Reportage VVD-partijcongres

Gezocht bij de VVD: nieuwe ‘liberale troetelkinderen’

‘Het zijn zware tijden’, zo hield Mark Rutte zijn partijgenoten zaterdag voor. Nu ook de maximumsnelheid van 130 kilometer per uur is geofferd, zoekt de partij voor de verkiezingen van 2021 naar ‘nieuwe oplossingen’.

Premier Mark Rutte op het ‘partijfestival’ van de VVD, met links oud-partijvoorzitter en ex-minister Ivo Opstelten en rechts staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Ankie Broekers-Knol. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Oud-partijvoorzitter en ex-minister Ivo Opstelten zit in de vergaderzaal in Papendal als vanouds op de eerste rij, maar daar houdt de continuïteit dan ook wel op. In Opsteltens hoogtijdagen heette het ‘partijfestival’ nog gewoon congres en was de VVD een overzichtelijke partij gebouwd op drie pijlers: lagere belastingen, meer veiligheid, minder immigratie. Al het andere was bijzaak.

Waar staat de VVD voor na negen jaar regeren? Op het niet bijster druk bezochte festival zaterdag toont de partij meerdere gezichten. Boetedoeningen worden afgewisseld met zelf-felicitaties over de bereikte resultaten, serieuze politieke discussies gaan hand in hand met de meligheid van een door Paul de Leeuw geleide quiz (‘als Rutte op een huisdier past, komt daar ook eens een poes in huis’) en waar de een treurt over het opgeven van de maximumsnelheid, lijkt de ander er amper om te malen.

‘Zware, pittige tijden’

Zelfs de onverbeterlijke optimist Mark Rutte oogt zoekende in deze volgens hem ‘zware, pittige tijden’. ‘Wat maakt het nou zo zwaar?’, vraagt de premier zich af in zijn speech. ‘Voor mij zit de pijn in die beelden van dat Malieveld. Daar staan mensen die pijn hebben. Blijkbaar hebben zij het gevoel dat wij er niet voor ze zijn. Dan doe ik iets fout, dan doen wij iets fout. Dit is niet triviaal. Het risico is dat we er als vrolijke mensen overheen stappen en weer doorgaan.’

Rutte lijkt zo zichzelf bestraffend toe te spreken. Een paar dagen eerder, tijdens de persconferentie na de ministerraad, bezag de premier de demonstraties nog van de zonnige kant. ‘Je kunt er natuurlijk kritisch naar kijken’, aldus Rutte toen. ‘Maar je kunt ook zeggen: mensen komen wel uit de stoel en vinden er iets van. Ze laten zichzelf zien, hun geluid horen. Dat heeft positieve kanten. We hebben een zeer geëngageerde samenleving.’

Nu vindt Rutte het tijd voor ‘fundamentele vragen’. ‘Waarom doen we dit eigenlijk? Waarom hebben we een partij? Wat vinden wij belangrijk?’ Het antwoord waar de premier zelf op uitkomt, lijkt nog niet helemaal op een verkiezingsaffiche te passen: ‘We zijn er als partij om ervoor te zorgen dat Nederland werkt voor al die mensen die hun steentje bijdragen.’

Kroonprins Dijkhoff

De verdere uitwerking zal een klus zijn voor Klaas Dijkhoff. Het festival zaterdag maakt vooral duidelijk hoeveel Rutte inmiddels overlaat aan de man die alom wordt gezien als zijn kroonprins. Dijkhoffs discussiestuk ‘Liberalisme dat werkt voor mensen’ dient als basis voor het komend verkiezingsprogramma, hij zit in de commissie die het programma gaat schrijven en de fractievoorzitter heeft bepaald dat ‘leden met een mening’ meer input krijgen. Zo worden op het festival negen essays besproken van VVD’ers die suggesties doen om de koers te vernieuwen.

Dijkhoff, die tijdens zijn toespraak het kabinet bekritiseert omdat er geen ‘back-upplan’ klaarlag bij de stikstofcrisis, wil waken voor verstarring. ‘Besturen betekent dat je soms een liberaal troetelkind opzij moet zetten als dat beter is voor het land’, aldus de fractievoorzitter. ‘Maar mensen kijken ook naar ons voor nieuwe oplossingen.’

Zeker is dat de oude oplossingen niet ongehavend door de regeringsjaren zijn gekomen. De maximumsnelheid van 130 kilometer per uur is zeker niet het eerste troetelkind dat is geofferd. Eerder werd al het ‘law and order’-imago van de VVD aangetast door de schandalen op het ministerie van Justitie en Veiligheid, de harde immigratielijn is afgezwakt na het kinderpardon dat de andere coalitiepartners afdwongen, en de heldere boodschap van lagere belastingen is vertroebeld door het echec rond de dividendbelasting.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Legalisering softdrugs

Het komende jaar moet duidelijk worden waar Dijkhoffs nieuwe aanpak toe leidt. Zo blijkt het essay van de Bredase VVD-wethouder Greetje Bos, die onder andere pleit voor de legalisering van softdrugs, aan te slaan bij de leden. Zeker tweederde van het zaaltje is het met haar eens. Het leidt tegelijkertijd tot bezorgde gezichten bij oudgedienden. Gaat de VVD van ‘keihard aanpakken’ nu naar legalisering?

‘Daar gaan we het nog verder over hebben’, zegt Dijkhoff, die zelf bij een sessie zit waar wordt gepleit voor meer dierenwelzijn in het verkiezingsprogramma. De fractievoorzitter erkent dat er nervositeit is over de nieuwe aanpak. Droogjes: ‘Die nervositeit bestaat eruit dat kranten nu kunnen schrijven dat tweederde van een VVD-zaaltje voor legalisering van softdrugs is.’

Rutte heeft voorlopig andere zorgen aan zijn hoofd. De stikstofcrisis is nog lang niet opgelost en woensdag wacht ook nog een zwaar debat over de burgerdoden die vielen bij een Nederlands bombardement in Irak. Hoelang wist de premier daar al van?

Dijkhoff kan het tijdens de quiz met Paul de Leeuw – ook een idee van de kroonprins – niet laten om een grap te maken over de vertrouwde verdedigingsstrategie van de premier. Waarom Rutte niet op zijn huisdier mag passen? Dijkhoff: ‘Die zou daarna zeggen: moest ik op je hond passen? Daar heb ik geen actieve herinnering aan.’

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff verklaarde op het partijcongres dat het kabinet niet goed was voorbereid op het uitbreken van de stikstofcrisis. ‘Mensen mogen dan verwachten dat er scenario’s klaarliggen.’

Onze politiek verslaggever woonde zaterdag het veertigste partijcongres van de ChristenUnie bij. Daar werden de successen gevierd, maar was er ook ruimte voor een ietwat curieus dreigement. ‘Een coalitie is nodig – maar nooit heilig!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden