Column

'GGZ kan verantwoordelijkheid voor ernstig gestoorden niet aan '

De geestelijke gezondheidszorg kan de verantwoordelijkheden die ze toebedeeld heeft gekregen al lang niet meer aan. Dat leidt tot gruwelijke incidenten, zoals een psychotische zoon die zijn moeder afslacht, schrijft psychiater en columnist Bram Bakker.

Een cel in het forensisch psychiatrisch centrum Oostvaarderskliniek Beeld anp

Vorige week zond de NCRV een indrukwekkende documentaire uit over Alain van der H., een man die in een heftige psychose zijn moeder letterlijk afslachtte. Documentairemaakster Jessica Villerius volgde in 'Moeder moet dood' zijn zus Linda. Zij raakte haar moeder kwijt en zag haar broer in een tbs-kliniek verdwijnen door het gruwelijke gebeuren.

De film is de moeite van het bekijken waard, maar stemt wel treurig. Linda voerde om begrijpelijke redenen een proces tegen de hulpverleners, die onmiskenbaar de signalen dat de man in een psychotische crisis was beland, niet op waarde hadden geschat.

De GGZ-instelling die in actie had moeten komen ging de verdediging in, want zo gaat het namelijk altijd: er gaat iets gruwelijk mis met een verwarde patiënt en de verantwoordelijke professionals proberen uit te leggen dat het hun schuld niet was, dat het om een zeldzame gebeurtenis gaat, enz. enz.

Het tuchtcollege stelde de zus in het gelijk en gaf een waarschuwing aan de betrokken hulpverleners. Dat vonnis kwam enigszins tegemoet aan de vertwijfeling van Linda over de gang van zaken. Maar of het iets zal veranderen is maar zeer de vraag.

Zeer betrokken
De manier waarop de hulpverlening reageert op zo'n klacht is niet onlogisch: de meeste hulpverleners werken hard, zijn zeer betrokken en zelden of nooit te betrappen op slechte intenties ten opzichte van hun patiënten. Men heeft met iedereen het beste voor en wil graag goede zorg bieden.

Binnen de beperkingen van bureaucratie en beperkte middelen doet men wat men kan. En bij dat laatste zit nu precies het probleem: de geestelijke gezondheidszorg kan de verantwoordelijkheden die ze toebedeeld heeft gekregen al lang niet meer aan. En hoewel het vooralsnog om schaarse incidenten gaat, valt niet te ontkennen dat er overeenkomsten zijn tussen de man die in Apeldoorn een aanslag pleegde op de koninklijke familie, de jongeman die een bloedbad aanrichtte in Alphen aan de Rijn en Alain, die zijn moeder vermoordde.

Er zijn nog veel meer van dit soort voorbeelden te noemen, maar de meeste halen het nieuws niet zo prominent. De overeenkomst is gelegen in het feit dat er een onbekend aantal mensen met serieuze psychische problemen niet wordt behandeld. En via de media zien we enkel de top van de ijsberg. Er zijn diverse, en uiteenlopende verklaringen voor dat niet-behandelen, maar die veranderen het gegeven niet.

Verantwoordelijkheid
Sommige mensen met een ernstige psychiatrische stoornis zijn tot gruwelijk gewelddadig gedrag in staat. Waarschijnlijk een kleine minderheid van het totaal, maar toch. De GGZ heeft zich de verantwoordelijkheid voor deze mensen in de schoenen laten schuiven. Dus als ze tekort schiet, volgen er begrijpelijke en vaak terechte klachten.

Het is echter de vraag of die verantwoordelijkheid nog wel bij de GGZ thuishoort, en zelfs als dat zo is, of zij die dan kan dragen. Naar mijn idee niet. De zorg voor mensen met psychische problemen is buitengewoon complex en arbeidsintensief, als je het tenminste goed wilt doen. Maar in een tijd waarin bij nieuwe bezuinigingen in de gezondheidszorg als eerste naar deze tak van zorg wordt gekeken, is dat niet meer te realiseren.

Niet beschikbaar
Vraag een willekeurige GGZ-professional welke zorg het meest passend zou zijn voor een paranoïde schizofrene patiënt als Alain van der H., en het antwoord zal vrij zeker zijn dat dit ideaal niet beschikbaar is. Of misschien een beetje, in de tbs-kliniek waar hij nu zit.

Als de middelen om goede zorg te bieden ontbreken moet de GGZ wellicht maar stoppen zich te verdedigen op het moment dat er een ellendig incident plaatsvindt. Het drama is dan niet meer dan de prijs die de samenleving moet betalen voor het bezuinigen op zorg aan mensen in psychische nood. En dat is een product van onze democratie.

Bram Bakker is psychiater en columnist voor Volkskrant.nl.

 
Hoewel het vooralsnog om schaarse incidenten gaat, valt niet te ontkennen dat er overeenkomsten zijn tussen de man die in Apeldoorn een aanslag pleegde op de koninklijke familie, de jongeman die een bloedbad aanrichtte in Alphen aan de Rijn en Alain, die zijn moeder vermoordde
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden