'Ghanezen zagen Nederland als springplank'

Wat bracht de Ghanese immigranten naar de Bijlmer? Dat is een van de vragen op een congres dat het Afrika Studiecentrum van de universiteit van Leiden vandaag houdt ter gelegenheid van haar vijftigste verjaardag....

Van onze verslaggever

Wim Bossema

AMSTERDAM

Nederlanders denken nogal eens dat Ghanezen het kikkerland als een paradijs zien en dat zij daarom met zovelen naar Amsterdam Zuidoost trekken. Maar dat is onzin, zegt Kwame Nimako, socioloog en econoom, die al ruim twee decennia in Nederland woont. 'Ze komen niet alleen naar Nederland, ook naar de buurlanden.'

Heeft Nederland bij de Ghanezen soms een bijzondere plek vanwege de geschiedenis? Vanuit het fort Elmina aan de Ghanese kust verscheepten Hollanders Afrikaanse slaven naar Amerika. Nimako, 'Welnee, veel Ghanezen weten niet eens hoe Elmina is ontstaan. Cultureel of historisch zien ze echt geen band.'

Of vanwege de twee Ashanti-prinsen die in de vorige eeuw naar Nederland werden gebracht voor studie, beschreven door Arthur Japin in zijn boek De zwarte met het witte hart? 'Men kent in Ghana het bestaan van deze prinsen niet.'

In de jaren zestig en zeventig kwamen Ghanezen in Nederland studeren, en sommigen bleven, zoals Nimako zelf. Was dat misschien een begin van een migratiestroompje? 'Dat had niets met Ghana te maken. Mensen die komen studeren gaan geen gemeenschap vormen. Die trouwen met een Nederlandse vrouw en leiden hun eigen leven. Met het handvol politieke vluchtelingen ging het net zo.'

Nimako onderzocht de achtergronden van de Ghanese gemeenschap in Amsterdam. 'Een gemeenschap ontstaat onder fortuinzoekers. Dat waren bijvoorbeeld de Ghanezen die in de jaren zeventig kwamen met de bedoeling om auto's te kopen op de tweedehandsmarkt in Utrecht. En de zeelieden die bleven hangen in Rotterdam (de meeste trouwens in Hamburg). Het waren zeer kleine groepen. In 1975 trof ik slechts 26 Ghanezen aan in Amsterdam, toen ik een bijeenkomst wilde organiseren. Die mensen waren niet gekomen omdat ze iets over Utrecht hadden gehoord. Ik ken niemand die zegt: ''ik ben naar hier gekomen, omdat Nederland me zo leuk leek.''

'De pioniers wilden eigenlijk naar Engeland, de Verenigde Staten of Canada. Nederland was een springplank.

'Maar door de Britse immigratiewet van '71 moesten Ghanezen aan de grens een inreisvergunning bemachtigen. De verstrekking ging tamelijk willekeurig. Als je niet werd toegelaten moest je terug naar het land waar je vandaan kwam. Daarom reisden Ghanezen via Nederland of België, om niet naar Ghana te worden gestuurd.

'In Amsterdam was Pension de Boer op de Keizersgracht zeer bekend onder Ghanezen. Ik kende een reisbureau in Ghana dat de route via Nederland adviseerde met een verblijf in dat pension. Als het niet lukte Engeland binnen te komen, kwamen ze terug naar Amsterdam. Zo is een kerngroep ontstaan.

'Het waren vooral jongens en jongemannen. Het idee om familie over te laten komen, kwam pas op toen de regering-Den Uyl daartoe de mogelijkheid schiep. Dat was bedoeld voor Turkse en Marokkaanse gastarbeiders, maar andere buitenlanders zagen ook hun kans.

'Voor de Ghanezen kwam de grote omslag in 1983. Na twee jaar van droogte, bosbranden en economische crisis werd een streng economisch beleid, een structureel aanpassingsprogramma (SAP), ingevoerd. De autohandel werd minder aantrekkelijk en van toen af gingen de handelaren hun familie uit Ghana naar Nederland halen. Bovendien besloot Nigeria tot uitzetting van de enorme groep Ghanese immigranten. Die trokken naar Europa, ook naar Nederland.

'Na 1983 ontstonden in Nederland Ghanese organisaties. Daar zie je het verschil met politieke vluchtelingen, die, paradoxaal misschien, meer kansen krijgen, hulp van de overheid om de taal te leren en werk te zoeken. De gelukszoekers zijn aangewezen op elkaar, moeten overleven in onderlinge solidariteit.

'Er waren weinig politieke vluchtelingen voor het bewind van Jerry Rawlings. Maar jongeren in Ghana met een opleiding kwamen door de inkrimping van de overheid als gevolg van de SAP niet meer aan werk en trokken weg. Ze zochten aansluiting bij familie en kennissen. Niet alleen in Nederland, want het land is niet belangrijk, alleen de aanwezigheid van pioniers. Er ontstond een sneeuwbaleffect waarop niemand invloed heeft.

'De Ghanezen in Nederland nodigden de nieuwkomers niet uit, omdat ze wisten dat het hier moeilijk is. Maar ze kwamen toch, want het leven in Ghana werd zeer moeilijk. Ik vind het lastig motieven voor migratie uit te zoeken, want de migranten weten die zelf vaak niet: ze willen gewoon weg.

'Als iemand een kennis in Nederland schrijft dat hij wil komen en de reactie is: ''doe het niet, het leven is hier moeilijk'', dan denkt hij: ''Waarom blijft hij zelf dan?'' De problemen hier zijn vooral psychologisch, daar economisch. Dat bemoeilijkt de communicatie. De Ghanees in Nederland kan in drie jaar tijd een auto kopen en hem naar Ghana sturen, terwijl je in Ghana na twintig jaar hard werken nog geen geld genoeg hebt. Dat is een aanleiding om niet te luisteren.'

Zie ook de Voorkant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden