meer dan tienduizend financiële instellingen aan 200 miljoen mensen een microkrediet verstrekt.

Von Stauffenberg - hij blijkt een neef te zijn van de beroemde Claus von Stauffenberg die 20 juli 1944 de aanslag op Adolf Hitler pleegde - is de eerste die een poging heeft gedaan deze markt in beeld te brengen en te kanaliseren. Deze maand was hij in het het Koninklijk Instituut voor de Tropen in Amsterdam ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van fondsenbeheerder Triple Jump.

Hij erkent dat kredietbeoordelaars nu soms in een even slecht daglicht staan als microkredieten. Nadat Moody's en Standard & Poor's er tijdens de kredietcrisis van werden beschuldigd te optimistisch te zijn geweest, krijgen ze in de eurocrisis te horen te negatief te zijn. 'Eigenlijk moet je je tegenwoordig een beetje schamen als je zegt voor een rating-agency te werken, laat staan als je zegt er een te hebben', lacht Von Stauffenberg.

Toch is de behoefte aan ratings nog nooit zo groot is geweest. Vanwege de grote onzekerheid in de markt willen beleggers weten hoe sterk financiële instellingen zijn. Na hypotheekobligaties kunnen tegenwoordig ook staatsobligaties niet meer worden vertrouwd. Niemand weet meer of landen, banken of andere debiteuren hun verplichtingen nakomen.

Von Stauffenberg kent de microkredietmarkt. Hij werkte 25 jaar voor de Wereldbank voordat hij met Microrate begon. In die periode zag hij deze kredieten uitgroeien tot een booming business. Daarna is de groei nog spectaculairder geweest. Het aantal microkredieten steeg voor de kredietcrisis jaarlijks met 50 procent maar zakte daarna terug tot 20 procent. Von Stauffenberg denkt dat de grote groei binnenkort terugkeert. 'Wat we nu aan microkredieten zien uitstaan, is alleen maar het begin', zo zegt hij. De potentiële markt wordt geschat op twee miljard mensen. Daarvan heeft nu nog maar 10 procent voor een krediet aangeklopt.

In de markt is grote concurrentie ontstaan. Iedereen lijkt kredieten te willen verstrekken aan kleine ondernemers in de derde wereld, waar nog een groot groeipotentieel zit. Maar vaak zien partijen door de bomen het bos niet meer. Vooral westerse partijen die investeren in microkredieten, willen duidelijkheid over de financiële degelijkheid van de lokale partijen aan wie zij het geld verstrekken.

Het is ondoenlijk voor Micorate wereldwijd financiële instituten te onderzoeken. Het bureau van Von Stauffenberg heeft naast een hoofdkantoor in Washington kantoren in Lima (Peru) en Casablanca (Marokko). 'We concentreren ons op dit moment vooral op de instituten in Latijns-Amerika en Afrika. Het grootste deel van de microkredieten wordt in Azië verstrekt, maar dat vereist veel meer capaciteit.'

De financiële instituten die een rating willen, krijgen van Microrate een uitgebreide vragenlijst opgestuurd. Als die vragen naar bevrediging zijn beantwoord, bezoekt een team het financiële instituut. Er volgen gesprekken met het topmanagement, het middenkader en met de mensen op de werkvloer. Dan worden de boeken en de leningportefeuilles onderzocht. Ten slotte wordt een rating gegeven. Het enige zwakke punt vindt Von Stauffenberg dat Microrate wordt betaald door te onderzoeken financiële instituten zelf, net als bij Moody's en Standard & Poor's. Toch kan Microrate in zijn ogen kritisch en onafhankelijk kan opereren.

Triple Jump

Een van de belangrijkste kapitaalverschaffers voor microkredieten in Nederland is Triple Jump. Deze investeerder beheert onder meer de fondsen van Oxfam Novib en de ASN. In totaal is nu voor 300 miljoen dollar geïnvesteerd in 150 microfinancieringsinstellingen in Afrika, Azië, Latijns-Amerika en ook Europa. Hier kunnen kleine ondernemers aankloppen die bij de banken geen krediet kunnen krijgen. Zo bereikt Triple Jump meer dan een half miljoen ondernemers. Met zijn adviesafdeling helpt Triple Jump deze microfinancieringsinstellingen bovendien zich verder te professionaliseren.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden