Gewone jongens en toch zo gewelddadig

Een leraar natuurkunde en een vertegenwoordiger in schoonmaakmaterialen poogden Albert Heijn af te persen. Ze schoten met echte kogels en dreigden met meer geweld. Niemand weet waarom....

Met stomheid geslagen waren ze op de protestants-christelijke school toen in mei bekend werd dat een van de leraren betrokken was bij een gewelddadige afpersingszaak. Die gevoelens zijn tot op heden niet geweken.

'Toen ik het nieuws hoorde, dacht ik: dat gaat over iemand anders', zegt een mentrix van school die Edwin begeleidde en intensief contact met hem had. 'Dat gevoel heb ik nog. Als je zoiets ziet aankomen, kun je het begrijpen. Maar dit zag niemand aankomen.'

Ze staat niet alleen in haar verbazing. Hoe kwamen een 32-jarige docent natuurkunde en een 29-jarige vertegenwoordiger in schoonmaakmaterialen ertoe in het wilde weg op woonhuizen en winkels te schieten om Albert Heijn geld af te persen?

Dat is een van de vragen die tijdens de rechtszaak beantwoord moeten worden. Donderdag 7 augustus verschijnen de twee verdachten voor de rechter in Zwolle voor een pro forma zitting, waarop de data van het eigenlijke proces worden vastgesteld.

Over de motieven van de twee is volop gespeculeerd. Het gaat om geld, dat is duidelijk. Maar waarom? En waarom op deze manier? Jochem en Edwin worden door iedereen die hen kent beschreven als 'gewone lui', de laatsten van wie je zou verwachten dat ze erop losknallen met een pistool.

Edwin gaf sinds september les op het Carolus Clusius, onderdeel van het Agnietencollege. Daarvoor gaf hij les in Zwartsluis. Jochem was vertegenwoordiger in schoonmaakartikelen. Af en toe hielp hij zijn ouders in hun sportartikelenwinkel in Zwolle.

De twee kennen elkaar van Traffic, een café in de Zwolse binnenstad. 'Ze waren stamgasten', aldus TROS-journalist Gerrit van der Kooy, ook een regelmatige bezoeker. Van der Kooy kent de twee, voorzover je dat kunt zeggen van café-bekenden. 'Je neemt het leven met elkaar door, maar legt niet meteen je diepste zielenroerselen op tafel.'

Jochem en Edwin vielen nergens door op, zegt hij. Geen excessieve kleding, geen dure auto's. Nooit overdreven royaal ook. Drugs? 'Absoluut niet.'

Een sympathieke jongen en een modale leraar, omschrijft Van der Kooy het duo. 'Ik zou ze zonder aarzeling mijn auto hebben geleend.'

Overigens kunnen hier wel een paar kanttekeningen bij worden gemaakt. Zo blijkt later dat Jochem gokverslaafd is en een gokschuld had van dertigduizend euro. Edwin heeft in 1997 een boete gehad wegens een vechtpartij.

Justitie zwijgt in aanloop naar de rechtszaak. Maar Jochems advocaat Anno Huisman kwam begin juni met een verklaring, waarin hij de rol van zijn cliënt minimaliseert. Volgens die verklaring was Edwin het brein achter de zaak. Jochem zou slechts 25 duizend euro zijn beloofd om op de uitkijk te staan en de auto te besturen.

Met de schietpartijen had Jochem volgens zijn advocaat niets te maken. Dat de politie het pistool bij hem thuis vond, komt doordat hij het in bewaring had, aldus Huisman. Jochem dacht dat Edwin het pistool voor de hobby had aangeschaft.

Edwins advocaat Cees de Kock, ook een bezoeker van de Traffic, zet daar vraagtekens bij. 'Het is op zijn minst nogal bizar dat Jochem van niks zou hebben geweten. '

Ook bekenden uit de kroeg hebben moeite met de rol van naïeveling die Huisman zijn cliënt toedicht. Van de andere kant kunnen bekenden van Edwin het beeld dat zij van hem hebben niet rijmen met dat van een pistoolslingerende afperser. Edwin, die alleen woonde met zijn hond, was een prima collega en een leuke man, zegt zijn mentrix, die anoniem wil blijven.

Hij was eerder zachtmoedig dan macho, zegt ook directeur Brinkman van het Carolus Clusius. 'Daar heb ik hem wel eens op aangesproken. Ik was bang dat de leerlingen over hem heen zouden lopen. Als hij heeft gedaan wat ze zeggen, dan heeft hij in twee werelden geleefd.'

Dat hij het heeft gedaan staat wel vast. Edwin heeft zijn aandeel in grote lijnen bekend, zegt De Kock. Al ontkent hij de enige schutter te zijn geweest. Het motief was geld.

De Kock: 'Dat is het altijd in een afpersingszaak.' Maar een verklaring waarom Edwin zo dringend behoefte had aan zoveel geld, heeft de advocaat ook niet.

Van geldproblemen is volgens hem geen sprake. Er lijken ook geen psychische of sociale omstandigheden te zijn die Edwin tot zijn daad hebben gedreven.

Volgens De Kock, die zijn cliënt al jaren kent, is Edwin zich achteraf kapot geschrokken toen hij besefte dat er doden hadden kunnen vallen. Het bleef nu bij één gewonde.

'Dat heeft hij zich helemaal niet gerealiseerd. Het is iemand die geen vlieg kwaad doet. Daarom is het ook niet te rijmen. Ik kan het niet anders omschrijven dan dat het hem is overkomen. Hij is op een trein gesprongen waar hij niet meer van af kon komen. Daarvan heeft hij nu spijt als haren op zijn hoofd.'

Chronologie

  • 3 april 2003: Bij moederconcern Ahold komt een brief binnen waarin afpersers miljoeneneuro's eisen, 'anders vallen er slachtoffers'.
  • 16-27 april: Onbekenden schieten op meerdere woningen en op filialen van Albert Heijn in Deventer, Meppel en Zwolle. Een 73-jarige vrouw in Meppel raakt gewond. Bij een echtpaar in Deventer fluit een kogel langs de oren.
  • 2 mei: Met een advertentie in dagblad De Telegraaf neemt de politie contact op met de afpersers.
  • 3 mei: De afpersers melden zich per telefoon.
  • 4 mei: De verdachten worden van hun bed gelicht nadat hun telefoontje is getraceerd.

  • Meer over

    Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

    Tip hier onze journalisten


    Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
    Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
    © 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden