Gewoon mooie foto's

Fotograaf Rob Hornstra en schrijver-filmmaker Arnold van Bruggen maakten furore met The Sochi Project. Een tentoonstelling in Huis Marseille voegt daar helaas weinig aan toe.

Fotografie


***


Huis Marseille, Amsterdam


T/m 9/3.


Ze mochten Rusland niet meer in en konden niet aanwezig zijn bij de opening van The Sochi Project in Moskou. Die tentoonstelling werd eerst helemaal afgeblazen, maar maakte een doorstart in een andere Moskouse expositieruimte met een live videoverbinding met Amsterdam, waar een schaduwopening plaatsvond.


Let op: als Rob Hornstra en Arnold van Bruggen nog steeds zo trendsettend blijken als een paar jaar geleden, toen ze twee van de eerste fotografen en journalisten waren die intensief gingen samenwerken én het inmiddels veel-beproefde principe van crowdsourcing gingen gebruiken om hun producten aan de man te brengen, dan gaan schaduwopeningen nog heel groot worden.


Intussen is het stof enigszins neergedaald. The Sochi Project, dat bestond uit allerlei verschillende (deel)publicaties en presentaties, kreeg onlangs zijn definitieve vorm in een groot overzicht in het Antwerpse Foto-museum (nog tot 3 maart te zien) en in een dik boek: An Atlas of War and Tourism in the Caucasus. Dat was het dan, zou je denken.


Maar in Huis Marseille in Amsterdam opende afgelopen weekeinde nog de tentoonstelling Gouden Jaren: Rob Hornstra's Rusland. Dit is een middelgrote presentatie, verdeeld in verschillende hoofdstukken (over de voor- en achterkant van Rusland, de hoop en de wanhoop). De nadruk ligt vooral op de foto's die Hornstra afgelopen jaren maakte, in het land waar hij zo vaak was te vinden, al gaan de foto's over meer dan alleen Sotsji. De focus ligt ook op zijn manier van fotograferen, die 'narratief' en 'schilderachtig' wordt genoemd.


Dat is onhandig en begrijpelijk tegelijk. Begrijpelijk omdat Hornstra's foto's de laatste tijd vooral in boekvorm verschenen en niet als losgezongen werken waren te zien in een museale, esthetische omgeving. Onhandig omdat The Sochi Project ook al over veel meer ging dan louter Sotsji - het ging over Abchazië en de Kaukasus, over Oekraïne, over Tsjetsjenië. De meeste foto's in Huis Marseille zijn terug te vinden in de talloze publicaties van The Sochi Project van de afgelopen jaren. De verschillende hoofdstukken in de tentoonstelling zetten de boel nog eens op een rijtje, maar vertellen zo kort op The Sochi Project niets nieuws. Dus wat is precies de meerwaarde van deze tentoonstelling?


Ik kan eigenlijk alleen de Rob Hornstra-esthetiek benadrukken. Maar het levert helaas te weinig op voor een interessante tentoonstelling, want die esthetiek was ook al bekend. Hornstra fotografeert geconcentreerd, simpel en klassiek, met het onderwerp vaak mooi in het midden en zonder al te veel actie. Bekend is zijn prachtige 'postkaartfoto' uit 2004 van een Russische oude vrouw, het haar feloranje geverfd en de borst vol medailles, tegen een blauwe achtergrond. Hij heeft een voorkeur voor het vastleggen van oude foto's die hij tegenkomt bij mensen thuis, of ergens op een fotogenieke brokkelige muur.


'Narratief'? Ja, voor zover een (documentaire)foto als het goed is altijd een verhaal vertelt, of een deel daarvan. 'Schilderachtig'? Nee, in het geheel niet. Dit zijn 'gewoon' mooie foto's, opgeblazen tot schilderij- achtige proporties. Bovendien blijken ze niet meer zonder de teksten van Arnold van Bruggen te kunnen, iets wat Hornstra zelf erkent en ondervangt door zijn foto's in te bedden in verschillende hoofdstukken, die door Van Bruggen prachtig aan elkaar worden gepraat. Daar is niets mis mee, integendeel. Maar dat hadden we dus al vaker gezien, en overtuigender. Waarmee de cirkel rond is. Waarom deze tentoonstelling nu? Had er even mee gewacht, of iets radicaal anders met het werk van Rob Hornstra gedaan. Dit was toch al zijn jaar.


Drie keer Rusland


Huis Marseille heeft na een grootscheepse verbouwing twee keer zoveel zalen te vullen als voorheen. Naast een kleine collectiepresentatie, een stijlkamer met werk van Willie Doherty en het nieuwste werk van Sarkis werden tegelijk met Rob Hornstra twee Russische kunstenaars geprogrammeerd om het thema te versterken: Olga Chernysheva en Oleg Klimov. Chernysheva, ooit student aan de Amsterdamse Rijksakademie, toont onder meer een mooie serie zwart-witfoto's van Moskouse metrobeambten in glazen hokjes. Door hun schijnbaar vluchtige standpunt doen ze denken aan snapshots (heel grote snapshots), maar ze blijken het resultaat van lang wachten en uitgekiend kijken. Klimov fotografeerde jarenlang schrijnende situaties in allerlei oorlogsgebieden en zocht later, gedesillusioneerd en getraumatiseerd, zijn heil bij het water en de manier waarop de Russen zich daartoe verhouden. Oud hangt tegenover nieuw, maar feitelijk veranderde er niet zo veel aan zijn blik.


Koesteren


Het ligt ergens in een hoek van het herdenkingslokaaltje in de herbouwde middelbare school no. 1 in Beslan, samen met wat andere kledingspullen. We weten niet wat we moeten zeggen als de leraar Duits een hemdje uit de stapel trekt. Het lijkt alsof het zo van een kinderlijf gescheurd is, vol bloedvlekken, heel luguber. 'Dit was het hemdje van mijn dochter', zegt de leraar. 'Dat zal ik altijd blijven koesteren.' (Tekst: Arnold van Bruggen, foto: Rob Hornstra)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden