Gezichten van de rechtbank

De Belgische rechter Fabienne Denoncin nam een opmerkelijke stap: ze ging de mensen fotograferen die bij haar in de rechtszaal kwamen.

Het begon met een witte muur in de rechtzaal van de Waalse stad Châtelet. Aan die muur hing een foto van koning Albert en één van koningin Paola, zoals in elke Belgische rechtbank, maar verder was hij kaal. Een kille ruimte, die rechter Fabienne Denoncin, die er elke week zitting houdt, steeds meer tegenstond.


'De spanning kan hier soms hoog oplopen', zegt Denoncin, sinds elf jaar rechter in Châtelet, gelegen in de oostrand van Charleroi. 'De mensen weten niet wat hen boven het hoofd hangt, ze zijn zenuwachtig en emotioneel. Ik wilde de zaal wat menselijker maken en op die manier proberen een beetje rust te brengen.'


Met die doelstelling in gedachten besloot Denoncin (48) een oude passie boven te halen. Ze kocht een professioneel fototoestel, volgde een intensieve cursus fotografie en begon de thuissituatie van haar 'justitiabelen'- de personen over wie ze moet oordelen - op de gevoelige plaat vast te leggen.


Twee jaar later vormen de witte muren van de rechtszaal het decor van een bijzondere fototentoonstelling. Een collectie zwart-witportretten van personen die voor de rechtbank van Châtelet verschenen, en die een breed scala aan sociale problemen vertegenwoordigen.


'Technisch gezien zijn dit misschien niet mijn sterkste foto's', zegt Denoncin tussen de houten zitbanken in de rechtszaal. 'Intussen ben ik qua techniek verder. Maar ik heb een zwak voor deze mensen. Ze laten een spoor na van wat hier gebeurt, ze tonen de waardigheid van mensen op een heel ingrijpend moment in hun leven.'


Denoncin is niet zomaar rechter. Ze is 'vrederechter', in België de rechter die het dichtst bij de bevolking staat. Ze spreekt zich uit over huurgeschillen, opgelopen schulden en betwiste alimentaties. Ze stelt voogden aan voor minderjarigen, en financiële bewindvoerders voor mentaal gehandicapten of dementerende bejaarden.


In Châtelet - dat dezelfde sociale problemen kent als Charleroi - oordeelt ze vaak over kansarme personen in schrijnende situaties. 'Men komt hier soms over 50 euro alimentatie discussiëren. Dat bedrag kan hier het verschil maken.'


Om die kwetsbare mensen te fotograferen, was vertrouwen essentieel. Denoncin nam haar fototoestel mee op huisbezoeken - nodig om de toestand van een appartement te controleren of om verzwakte personen te spreken - en vroeg altijd toestemming om te fotograferen. Regel nummer 1: geen stiekeme beelden.


'Ik gaf duidelijk aan dat de foto's geen invloed zouden hebben op mijn beslissing in hun zaak', zegt Denoncin. 'Ik zei hen: uw dossier is nu gesloten en mijn project begint. Niemand heeft geprobeerd daarvan misbruik te maken.'


Één keer nam Denoncin ook foto's in de rechtszaal zelf, voor de volledigheid van haar tentoonstelling. Maar die keer liet ze zich door een andere rechter vervangen. 'Ik denk wel dat ik een onafhankelijk oordeel had kunnen geven, maar het zou een verkeerde indruk geven om in een rechtszaal vonnissen uit te spreken en tussendoor te fotograferen.'


Toch dringt de vraag zich op: schuurt dit fotoproject niet met de objectiviteit die Denoncin als rechter aan de dag moet leggen? 'Ik had geen moeite om mijn onpartijdigheid te behouden', zegt ze overtuigd. 'Maar ik verkies de term onpartijdigheid boven objectiviteit. Objectiviteit klinkt zo gevoelloos, terwijl je als vrederechter goed moet luisteren en menselijke banden moet creëren.'


Denoncin vindt het zelfs jammer dat niet alle rechters zo dicht bij de burger willen komen. Justitie heeft in België geen goede reputatie - zie de recente ophef rond de vrijlating van Michelle Martin, de ex-vrouw van Marc Dutroux - en volgens Denoncin zou het beter zijn als rechters wat meer contact zochten met de samenleving.


'Natuurlijk moet er een zekere afstand zijn. Ik ga niet koffiedrinken met mijn rechtzoekenden. Maar je kunt wel met hen praten, je kunt jezelf confronteren met hun realiteit. Ik zet wekelijks iemand uit zijn huis, maar als ik dat doe, weet ik ook wat het is. Ik heb het met eigen ogen gezien.'


'Ik hoop dat mijn foto's voor een stuk het beeld van de rechter veranderen. We zitten niet op een piëdestal, we zijn niet onbereikbaar en afstandelijk. We zijn gewoon mannen en vrouwen, en de meerderheid van de rechters doet zijn werk met volle overtuiging.'


Ondertussen is de magistrate-photographe, zoals ze in enkele Franstalige media werd genoemd, begonnen met andere fotoprojecten. Ze fotografeerde sociale hulpverleners in Charleroi, waar ze woont. Ze portretteerde haar buren, die ze na tien jaar nog steeds amper kende. En ze volgt enkele vrouwelijke daklozen op de voet.


'Ik probeer niet enkel hun ellende te fotograferen, maar ook mooie dingen te tonen. Hun solidariteit, hun verzet tegen de armoede. Als ik daklozen fotografeer, toon ik ook de taart die ze net gedeeld hebben. Ik wil de waardigheid van mensen tonen, ook in het vredegerecht. Je moet niet overlopen van verdriet als je hier buiten komt. Je moet de hoop in hun ogen gezien hebben.'


TENTOONSTELLING IN VREDEGERECHT CHâTELET:

toegankelijk op weekdagen (8.30u-12.30u en 13.30u-16u). Niet op donderdagochtend. Melden bij de griffie. Place de l'Hotel de Ville 9, Châtelet, België.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden