Reportagecontactonderzoeken ggd

GGD’s breiden flink uit voor toename coronatesten: ‘Ik voel me niet ziek of zo’

Covid-19-teststraat op voormalig vliegveld Soesterberg op het terrein van het Nationaal Militair Museum. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De 25 GGD’s in Nederland zijn de capaciteit flink aan het vergroten in de aanloop naar juni. Dan kan iedereen met klachten zich op corona laten testen en worden contactonderzoeken de standaard bij een positieve uitslag. Op bezoek bij de GGD regio Utrecht: ‘Soms krijg je als antwoord: ik geef de geboortedatum van mijn huisgenoten niet, want dan schend ik hun privacy.’ 

Een jongen, 6 jaar oud, heeft met de buurvrouw geknuffeld, kort voordat zij positief testte op corona. Alle personen met wie deze vrouw nauw contact heeft gehad, kregen van de GGD een telefoontje met het advies in quarantaine te gaan. Maar de coronatest die het kind vervolgens zelf onderging, viel negatief uit. 

Mag mijn kind dan naar school, vraagt zijn moeder zich nu af. Daarom belt zij deze maandagochtend het klantcontactcentrum van de GGD regio Utrecht. ‘Hij wil zo graag zijn klasgenootjes zien.’ GGD-medewerker Mirande Dawson kan de moeder geruststellen. ‘Uw zoon mag naar school. Voor kinderen onder de 12 jaar zijn de regels minder streng.’

In een notendop is dit de nieuwe focus van de 25 GGD’s in Nederland: zo veel mogelijk mensen met klachten laten testen op corona. En vervolgens de mensen inseinen met wie besmette personen contact hebben gehad. En die ook laten testen als die ziekteverschijnselen krijgen. Door besmettingen in een vroeg stadium op te sporen en te isoleren, moet verdere verspreiding van het virus worden voorkomen.

Tot voor kort konden alleen zorgmedewerkers worden getest, de laatste weken komen er telkens nieuwe beroepsgroepen bij. Vanaf volgende maand, het liefst per 1 juni, is iedereen met klachten welkom in de reguliere testlocaties en ‘teststraten’ van de GGD’s, waar je je ook vanuit de auto kunt laten testen. Bij elke positieve uitslag volgt een uitgebreid contactonderzoek.

Kriebelhoest

De tien telefoonmedewerkers, van elkaar gescheiden door bruine, afschermende wanden, beantwoorden deze ochtend een stroom vragen aan de regionale gezondheidsdienst met het hoofdkantoor in Zeist. Een mantelzorger wiens moeder kwetsbaar is, belt met de vraag of hij kan worden getest. Dawson neemt zijn gegevens op en stuurt ze naar de testafdeling die hem dezelfde dag terugbelt voor een afspraak. Dat doet ze ook voor een basisschoolleraar die sinds zaterdag last heeft van kriebelhoest. ‘Ik voel me niet ziek of zo, in andere tijden was ik gewoon naar school gegaan’, vertelt hij aan Dawson, hoorbaar onderdrukt ze een diepe kuch. ‘Maar mijn directeur wil dat ik thuisblijf en me laat testen.’

De GGD regio Utrecht beslaat de hele provincie met ruim 1,3 miljoen inwoners. ‘Vanaf medio februari zijn we bezig met de vragen: wat komt er op ons af en hoe anticiperen we daarop’, zegt directeur Jaap Donker. De GGD’s staan voor een enorme opdracht. Voorwaarde bij de huidige versoepeling van de coronamaatregelen is dat zij de capaciteit voor testen en contactonderzoeken van besmette personen flink uitbreiden om verdere verspreiding in te dammen.

Per juni moeten de GGD’s in staat zijn 30 duizend coronatests en 2.400 contactonderzoeken per dag te doen, zo staat in hun gezamenlijke opschalingsplan. Vóór de coronacrisis werkten 250 GGD-medewerkers aan contactonderzoeken, nu zijn dat er 620. Voor het gestelde maximum van 2.400 contactonderzoeken per dag zijn maar liefst 3.200 werknemers nodig.

Landelijk informatienummer 

Voor de organisatie van deze uitbreiding houdt de GGD regio Utrecht bijna dagelijks intensieve vergaderingen. Verspreid over de grote zaal van het hoofdkantoor zitten deze middag een tiental medewerkers, anderen praten mee via de intercom. De ‘projectleider testlocaties’ vertelt dat deze GGD inmiddels 1.800 testen per dag kan doen, met teststraten in Houten en Soest, en de volgende week te openen faciliteit in Veenendaal. ‘En er zitten nieuwe testlocaties in de pijplijn.’

Hoe het verwachte grotere aantal aanmeldingen voor een test in goede banen te leiden? Er komt een landelijk telefoonnummer, kondigt minister Hugo de Jonge aan. De opleiding voor nieuwe contactonderzoekers moet volgende week beginnen; de potentiële kandidaten zijn al geselecteerd.

Boven deze omvangrijke logistieke operatie hangt een grote vraag: hoeveel personen gaan positief getest worden vanaf juni? Terwijl de testcapaciteit toeneemt, daalt het aantal positieve tests. Inmiddels ligt het dagelijks gemiddelde in de provincie Utrecht zelden hoger dan twintig. Mogelijk leiden de versoepeling van de coronamaatregelen tot een stijging, als bijvoorbeeld weer meer mensen de trein nemen of op het terras gaan zitten.

Maar wat als de GGD straks flink is opgeschaald en er zijn nauwelijks meer besmettingen, vraagt een GGD-medewerker zich hardop af in de vergadering. Ze kijkt naar de dalende grafiek op haar beeldscherm. ‘De aantallen zijn lastig in te schatten’, zegt directeur Donker, ‘maar we moeten voorbereid zijn mochten de besmettingen weer toenemen.’

Zwartste scenario 

‘Je wilt voorbereid zijn op het ergste’, zegt ook de Friese GGD-directeur Margreet de Graaf, landelijk portefeuillehouder van de opschaling van de contactonderzoeken. De dalende lijn in Utrecht ziet ze overal in het land. ‘2.400 contactonderzoeken per dag en 3.200 personen die eraan werken: dat is een maximum voor het zwartste scenario. Of het nodig is, is afwachten.’

De GGD regio Utrecht is vorige week begonnen met de intensievere contactonderzoeken. Wordt iemand positief getest, dan krijgen diens huisgenoten en nauwe contacten een telefoontje waarin hun verteld wordt dat ze twee weken thuis moeten blijven. Directeur Donker is het niet eens met critici die zeggen dat zo’n aanwijzing van een GGD-medewerker onvoldoende gewicht in de schaal legt. ‘In de Nederlandse aanpak past dat mensen hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Wij zijn niet soft, maar wij houden rekening met de landsaard. Het zou niet werken in Nederland als je mensen gaat opsluiten wanneer ze zich niet aan de quarantaineregels houden. Of als je een camera op hun deur richt.’

Contactonderzoeken doen de GGD’s al jaren, bijvoorbeeld naar tbc. ‘Als we contacten van een besmette persoon benaderen, nemen de meesten onze boodschap serieus, zo is onze ervaring’, zegt Donker. ‘Maar er vliegt natuurlijk weleens iemand uit de bocht.’

Dat is ook de ervaring van Saskia Bangma, jeugdarts en nu een van de coördinatoren van de contactonderzoeken. ‘Soms krijg je als antwoord: ik geef de geboortedatum van mijn huisgenoten niet, want dan schend ik hun privacy. Wij leggen dan uit dat wij wettelijk gezien zo’n vraag mogen stellen, in belang van de volksgezondheid.’ 

Haar team hoort soms van een besmette persoon dat hij onder druk wordt gezet door zijn werkgever om toch te komen werken. Een ondernemer die te horen kreeg  dat hij twee weken moest binnenblijven zei: dat kan niet, dan ben ik failliet. Of hij uiteindelijk in quarantaine is gegaan, weten we niet.’

Besmet gezin 

Een contactonderzoek kan zo gepiept zijn, bij mensen die vrijwel geen contact hebben gehad met anderen. Maar Bangma herinnert zich een geval van een groot gezin, met veel besmette leden, dat bovendien veel contact had gehad met een ander groot gezin. Of iemand heeft een hele dag bij een virusdrager in auto gezeten. Die bellen we op met het advies thuis te blijven. De overige, minder nauwe contacten, bellen we niet. Wel adviseren we de besmette persoon dan om hun een email te sturen.’ Na een week belt de GGD regio Utrecht opnieuw met de virusdrager. ‘Dan hoor je of de adviezen zijn opgevolgd, als ze daar tenminste eerlijk over zijn.’

Rutte houdt zich aan eigen spoorboekje: horeca mag 1 juni weer open
De versoepeling van de coronamaatregelen vanaf 1 juni gaat volgens plan door, zo heeft premier Mark Rutte dinsdagavond bevestigd. 

Zo ziet het coronadashboard van minister De Jonge eruit
Dinsdag presenteerde minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) een ‘coronadashboard’ om de verspreiding van het coronavirus in de gaten te houden. Dat dashboard bestaat uit deze drie basisgrafieken en twee grovere maten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden