Gewoon wat extra trams ertegenaan knallen

Jonkheer A.L.F.M. Testa (59) neemt vandaag afscheid als directeur van het Amsterdamse Gemeentevervoerbedrijf. Onder zijn onorthodoxe leiding - 'fuck toch op met dat geëikel' - is het aan de beterende hand geraakt....

OP EEN bedrijfsborrel van het GVB een paar maanden geleden zei een werknemer het treffend. 'Testa heeft veel gedaan voor het bedrijf. Bezuinigd en weer financieel gezond gemaakt. Hij is kleurrijk, omstreden en niet iedereen begrijpt zijn manier van optreden. Maar algemeen is de indruk dat Testa niet moet doorgaan. Een man met ordinaire humor is geen man die voor het GVB naar buiten kan treden. Die strips, leuk hoor, maar in een jaarverslag maken ze geen professionele indruk.'

Testa is geen doorsnee directeur. Hij heeft het over 'boerenlullenregels'. Gewoon: niet met je voeten op de bank. Een kaartje kopen. De conducteur die 'goedemorgen' moet zeggen. De stripfanaat praat, beweegt en ziet er zelfs uit als een stripfiguur. Hij is zijn eigen cartoon. Okergele suède schoenen, rode bril, een colbertje met een strippenkaartprint, rookt ultradunne sjekkies met een tuitje, veel vet in zijn strakgekamde haar. Alleen de olijke krullen in zijn nek weet hij niet te temmen.

Als hij een trekje neemt, strekt hij zijn arm, kijkt bedachtzaam, brengt zijn sjekkie langzaam naar zijn mond, zuigt eraan en richt zijn ogen naar het plafond.

Testa praat nooit gewoon, hij lijkt continu te acteren. Een voorbeeld van een paar maanden geleden in zijn werkkamer in het Scheepvaarthuis, het hoofdkantoor van het GVB schuin tegenover het Centraal Station. In het nieuws is de ellende bij de NS en als echte vervoersman gaat hem dat aan het hart.

'Ik erger me stekeblind aan die Kamerleden', roept hij met schorre stem. 'Ik zal het jullie laten zien, ik heb een tape. Bééért, hoe zat dat met die tape, waar is die?' Bert komt de kamer binnen en krijgt de opdracht die tape ergens te halen. Even later laat hij een tape met een uitzending van Den Haag Vandaag in de gleuf van de videorecorder glijden.

'Zie je hoe die Kamerleden staan te eikelen en te zeveren. Denk ik: fuck toch op. Ik heb ook tegen Huizinga (topman NS, red.) gezegd: bijt van je af man - fuck toch op man - je laat je overal de schuld van geven. Wie roept die lullende gasten van de Tweede Kamer nou tot de orde?'

Testa ten voeten uit: emotioneel, acterend, zeer begaan met vervoersproblemen. Hij houdt zich ook niet in als het om zijn eigen personeel gaat, hetgeen hem lang niet altijd in dank wordt afgenomen. Soms prijst hij hen de hemel in, maar net zo goed maakt hij gehakt van ze. Beroemd citaat: 'Er lopen veel ettertjes bij het GVB en die gaan we allemaal verzuipen. Maar 99,9 procent van het personeel is wel oké.' Of: 'Zijn er hier dwarsliggers? Mooi, want die kunnen we voor de nieuwe tramlijn nog goed gebruiken.'

Een werknemer vertelt dat Testa op een feestje kwam van 25 jubilarissen. Testa zou daar hebben verteld: 'Ik kom op het Reptielenhuis, zit daar zo'n ambtenaar, schud ik aan zijn schouder, en verrek: hij komt in beweging.' En met het Reptielenhuis bedoelt hij het GVB-kantoor. Smakelijk verhaal, maar niet door iedere jubilaris gewaardeerd.

Testa is vooral een ambassadeur geweest voor het bedrijf, geen interne manager, zegt een directielid. Dat vindt ook de leider van het verzet, G. Geldhof, voorzitter van de immer kritische ondernemingsraad. 'Wij hebben eigenlijk nooit constructief overleg met hem gevoerd. Testa was een buitendirecteur. Hij was voor 80 procent buiten het bedrijf bezig.'

Historicus M. van Melle, die een studie verrichtte naar het verleden van het GVB, is mild over Testa's rol in de geschiedenis van het bedrijf. 'Testa verdient meer krediet dan hij doorgaans krijgt. De greep op het bedrijf is terug, sinds de jaren zeventig was die weg. Testa kan ook geen ijzer met handen breken.'

Zelf kan hij daar nog het smakelijkst over vertellen. Over de puinhoop die hij aantrof. Over de fietsvergoeding die bijna iedereen kreeg, terwijl ze ver weg in Noord-Holland woonden. Overleden werknemers die nog steeds salaris kregen. Telefoontjes van oudgedienden die hem bedankten voor het geld dat ze nog steeds kregen overgemaakt.

Om met Testa te spreken. 'De puinhoop was zo groot dat we er extra manschappen tegenaan moesten knallen om het GVB op orde te brengen en te houden.' Het magazijn bijvoorbeeld, een inventarisatie was er niet. 'Misschien heb je het spul wel en ligt het ergens, alleen niemand weet waar. Dat moet je op orde brengen. Daar zijn veel specialisten voor nodig om dat goed te doen en ook goed te houden. Zodat het de volgende dag niet weer in de verkeerde bak wordt geflikkerd.'

Nu het allemaal niet meer zo'n zootje is, moet het bedrijf los van de gemeente. Niet meer voor elk wissewasje je hand ophouden bij het gemeentebestuur. Een groep burgers verzamelt handtekeningen tegen de verzelfstandiging. Onbegrijpelijk, vindt Testa. Want de gemeente houdt veel invloed. Het GVB, meent hij, moet op een echt bedrijf gaan lijken, niet op een gemeentelijke dienst. Een bedrijf dat zich druk maakt over het vervoer, niet over vrije dagen en arbeidsvoorwaarden.

Testa wil ook wel een duit in het zakje doen. Het GVB moet bijvoorbeeld af van de gedetailleerde dienstregeling. Dat is een dik boek vol met tijden, dat, vindt Testa, geen rekening houdt met allerlei onvoorziene zaken als weer, verkeer en grote evenementen. Hij heeft liever een boek waarin staat dat de tram zoveel keer per uur komt. En als het slecht weer is, 'knalt' het GVB er gewoon een paar trams extra tegenaan.

Hij kwam van busbedrijf NZH, begin jaren negentig de grootste busmaatschappij van het land. Toen begon hij al zijn strijd tegen de verloedering van het openbare leven. Hij lobbyde voor extra geld ter bestrijding van het geweld. De conducteur kwam weer terug op de tram, het aantal controles werd flink opgevoerd. Hij fulmineerde regelmatig fel tegen de veronachtzaming van de gedragsregels. Op z'n Testa's: 'Het is toch niet normaal dat je achterin de tram zit te kakken'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden