interviewAndré Rouvoet

GGD’s maken zich op voor leegloop na corona, maar hoe blijven zij klaar voor een volgende crisis?

Nu de omikronpiek over zijn hoogtepunt is, maken de GGD’s zich op voor een omslag. GGD-voorzitter André Rouvoet: ‘Je kunt niet een paar duizend mensen in dienst houden voor een mogelijke pandemie in 2028.’

Charlotte Huisman
André Rouvoet:  ‘De GGD is door corona onherroepelijk veranderd, ten positieve.’ Beeld Kiki Groot
André Rouvoet: ‘De GGD is door corona onherroepelijk veranderd, ten positieve.’Beeld Kiki Groot

Voor GGD-medewerkers is het vaak hollen of stilstaan. Namen zij enkele weken nog zo’n 150 duizend coronatests per dag af, begin vorige week was dat nog maar eenderde daarvan. Na een in het zuiden uitbundig gevierd carnaval is het weer drukker in de GGD-teststraten. Die opleving van het virus verbaast GGD-voorzitter André Rouvoet niet, zegt hij in het Utrechtse onderkomen van de koepelorganisatie GGD GHOR Nederland.

Met de opening van de samenleving zou het zo maar een laatste stuiptrekking kunnen zijn van de pandemie. Corona is steeds meer naar de achtergrond gedrongen en de 25 regionale gezondheidsdiensten maken zich op voor een grote omslag: het moment dat het kabinet zegt dat corona niet langer een pandemie is, maar een endemische ziekte, zoals de seizoensgriep.

‘Dan stoppen wij met grootschalig testen en deze mate van bron- en contactonderzoek’, zegt Rouvoet. ‘Wellicht wil de minister dat wij het komend jaar een buffer behouden, voor als het virus opleeft of een nieuwe variant zich aandient. Grootschalig testen, zoals de GGD sinds juni 2020 doet op corona, is geen kerntaak van de GGD.’

Bron- en contactonderzoek (BCO) bij infectieziekten is wel een wettelijke taak van de GGD. Vóór corona hadden de GGD’s daarvoor een handjevol mensen paraat, om bijvoorbeeld de herkomst van een legionellabesmetting uit te pluizen. In de piek van de pandemie waren er elfduizend medewerkers bezig met bron- en contactonderzoek bij coronabesmettingen. Na deze ‘carnavalsopleving’, verwacht Rouvoet, begint de afbouw ervan.

‘Besmette personen kunnen in deze fase van de pandemie hun eigen omgeving inlichten’, zegt Rouvoet. ‘Steeds meer mensen doen zelftests. Wie positief test, zet dat vaak zelf in de familie- en vriendenapps.’

Op het hoogtepunt van de coronacrisis waren 60 duizend medewerkers voor de GGD’s druk met corona-testen, BCO en vaccineren. De meesten keren terug naar hun oude banen.

Het wachten is op de langetermijnscenario’s voor corona, die minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid) eind deze maand presenteert. Rouvoet: ‘Als corona endemisch wordt verklaard, moet het kabinet dat scherp markeren. Om duidelijk te maken: nu vervalt het grootschalig testen en het bron- en contactonderzoek ervoor.’

Zolang in sommige landen nog een QR-code nodig is, willen mensen kunnen testen voor het herstelbewijs.

‘Het wordt ingewikkeld als een paar landen aan die code vasthouden. Ook bij de boosterprik voor de 12- tot 18-jarigen hanteren landen verschillende regels. In Nederland adviseerde de Gezondheidsraad geen booster voor die leeftijdsgroep, andere landen eisen die prik ook bij tieners. Daarom drongen de GGD’s er bij de minister op aan om die leeftijdsgroep wel de mogelijkheid te geven een boosterprik te halen, wat nu gebeurt. Ik verwacht dat die in totaal 783 duizend tieners vanaf deze week bij ons terechtkunnen.’

Ook de 70-plussers kunnen sinds vorige week een extra herhaalprik krijgen. Hoe zien de GGD’s hun toekomstige rol bij vaccineren?

‘Voor de eerste ronde coronavaccinaties lag er een schema met veel deelnemende partijen. Uiteindelijk heeft de GGD ruim 85 procent van de prikken gezet. Eén grote partij met een regierol werkt het beste bij zo’n massavaccinatie. In onze huidige gesprekken met het RIVM en het ministerie van Volksgezondheid spreken we over een mogelijke algehele regierol bij vaccinaties voor de GGD’s. Die kunnen eventueel regionaal ziekenhuizen of huisartsen inschakelen.’

Ook voor de griepprik, die de huisartsen nu zetten?

‘Als het ons wordt gevraagd, doen we het. Het kabinet kan ook beslissen om de boosterprik te combineren met de griepprik bij huisartsen. Wij denken dat het goed is voor de eenduidigheid als er één instantie verantwoordelijk is. Dat je weet bij een mogelijke nieuwe infectieziekte: de GGD’s organiseren dat wel.’

In deze pandemie is vaak geklaagd over de regionaal georganiseerde GGD’s. Moet infectieziektebestrijding niet centraler worden geregeld en aangestuurd?

‘Ik zie die regionale structuur juist als een kracht. In de wet publieke gezondheid ligt vast dat in een dergelijke gezondheidscrisis de minister de regie neemt bij de bestrijding ervan. Dat was nog nooit eerder gebeurd, maar al snel functioneerden de 25 GGD’s als één geheel. Bij het einde van de pandemie gaat de zeggenschap weer terug naar de regionale GGD-besturen. En gelukkig maar. Voor de aansturing van een consultatiebureau heb je geen minister nodig.’

De pandemiebestrijding in Nederland is niet vlekkeloos verlopen. In de zomer van 2020 konden sommige GGD’s het bron- en contactonderzoek niet aan. Meerdere keren bungelde Nederland onder aan de vaccinatielijstjes. Er waren datalekken…

‘Er zijn vast dingen voor verbetering vatbaar geweest. De ict-problemen zijn verholpen. Het is nu wel een les om te blijven investeren in de ict zodat de systemen up-to-date blijven. De GGD is door corona onherroepelijk veranderd, ten positieve.’

Nu staan jullie op het punt de pandemie-infrastructuur grotendeels af te breken. Zijn 15 duizend vaste GGD-medewerkers voldoende voor mogelijke komende boosterrondes? Om bijvoorbeeld meteen te kunnen knallen als er een nieuwe variant opduikt?

‘Bij crises is het onvermijdelijk dat mensen soms op de reservebank zitten, voor noodgevallen. Maar je kunt niet een paar duizend mensen in dienst houden voor een mogelijke pandemie in 2028. Wel is nu duidelijk dat de publieke gezondheid versterkt moet worden. Zo hebben de GGD’s zeker twee keer zo veel infectieziekten-artsen en verpleegkundigen nodig. En zouden de 15 duizend vaste GGD-medewerkers bijscholing moeten krijgen in zaken die in een volgende pandemie nodig zijn, zoals in prikken en administratieve taken. Dan gaat ook het opschalen in een volgende pandemie soepeler.

‘Daarbij beschikken we over een bestand van 12 duizend reservisten: bijvoorbeeld oud-GGD-medewerkers, verpleegkundigen, huisartsen en gepensioneerden. Die zeggen: schakel mij in als het nodig is. Die lijst willen we actueel houden.’

De mogelijke toekomstige boosterrondes leunen op reservisten?

‘De komende maanden hebben we extra medewerkers in dienst omdat we nog druk aan het boosteren zijn. Daarna wordt het minder, tenzij we een nieuwe opdracht krijgen. Daarom willen we van de overheid snel duidelijkheid over onze toekomstige rol, bij vaccineren en boosteren. Als het plan er is, zorgen wij dat wij de mensen klaar hebben staan.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden