Gezellig highbrow

Het Holland Festival - ooit het festival van Hoge C en Prestigieus - is geëvolueerd naar een avontuurlijke, culturele grabbelton. En dat past helemaal in deze tijd.

De blote kont van Moniek Toebosch: een beeld van het Holland Festival dat is ingebrand in het collectieve cultuurgeheugen. Toebosch, dochter van de componist Louis Toebosch en zelf verdienstelijk stem- en performancekunstenares, presenteerde in 1983 haar Aanvallen van uitersten. Muziek en nogal recalcitrante vertoningen, waaronder dus die kont, live vanuit Carré.


Het publiek verliet de zaal, maar erger: het orkest ook. Dirigent Iván Fischer dwong het Omroep Orkest het instrumentarium in te pakken, omdat de muziek in zijn opvatting niet meer serieus kon worden genomen óf omdat de bedrijfsarts van de NOS hem dat had ingefluisterd; daarover is de geschiedschrijving onduidelijk. Het vocale optreden van de Amerikaanse avant-gardecomponist Glenn Branca was zo extreem dat een verder verblijf op het podium voor de orkestleden 'schadelijk voor de gezondheid' zou zijn.


Holland Festival, jaren tachtig. Dwars, misschien, baanbrekend en modern, dat zeker. Maar volgens sommigen ook elitair, tenenkrommend tegendraads. De rechtstreekse VPRO tv-uitzendingen van Aanvallen van uitersten deden het imago van het belangrijkste Nederlandse cultuurfestival weinig goed bij weldenkend Nederland. Het tijdschrift Haagse Post bracht een foto van de kont van Toebosch en kopte 'Het gezicht van het Holland Festival?' Verdween dáárin nu al dat subsidiegeld?


Het Holland Festival nu. Boterhammen en thermosfles mee, picknicken in het Oosterpark bij de live doorgestraalde opera Jevgeni Onjegin, of dit jaar Parsifal, in regie van de festivaldirecteur Pierre Audi zelf. Nog steeds baanbrekende theater- en dansproducties als die van Alain Platel, maar ze worden geserveerd tussen toegankelijke pop en geruststellende wereldmuziek.


Elitair is het festival allang niet meer, al wordt tegenwoordig op Twitter nog wel eens geklaagd over de prijzen voor een net aangeschaft setje kaarten. 'Alsof je een emmer leeg gooit.'


Niet meer elitair dus, maar wel duur, en misschien creëert dat dan weer een nieuwe elite, die van de welgestelde (twee)verdieners. Mogelijk om die kritiek voor te zijn, programmeert het Holland Festival ook dit jaar een reeks vrij toegankelijke concerten en optredens, waaronder dus de vertoningen in het Amsterdamse Oosterpark. Op de site van het festival zijn ze aan te klikken, onder het in deze tijden aantrekkelijke kopje 'gratis'.


Dat juist Pierre Audi, die het festival nu al zeven jaar leidt, voor het anti-elitaire imago heeft gezorgd, is opmerkelijk. Immers: hij is de koning van De Nederlandse Opera en Het Muziektheater, bolwerken van elitaire podiumkunst. En bovendien internationaal gelauwerd om zijn vaak highbrow muziektheaterproducties. Maar hij weet ook hoe een festival in de markt te zetten, daarbij ondersteund door een goed functionerend HF-bureau en zijn internationale netwerk.


De weg daartoe werd overigens bereid door zijn voorganger Ivo van Hove, die het festival zeven jaar leidde en het teruggaf aan cultuurliefhebbers die snakten naar avontuurlijk theater, dans, performance en (pop)muziek. Van Hove moest soms vechten tegen de bierkaai en in zijn tijd lagen de diverse subsidiegevers nogal dwars.


Daar is nu geen sprake meer van: het Holland Festival is opgenomen in de Basis Infrastructuur, zonder noemenswaardige kortingen. Als enige, en onomstreden.


Maria Callas, Pina Bausch, Wiener Burgtheater, Karlheinz Stockhausen, dat zijn slechts enkele van de vele, vele grote namen in het Holland Festival die sinds de oprichting in 1947 naar Amsterdam zijn gekomen. Ook deze tijd van grote wereldsterren is min of meer voorbij, hoewel Antony and the Johnsons, Alain Platel en Marina Abramovic in hun genre natuurlijk nog altijd topkunstenaars zijn.


De laatste jaren wordt door het HF bovendien steeds vaker geshopt op de internationale festivalmarkt, zijn er meer coproducties en minder wereldpremières in Amsterdam. Behalve dan van de vaste bespelers, zoals ook dit jaar De Nederlandse Opera (Parsifal), Toneelgroep Amsterdam (Macbeth) en het Nationale Ballet (Bill & Mr. B) hun nieuwe producties in het festival in première laten gaan.


Was het vroeger zo dat je in juni in het Holland Festival eindelijk al die beroemde internationale grootheden en producties kon zien, tegenwoordig is er het hele jaar door en in meerdere steden (naast Amsterdam ook Rotterdam, Breda, Groningen) een vrij gevarieerde internationale programmering.


Dat het Holland Festival van Hoge C en Prestigieus naar een avontuurlijke, culturele grabbelton is geëvolueerd, past helemaal in de tijd.


Dus zien we bij de editie 2012 een op de erotische paaldans geïnspireerd ballet, wervelende derwisjen die hun eindeloze rondjes draaien op de passiemuziek van Bach. We horen hoe hedendaags klassiek kan samengaan met popmuziek, en hoe in de opera Waiting For Miss Monroe, over het leven van Marilyn Monroe, hoge en lagere cultuur versmelten. Een curiosum is het optreden van een groep professionele Finse worstelaars, die hun beste grepen laten zien begeleid door live-accordeonmuziek.


Misschien niet belangrijk en baanbrekend, onderhoudend waarschijnlijk wel. En hopelijk toch ook een beetje tenenkrommend.


Kicks voor niks

Tijdens het Holland Festival zijn dit jaar achttien gratis evenementen te bezoeken op diverse locaties in Amsterdam. In de hal van station Amsterdam Centraal en de entree van de Centrale Bibliotheek Amsterdam staat de choreografische installatie City of Abstracts van William Forsythe. In het Oosterpark wordt de opera Parsifal op een groot scherm in de open lucht vertoond. In het kader van The Theatre of John Cage zijn er gratis concerten en een lezing te bezoeken op 9 en 10 juni in het Muziekgebouw aan 't IJ. In het DoubleTree Hotel worden drie gratis Lunchconcerten en drie gratis Late Night concerten gehouden. In het Muziekgebouw aan 't IJ is dagelijks een tentoonstelling met het videowerk Portrait Gallery en delen van The Kitchen Series van Marina Abramovi¿ te bezoeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden