Gezwel dat marinecultuur heet

Afgelopen week barstte voortijdig de bom in Den Helder. Bijna het gehele college is opgestapt, voordat de onderzoekscommissie over de perikelen rond attractiepark Cape Holland haar oordeel klaar heeft.

Natrappen wil Jeroen Staatsen (58) absoluut niet. Maar om nu van de ex-burgemeester van Den Helder te verwachten dat hij de overdracht van zijn ambtsketen gepaard laat gaan met warme woorden over de marinestad, da’s ook weer zo wat.

Dat Geke Faber, oud-staatssecretaris van Landbouw en woensdag benoemd tot waarnemend burgemeester, het alvast maar weet: in het meest noordwestelijke puntje van het vasteland heet het altijd te waaien, maar politiek stormt het er. In de raad draait het om ‘gezeur en ge-eikel’, wordt eerst geoordeeld en dan pas gekeken naar feiten, regeert het wantrouwen en hebben de leden een grote voorliefde voor ‘navelstaarderij’.

Ook lijdt Den Helder onder ‘bestuurlijke inteelt’ en wordt ambitie niet op prijs gesteld. Zie hier wat een vijfjarig verblijf in Den Helder Jeroen Staatsen heeft geleerd: de marinecultuur heeft zich als een gezwel in de stad genesteld. ‘Je wordt niet geacht creatief te zijn.’ Klagen over de leiding gebeurt vanzelfsprekend achter de rug van die leiding. ‘Mensen hebben hier geweldig veel frustraties. Dat zit in het genetisch materiaal.’

Welkom in Den Helder!

Waar de gemeenteraad (33 zetels) liefst elf fracties telt en zekere leden welhaast verkleefd lijken met hun raadszetel.

Waar belangenverstrengeling onuitroeibaar lijkt.

Waar de politieke verhoudingen dusdanig zijn verziekt dat de stad (zestigduizend inwoners) onlosmakelijk verbonden is met het predikaat ‘onbestuurbaar’.

In Den Helder heeft de fractievoorzitter van de Stadspartij er geen enkele moeite mee de burgemeester autist te noemen. En bepleit diezelfde politicus eveneens in volle openbaarheid de benoeming van zijn broer in een commissie die een nieuw college van B en W moet vormen. Weet die broer daar zelf al van af, wil de rest van de raad weten. ‘Henk, bij dezen, jongen!’

Wat maakt Den Helder tot zo’n lastig te besturen stad? Die vraag is opportuun nu vorige week het hele college van B en W er de brui aan gaf. Het is niet voor het eerst dat deze stad met een bestuurscrisis wordt geconfronteerd. Nog vorig jaar schreef hoogleraar bestuurskunde Pieter Tops een vernietigend rapport over het lokale bestuur. Hij sprak van ‘structureel verziekte verhoudingen’, van een slecht functionerend ambtelijk apparaat en van een raad waar ruziën tot de leidraad van het handelen is gemaakt.

Die sfeer heerst nog steeds in de stad, getuige de kwestie die vorige week het college deed ontploffen. De beweerde diefstal van een ketting door wethouder Jan de Groot (Leefbaar Den Helder), die overigens ook nog beschuldigd werd van aanranding van een voormalig raadslid van zijn partij, werkte als de katalysator. Het geruzie en geroddel was niet meer te stoppen, en uiteindelijk werd ook burgemeester Staatsen ten val gebracht.

Ex-PvdA’er Jan de Groot geeft onmiddellijk toe dat Den Helder een imagoprobleem heeft en dat het aanhoudende gekissebis onder politici dat probleem alleen maar vergroot. ‘Als je hier iets wilt veranderen, bots je al gauw op belangen van bepaalde groepen mensen, ook in de raad. Meningsverschillen worden hier soms op een bedenkelijk niveau uitgevochten. Er moet hier altijd nog wel een rekening worden vereffend.

‘Ik denk dat de transformatie van de stad ons zenuwachtig maakt. Alles draait hier om de marine, we hebben een zeer eenzijdige economische structuur. Twintig jaar geleden hadden we 65 duizend inwoners, nu zakken we onder de zestigduizend. Sinds het einde van de Koude Oorlog zoeken we krampachtig naar een nieuw bestaansrecht.’

Helderse politici blinken uit in zelfbeklag. Zonder uitzondering en met gretigheid wijzen ze erop dat de in de Tweede Wereldoorlog zwaar geteisterde stad een trieste uitstraling heeft. De geïsoleerde ligging en eenzijdige bedrijvigheid maakt Den Helder weinig aanlokkelijk voor nieuwkomers. Hoger opgeleiden trekken bij voorkeur weg.

‘Mensen hier zijn niet gewend aan verantwoordelijkheid’, zegt Henk Vos, fractievoorzitter van de ChristenUnie. ‘Ze gaan ervan uit dat alles wel voor ze wordt geregeld. Aanpakkers met grote plannen hebben we hier niet.’

Ex-burgemeester Staatsen deelt die analyse ten volle, al was het maar omdat hij zichzelf graag als ambitieus en daadkrachtig afficheert. ‘Alles wat een beetje vernieuwend is, wordt hier neergesabeld. Ons afschuwelijke stadshart is tachtig keer niks. We wilden als college bij het station een woontoren neerzetten van honderd meter. Dat mocht natuurlijk weer niet. Je kan het hier wel letterlijk nemen dat alles wat een beetje boven het maaiveld uitkomt . . .’

Komt het dan ooit nog wel eens goed met Den Helder? Dirk Gorter, beeldend kunstenaar en fractievoorzitter van Leefbaar Den Helder: ‘Tuurlijk! De zeespiegel stijgt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden