Gezellig blijven zitten

IN Veenhuizen

Langgestraften willen niet weg uit 'de sufste bajes van Nederland'.

Norgerhaven: nieuwe ingang, oud complex. Beeld -

Iets te hard reed ik de voormalige strafkolonie Veenhuizen in. Snel: iemand met 24 jaar cel zou me over drie minuten bellen vanuit Norgerhaven, de gevangenis aan de rand van het dorp. Dit via de telefoon van een ex-gedetineerde, die me daarom bij het Gevangenismuseum verderop stond op te wachten. Wat paarden hieven hun neuzen in de zon. Langs de vaart ging het, en de bevoogdende gevels van de voormalige Kolonie van Weldadigheid van generaal Johannes van den Bosch:

'Werk en bid'

'Werken is leven'

'Bouw en bind'

Ofwel fatsoen moet je doen, zoals een premier het later nog eens zou proberen. Ik remde.

'Efficiëntie'

De verheffing der paupers liep minder voorspoedig dan gehoopt. De wezen uit Amsterdam stierven bij bosjes. Veenhuizen kwam eind 19de eeuw volledig in handen van justitie. De generaal was toen al verbitterd gestorven.

Het Gevangenismuseum toont min of meer hoe het gehannes met idealen daarna voortduurde. De periode na 1980 is er samengevat met 'Efficiëntie: meer voor minder'. Maar de gedetineerden in Norgerhaven zien dat toch wat anders. Vandaag dient het kort geding van zeventien van de langst gestraften van afdeling K aanspannen tegen de staat, omdat ze er willen blijven. Vier hebben levenslang. Eén van die vier is overigens het wandelend hoofdpijndossier van justitie, de Koerdische drugsbaas Hüseyin Baybasin.

Efficiënt zijn, dat beoogt staatssecretaris Teeven, die Norgerhaven wil verhuren aan Noorwegen, voor Noorse gevangenen. Daardoor kan 240 fte aan personeel zijn baan behouden nu de gevangenissen leger raken. Maar meer voor minder? Nederlandse gevangenen moeten dan naar elders, terwijl aan de langst gestraften in Norgerhaven nog maar twee jaar geleden een 'zinvolle' en 'humane' detentie was beloofd. Ieder mocht één muur van zijn cel in zijn favoriete kleur schilderen. Afdeling K kreeg twee eigen keukens, een moestuin en wat kippen.

Norgerhaven

De ex-gevangene die me opwachtte heet Joost van Lingen (65). Na een mislukte poging om zijn vrouw om te brengen zat hij een paar jaar in Norgerhaven, door hem liefdevol 'de sufste bajes van Nederland' genoemd. Hij schreef er onder het pseudoniem Hugo Bergveen het boekje Bajes voor beginners over. Ze hielden er dwergpapegaaitjes en steggelden over de afwas. Gezellig.

Tegenover Van Lingen zat daar Ids S. Die schoot in een vlaag van woede op zijn ex-vriendin, haar nieuwe vriend en diens ex: de laatste schoot hij dood. Justitie had me een bezoek aan Norgerhaven geweigerd, in afwachting van een 'persdag', ooit. Maar Ids hing stipt aan de muntjestelefoon.

'Zombie-afdelingen'

Hij zat vlak bij afdeling K. en had ook graag getekend voor dat kort geding. Ids zat nu al zeven jaar vast en kon ook niet goed verkroppen dat hij 'zijn plek' moest opgeven voor die buitenlanders. Hij begon geroutineerd over 'initiatief' en 'waardigheid' en 'eigen regie' versus 'als een hond' worden behandeld in de rest van Nederland, met overal steeds minder bewegingsvrijheid. Daar ging een langgestrafte 'zich natuurlijk ook als een hond door gedragen'.

Hoogleraar detentierecht Gerard de Jonge waarschuwde twee jaar geleden in het tijdschrijft Justitiële Verkenningen inderdaad voor 'zombie-afdelingen' waar de zeer lang gestraften in groeiende wanhoop leven, terwijl een aantal van hen daarna dus wel in de maatschappij moet terugkeren. Ook geen prettig vooruitzicht. Mensen buiten, zei Ids, hebben geen idee wat 'het voor je kan doen' als je na je verplichte werktijd eens zélf mag beslissen of je even naar de bieb gaat, voor je cd'tje Nederlandstalig, of naar een psycholoog. In Norgerhaven, waar de bewakers speciaal zijn opgeleid, kan dat nog. Elders ligt ieder uur tijdsbesteding vast en word je langzaam gek.

Op de luchtplaats staan bovendien nog bomen. En de jongens van afdeling K. hebben een bloementuin, met een zitje. Het wordt ze binnen van harte gegund hoor, zei Ids warm. 'Maar dat gaat nu allemaal naar die Noren.' Toen moest hij ophangen.

Ik reed nog wat rond door de strafkolonie, inderdaad allengs opstandiger door alle rechte lijnen in het landschap en de aansporingen rondom: 'Werk en Bid'. 'Toewijding'. 'Plichtgevoel'.

Huize 'Bitter en Zoet' bleek nu een desolaat restaurant met ingewikkelde thee. Humeurig bestelde ik een cola light. De ober bracht ongevraagd een biologisch brouwsel en zei: 'Maar dit is goed voor je.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.