Gezocht: erfgoed uit jappenkamp

Heimelijk gemaakte aquarellen uit de jappenkampen. Een speelgoedtrein met wagons en rails, verstopt op de vliering van een barak. Een petje met sporen van de atoombom op Nagasaki. Het Museon beheert in Nederland de grootste collectie kamprelicten uit de Japanse bezetting: ruim 7.500 voorwerpen, tekeningen en documenten. Het Haagse museum organiseert met andere (oorlogs)musea en instituten de actie 'Niet Weggooien!'

Het bekertje van F.L. Bakker

Geregeld schenken particulieren bijzonder erfgoed aan het educatieve museum voor cultuur en wetenschap. 'Het zijn herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog in Zuidoost-Azië', zegt registrator en conservator Frits van Rhijn. 'We willen, vooral aan jonge generaties, het alledaagse leven uit die tijd tastbaar maken.'

Zo kreeg het Museon onlangs de kakikleurige katoenen werkmanspet die Koen van Houten (1917-1998) als krijgsgevangene droeg toen de atoomboom op Nagasaki viel. Op de achterkant van de pet bleven de onuitwisbare sporen van de vernietigingsgolf achter. 'Meneer Van Houten overleefde de atoombom en is de pet altijd blijven dragen', zegt Van Rhijn.

Trots is het museum ook op een beschilderd bekertje, uit een half blikje gemaakt door F.L. Bakker (1907-1994). Er staat een Nederlandse vlag op en een reddingsboei met de naam M.S. Merkus. Van Rhijn: 'De Merkus vertrok in 1942 uit de haven van Tjilatjap met evacués richting Colombo. Onderweg moest iedereen in de reddingssloepen, omdat een Japanse duikboot het schip dreigde te torpederen.'

De Merkus werd tot zinken gebracht. Er was amper drinkwater in de sloepen. Het bekertje van meneer Bakker, nog geen 4 bij 5 centimeter, was het dagelijkse rantsoen voor de opvarenden.

Vetlapdoosjes

Vele verhalen vertellen de aluminium vetlapdoosjes van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL). Er zat vet in waarmee militairen konden voorkomen dat het glas van hun gasmasker besloeg. In de interneringskampen hadden de gevangenen amper bezittingen, maar geregeld graveerden ze hun vetlapdoosjes. Van Rhijn: 'Er staan landschappen op, religieuze afbeeldingen of bijvoorbeeld een vrouw in badpak. Elk doosje vertelt een persoonlijk verhaal.'

Het Museon organiseert met andere (oorlogs)musea en instituten de actie 'Niet Weggooien!' Doel is bijzondere voorwerpen en documenten uit de Tweede Wereldoorlog te bewaren voor de toekomst. Rond 5 mei (Bevrijdingsdag) en 15 augustus (Japanse capitulatie) wordt daar extra aandacht voor gevraagd. Van Rhijn: 'We adviseren mensen over herkomst, restauratie en eventuele schenking.'

Wat in de Museon-collectie over Zuidoost-Azië onderbelicht is, is de Bersiap-periode. Van oktober 1945 tot begin 1946 vochten de Indonesiërs tegen de Nederlandse kolonisator. Van Rhijn:'Het was tegelijk een periode van gezinshereniging en repatriëring, maar daar is helaas weinig materiaal van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden