Gezocht: brede schouders

Steeds vaker zie je beveiligingsbeambten, soms op de vreemdste plekken. Ze nemen zelfs taken van de politie over. Daarvoor wordt wel wat van de mannen en vrouwen in uniform verwacht: mensenkennis is belangrijker dan biceps....

De wachtkamer van de ehbo in het Leyenburg Ziekenhuis in Den Haag zit vol. Een groepje jongens drentelt heen en weer. Hun vriend is met de dokter mee, hij zegt in de kroeg stukjes glas te hebben gedronken. Koos Mols, in een blauw pak met op de borst een beveiligingsvignet, stapt op ze af. Of ze voetbal willen zien? Of anders buiten een sigaretje roken? Mols maakt een babbel van wij-begrijpen-mekaar. Dan wordt de bewaker naar de behandelkamer geroepen, want de jongen hoort dat de dokter niets kan doen. Mocht de patiënt boos worden, dan is Mols binnen handbereik.

Op de afdeling voor spoedeisende hulp van het Leyenburg staat sinds kort een brede man op de gang. Steeds vaker eisen patiënten dat ze direct worden geholpen - ook als tegelijkertijd in de traumakamer een verkeersslachtoffer doodbloedt. Moeten ze wachten, dan schreeuwen ze of slaan ze er op los. 'Deze mensen vragen ons om hulp', zegt Don Poldermans, leidinggevend verpleegkundige in het ziekenhuis. 'Maar in plaats van zich aan een paar spelregels te houden, gedragen ze zich asociaal en bedreigen ze het personeel.'

Dit jaar vielen voor het eerst klappen. 'Je keek sindsdien voortdurend achter je of niet iemand in je nek sprong', zegt een verpleegkundige. Nadat in mei een collega werd neergeslagen en de patiënt voor vijfduizend gulden aan computers vernielde, trad Koos Mols, voorheen portier in het Haagse nachtleven, in dienst.

Tegen het ongeduld en de onbehouwenheid van de bezoeker wordt een muur van beveiligingsbeambten opgetrokken - en niet alleen in ziekenhuizen. Ze heten veiligheidsassistent, toezichthouder, steward, stadswacht of gastheer. Ze verschijnen op onverwachte plekken en zijn getraind in vriendelijkheid. Niet langer is beveiliging voorbehouden aan mannen met snorren, de bouvier strak aangelijnd en de blik op onraad.

De behulpzame dames en heren in uniform zijn in de eerste plaats dienstverlener. De bezoeker van een gebouw, of het nu een advocatenkantoor of een afkickcentrum is, hoort bij binnenkomst opgewekt: 'Goedemorgen.' Wie de weg zoekt, wordt geholpen, en de bewaker past vandaag de dag met liefde op hond of tas. De nieuwe beveiligingsbeambte is ook sociaal werker: hij probeert agressievelingen een stap voor te zijn en al onderhandelend een probleem te voorkomen. Maar als het niet anders kan, leert hij iemand hardhandig manieren.

Ook het Bureau voor Rechtshulp in Amsterdam-West heeft onlangs een beveiligingsbeambte in dienst genomen. Het bescheiden veiligheidsbeleid dat directeur Theo Willemse wilde invoeren om opgefokte cliënten te pareren, werd ingehaald door een reeks incidenten. De baliemedewerkster werd bedreigd. 'Ik ken jouw gezicht. Ik wacht je op. Ik weet waar je woont', schreeuwden cliënten en beukten met hun vuist op de balie.

De directeur begrijpt dat mensen gefrustreerd raken van de lange weg langs allerlei instanties, maar hij 'weigert te accepteren' dat zijn medewerkers worden aangevallen. De man in uniform regelt nu de stroom cliënten en houdt in de gaten wie aan de beurt is. Willemse: 'Daar gaat een kalmerend effect van uit.'

Particuliere beveiligingsondernemingen doen goede zaken. In 1993 was de omzet van bedrijven in beveiliging en opsporing nog 751 miljoen gulden. In 1997 was dit ruim 1,2 miljard, zo blijkt uit cijfers van het cbs.

Die stijging wordt voor een deel veroorzaakt door de inzet van beveiligers op nieuwe werkterreinen, zoals in ziekenhuizen en asielzoekerscentra, of bij het bewaken van een huis als de bewoners naar een begrafenis zijn. Door een tekort aan personeel heeft de Hooge Burch, instelling voor verstandelijk gehandicapten in Zwammerdam, een beveiligingsbeambte bij soms agressieve bewoners moeten plaatsen.

Daarnaast nemen beveiligingsbedrijven ook taken van de politie over. 'Dat is bewust overheidsbeleid', zegt Arjo de Jong, directeur van onderzoeks- en adviesbureau Interseco. Waar de politie zich concentreert op het zwaardere werk, wordt de beveiliging van evenementen - popconcerten of voetbalwedstrijden - steeds vaker aan particuliere bedrijven overgelaten. Volgens De Jong krijgt de organisator van een evenement pas een vergunning als hij laat zien dat Randon of een ander beveiligingsbedrijf in de arm is genomen. En ook recherchewerk en fraudeonderzoek komt vaker op het bord van particuliere beveiligers terecht.

Het streven naar 'meer blauw op straat' wordt deels bewerkstelligd door blauw daadwerkelijk meer op straat te brengen. Als gevolg daarvan worden arrestanten in politiecellen in Rotterdam, Leiden en Amsterdam verzorgd door particuliere beveiligers. 'Een goede ontwikkeling', vindt Arie van Os, adviseur criminaliteitsbeheersing in Amsterdam. 'We hebben jarenlang te veel taken aan de politie toebedeeld.' Zo hoort een agent ook geen aanrijding op te nemen als er géén sprake is van een overtreding, vindt Van Os. 'Dat de politie dat wel doet, is een dienst aan de verzekeraar. Maar de politie hoeft zo'n administratieve taak niet te vervullen. Daar betaalt de verzekeraar toch niet voor?'

Behalve meer personeel moet de branche beter opgeleide beveiligingsbeambten leveren. Want de ziekenhuizen, banken, scholen, advocatenkantoren of voetbalstadions wensen geen botterik aan de deur. De nieuwe beveiliger is sociaal vaardig, en belangrijker, hij weet een incident in de kiem te smoren. Daarvoor moet zijn mensenkennis de grootte van zijn biceps overtreffen.

Koos Mols van het Leyenburg Ziekenhuis kent ze, de jongens uit het Haagse circuit. Een lastpak heeft hij meteen in de smiezen, net als de vader die overstuur is omdat zijn dochtertje een flinke schram heeft. Dan maakt Koos een praatje, neemt de wachtenden mee voor een sigaretje of zet in de wachtkamer een leuk tv-programma op. 'Als ik maar contact heb, maken ze geen problemen meer', zegt Mols.

Alleen al het feit dat Mols rondloopt, doet wonderen. Don Poldermans van de spoedeisende hulp ziet hoe patiënten hun woede temperen. 'Als ze Koos zien, denken ze: "Ik wacht wel even tien minuten met te zeggen wat voor klotezooi het hier is".' Loopt het in de wachtkamer gesmeerd, dan trekt Mols rubberen handschoenen aan en helpt hij de dokter. Een mishandelde man heeft zo veel pijn dat hij de oogarts niet aan zijn gezicht laat komen. Mols houdt de patiënt stevig vast. 'Hechten doe ik net niet, maar verder assisteer ik bij alles', grinnikt hij.

Op de Security 99-beurs, vorige week in de Jaarbeurs in Utrecht, wierpen beveiligingsbedrijven hun laatste snufjes in de strijd. Digitale signaleringsapparatuur, biometrische identificatiesystemen (vingerafdrukherkenners) en adviezen voor integraal security-management. Veelal franje, oordeelt adviseur Arie van Os. 'Geen pand zo veilig als dat waarin de bezoeker warm ontvangen wordt.'

'Beveiligen is investeren in een positieve relatie met je publiek', houdt Van Os zijn gehoor op de security-beurs voor. Een overdaad van beveiligingsmaatregelen heeft volgens Van Os het omgekeerde effect: mensen voelen zich niet veiliger. 'Stel, je treft voor je huis een agent op wacht, een norse blik vanonder de pet', schetst hij. 'In principe zou je je veilig moeten voelen, het icoon van bescherming staat immers op het grindpad. In plaats daarvan vraag je je af wat je in godsnaam boven het hoofd hangt.'

Van Os draait de zaak graag om. Van vrienden is het lastiger stelen dan van een vijand. Wil je je handel beschermen, kun je beter zorgen dat de bezoeker zich welkom voelt in je winkel. Dat doe je door de beveiligingsbeambte een vriendelijker pak aan te trekken. Je vraagt hem 'goedemorgen' te zeggen en leert hem behulpzaam te zijn. Of iemand iets in zijn zak steekt, kan de beveiligingsbeambte meestal toch niet zien, zegt Van Os. Alleen werd vroeger gedacht dat een uniform bij de deur maakte dat niemand iets durfde te stelen.

De adviseur in criminaliteitsbeheersing vindt steun voor zijn ideeën in de nieuwe strategie van voetbalstadions. Van Os: 'Toen vandalisme hand over hand toenam en de knvb met zijn partners besprak wat te doen, zei hekwerkleverancier Heras: "We moeten hogere hekken plaatsen." Philips pleitte voor meer camera's. De politie vroeg om een extra me-peloton en de ns stelde voor treinstellen tot kooien om te bouwen.'

Van Os vindt het onbegrijpelijk hoe mensen in een stadion werden ontvangen. 'We slaan mensen met een knuppel in een ongelijkvloers varkenshok en zeggen dan: wat gek, ze gedragen zich niet eens als domineeszonen.' De supporters treffen tegenwoordig bij de ingang van bijvoorbeeld het Feijenoord-stadion en de Amsterdam Arena een vriendelijke 'steward'. Maar wat hem betreft houdt 'goed gastheerschap' nog meer in: het 'varkenshok' moet worden afgeschaft. Ook de rauwdouwer verdient een net kuipstoeltje.

De knvb noemt de stewards een succes. Het publiek wordt gastvrij ontvangen, de steward wijst in het stadion mensen hun plaats en staat klaar voor vragen. 'De sfeer in de stadions is sterk verbeterd', zegt een knvb-woordvoerder.

Dat een charmeoffensief meer uithaalt dan strengere bewaking, is ook de overtuiging van het Albeda College in Rotterdam/Rijnmond. Bij de opening van het nieuwe hoofdgebouw in 1997 vroeg de directie zich opnieuw af hoe orde en rust te bewaken op een school met een kleine 25 duizend cursisten, verspreid over ruim veertig locaties.

'We willen de school open houden', zegt Kees Bel, directeur facilitaire zaken van het Albeda College, dat beroepsopleidingen en volwassenenonderwijs verzorgt. Tourniquets waren om die reden uitgesloten, want 'mensonvriendelijk'. Door middel van Melkert-banen heeft de school zijn eigen beveiligingspersoneel opgeleid. Het draagt geen uniform, want dat oogt 'bedreigend'. Bel spreekt van 'herkenbare werkkleding'.

Gewapend met portofoon en een moeilijk te verwoesten humeur pareren de 29 toezichthouders dagelijks het bonte leger Rotterdamse cursisten. De scooter die een toezichthouder passeert, verraadt een ingebouwde gettoblaster - hiphopbeats dreunen over het plein. Zwaar verongelijkt draait de bestuurder zijn muziekje uit. 'Mogen de schoenen van de stoel?' vraagt Nadja de Bruin op haar ronde. 'Heb je vandaag geen les?' tegen iemand die uren in de kantine slijt. En telkens weer: 'Goedemorgen, je pasje?'

Die vraag wekt irritatie. 'Ik laat het één keer per dag zien, niet vaker', briest leerling Rody aan de poort en loopt door. 'Ze geven je het gevoel dat je gevangen zit.' Hij vindt de toezichthouders nutteloos. 'Hier gebeurt helemaal niks, man.' Dat het doorgaans rustig is op school heeft volgens hem niets te maken met de toezichthouders. 'De leraren hier zijn vrijer, daarom is er nooit wat aan de hand.'

De Albeda-beveiligingsbeambten hebben als belangrijkste opdracht een goed contact met de leerlingen te onderhouden. Henk Mantel, die de toezichthouders selecteert en opleidt:

'Als de cursist de toezichthouder kent, laat hij vervelend gedrag achterwege, want dat is lullig voor die toezichthouder.'

Waar de school heeft lopen dubben over wel of geen bewaking, vinden de leerlingen beveiligingsmedewerkers de gewoonste zaak van de wereld, zegt Mantel. 'Ze groeien ermee op.' Donny, cursist aan het Albeda, is te spreken over de toezichthouders. 'Je hebt vertrouwen in ze. Als er ruzie is, kunnen ze de zaak rustig houden. En ze zijn overal tegenwoordig: in trams, in de stad, in de disco.'

Op de security-beurs probeert Arie van Os horecaportiers te overtuigen van de voordelen van 'goed gastheerschap'. Zijn verhaal moet het ditmaal zonder beeldmateriaal stellen. De aanwezigheid van tout beveiligend Neder-land heeft niet kunnen verhinderen dat zojuist de beamer is gestolen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden