Ghana: 'Zo zie je maar waar vrijhandel toe kan leiden'

Arme bevolking van Ghana profiteert van goedkope Nederlandse kip; lokale kippenboeren moeten sluiten...

Bij Francopat Poultry, een groothandel in onder andere Nederlands kippenvlees in het centrum van de Ghanese hoofdstad Accra, is het een drukte van belang. Oude bestelbusjes rijden af en aan, en laden soms honderden dozen van tien kilo kip in. 'Een vaste klant van ons komt uit Ouadougou, de hoofdstad van Burkina Faso', zegt manager Ben Mensah van Francopat. 'Meer dan 24 uur rijden.'

Marktkoopvrouwen komen de parkeerplaats opgelopen, waar een grote BMW en een imposante zwarte Hummer terreinwagen staan geparkeerd. Met een enkel doosje kip op hun hoofd verdwijnen ze binnen enkele minuten weer van het terrein. Op een doorsnee dag gaan er zo twee containers Nederlandse kip doorheen.

De succesfactor van Francopat is de prijs. De kippenruggen kosten ongeveer 65 eurocent per kilo. Twee keer zo goedkoop als Ghanese kip; de lokale kippenindustrie is dan ook in een crisis terechtgekomen sinds eind jaren negentig, toen de import van Nederlandse kip goed op gang kwam.

Ibrahim Akalbila van de ontwikkelingsorganisatie Isodec, die in een buitenwijk van Accra is gevestigd, spreekt er schande van. 'Zo zie je maar waar vrijhandel toe leidt.' Daarom strijdt hij samen met de Nationale Vereniging van Pluimveehouders, die zijn vijfduizend leden rap over de kop ziet gaan, voor beschermingsmaatregelen: een verdubbeling van de importtarieven voor buitenlandse kip.

Willem Huisman, oprichter van het Nederlandse Socar (dat de kip exporteert), haalt er zijn schouders over op. Eind jaren zestig kwam Huisman voor het eerst in Afrika. 'Als hippie', vertelt hij. Inmiddels kent Huisman het continent vooral als handelaar. Socar exporteert tweedehands vrachtwagens, auto's en koelkasten naar onder meer Ghana en Nigeria. Het bedrijf, gevestigd in Lelystad, heeft vier vrachtschepen in bezit en een eigen haventerminal in de Groningse Eemshaven. Kip is de afgelopen jaren het succesproduct. Huisman: 'We hebben er niet eens reclame voor hoeven maken. Mond-tot-mondreclame is genoeg.'

Kipfilet
Huisman wil best uitleggen waarom de Nederlandse kip zo goedkoop is. 'Wij eten in Europa alleen de kipfilet. De rest van de kip, zoals de rug, de poten en de nek zijn voor ons restproduct.' Socar kan die tegen een zacht prijsje inkopen bij de slachterijen, en naar West-Afrika op transport zetten. 'Bovendien', zegt hij, 'is de Nederlandse kippenindustrie volledig gemechaniseerd. Een Nederlandse boer hoeft maar een keer per dag de stal in om kippen op te rapen die zijn omgevallen.'

Tweehonderd kilometer landinwaarts, bij Darko Farms in Ghana's tweede stad Kumasi, zijn de gevolgen zichtbaar. Ooit was het bedrijf, dat Kwabena Darko zo'n veertig jaar geleden begon, de trots van het land. Begin jaren negentig domineerde Darko de markt voor kippenvlees. Nu is in de zeven grote stallen van Darko geen kip te bekennen. Het marktaandeel is geslonken naar 10 procent. In dezelfde tijd verdubbelde de import van buitenlandse kip.

'Onze kip is te duur', aldus Augustine Kuudaar, de boekhouder van Darko Farms. 'Daarom zijn we de afgelopen jaren op eieren overgeschakeld, dertig miljoen stuks per jaar.' Niettemin bleef de omzet dalen. Bij het bedrijf werken driehonderd mensen. In de hoogtijdagen waren dat er zevenhonderd.

Om overeind te blijven probeert het bedrijf nu met een schone lei te beginnen. 'Wij investeren zeven miljard cedi's (640 duizend euro) om van eieren weer terug te gaan naar kippenvlees. Maar dan goedkoper', vertelt Kudaar in de slachterij van het bedrijf, waar druk wordt verbouwd. Binnenkort komt een nieuwe slachtmachine aan uit Nederland, die vanaf februari duizend kippen per uur moet gaan slachten. Ook de eerste vijfduizend slachtkippen worden uit Nederland ingevlogen, zegt hij opgetogen.

'Darko vecht tegen oneerlijke concurrentie', verduidelijkt Akalbila van Isodec. 'Boeren in Amerika en Europa hebben jaren steun gehad van hun overheden om zich tot moderne, efficiënte bedrijven te ontwikkelen. Dan kan je toch niet verwachten dat onze kippenboeren zonder steun concurreren?' Uit cijfers van het Nederlandse landbouwministerie blijkt dat ook het exportbedrijf Socar tussen tussen 1999 en 2003 573.823 euro subsidie heeft ontvangen.

De problemen blijven niet tot kip beperkt. Ook de Ghanese tomatenboeren en rijstproducenten worden volgens Akalbila genadeloos weggeconcurreerd door gesubsidieerde rijst uit Amerika en tomatenpuree uit Italië.

Twee jaar geleden leek de Ghanese overheid de boeren te hulp te schieten met een verdubbeling van de importtarieven naar 40 procent. Maar toen het parlement zijn goedkeuring al had gegeven aan de inmiddels beruchte 'Bepaling 641', kreeg de regering slappe knieën, en bleven de tarieven toch gelijk.

Volgens Isodec en de Britse ontwikkelingsorganisatie Christian Aid was de regering onder druk gezet door het Internationaal Monetair Fonds (IMF), op wiens aandringen de Ghanese economie in de afgelopen twee decennia ingrijpend is geliberaliseerd. 'De rijke landen die het bij het IMF voor het zeggen hebben, schenken samen meer dan 20 procent van het budget van onze regering. Vandaar dat de ministers naar het IMF luisteren', treurt Akalbila.

Na omvangrijke campagnes van maatschappelijke organisaties heeft Kameroen, dat door dezelfde problemen wordt geteisterd, zijn importtarieven wel verhoogd. Nigeria heeft een importverbod voor buitenlandse kip ingesteld.' Akalbila: 'Daar heb ik wel bewondering voor. Maar goed, Nigeria heeft olie, dus dat land komt daarmee weg.'

Handelaar Huisman van Socar bestrijdt dat hogere tarieven de oplossing zijn. 'Door ons kunnen veel meer Ghanezen kip eten. Anders krijgen zij helemaal geen proteïne binnen. De overheid mag best het tarief verhogen met 20 procent, maar dan gaan de armen meer betalen. In Nigeria kan na het importverbod alleen de elite zich nog kippenvlees veroorloven.'

Vertrouwen
Bovendien hebben de Ghanezen volgens kipgrossier Francopat meer vertrouwen in Hollandse waar. 'Omdat het uit het buitenland komt, moet het wel goed zijn', legt manager Mensah uit. 'Zo zit de zwarte man nu eenmaal in elkaar.' De dozen zijn fraai bedrukt in blauw, groen en oranje, met de namen erop van de Nederlandse pluimveeslachterijen zoals Remkes uit Epe en exportslachterij Clazing uit Zevenhoven. 'Ik wil alleen kip die uit Nederland komt', zegt Francis Yeboah, directeur van Francopat en eigenaar van de luxe auto's op het parkeerterrein. 'Veel beter dan de kip uit bijvoorbeeld Italië. Die is slecht gesneden, en er zitten altijd nog wat veertjes aan.'

Huisman wijst er bovendien op dat de hygiëne bij Francopat heel wat beter is dan die van het doorsnee Ghanese kippenbedrijf. 'In Nederland zou er misschien de ketting op gaan', zegt hij in de enorme koelruimte van Francopat, waar de temperatuur vijftien graden onder nul is. 'Maar voor Ghanese begrippen is het schoon. Als je hier verderop gaat kijken bij andere bedrijven, wil je niet weten wat voor rotzooi je aantreft.'

Maar Akalbila bestrijdt dat. In veel geïmporteerde kip zitten volgens hem te hoge concentraties vaccinatiemiddel. Uit onderzoek van het onderzoeksinstituut Pasteur in Kameroen zou bovendien blijken dat veel kip die daar aankomt, niet geschikt is voor consumptie. Bijvoorbeeld omdat de kip onderweg ontdooit.

Kudaar van het Ghanese Darko hoopt de strijd dan ook op kwaliteit te kunnen winnen. 'Onze toekomstdroom is dat we alle Ghanezen van kip kunnen voorzien', vertelt hij voor een van Darko's lege kippenstallen. 'Maar dan moet er wel sprake zijn van eerlijke concurrentie.'

'Buitenlandse waar móet wel goed zijn. Zo denkt de zwarte man''Wij eten hier alleen de kipfilet. De resten gaan naar Afrika'

Kippenhandel op de markt in Stone Town, Zanzibar. Voor boeren in Afrika is kippenvlees een goede bron van inkomsten. In Ghana is de Nederlandse concurrentie hevig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.