De zaak-Holleeder

Gewetenloos, gedreven door geldlust en levenslang vast: het vonnis in de vijfvoudige moordzaak ontleed

Rechtbankvoorzitter Frank Wieland (midden) van de rechtbank in de zwaarbeveiligde Bunker voorafgaand aan de uitspraak in de strafzaak tegen Willem Holleeder. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Minder dan twee maanden nadat de rechtbank hem tot een levenslange gevangenisstraf heeft veroordeeld, start in Amsterdam woensdag het hoger beroep dat Willem Holleeder tegen de uitspraak instelde. Lees hier het vonnis van de rechtbank, ontleed in vijf liquidaties. 

Cor van Hout (1957-2003) en Robert ten Haak (1969-2003) 

Op 24 januari 2003 maakte een kogelregen een einde aan het leven van Cor van Hout, een jeugdvriend van Willem Holleeder. In de jaren tachtig ontvoerden deze ‘bloedgabbers’ samen met twee anderen, Freddy Heineken en diens chauffeur Ab Doderer. Van Hout kreeg bovendien een relatie en kinderen met Willems zus Sonja.

Maar medio jaren negentig raakte het tweetal gebrouilleerd. In 1996 werd al eens gepoogd om Van Hout te liquideren. Volgens de aan alcohol verslaafde crimineel zat het concurrerende duo Sam Klepper en John Mieremet hierachter. Hij voelde zich bovendien verraden door zijn beste vriend: Willem Holleeder haalt juist in die periode de banden aan met dit beruchte duo.

De rechtbank is stellig: Willem Holleeder was betrokken bij de moord op Cor van Hout in 2003, waarbij ook speedbootmakelaar Robert ten Haak (1969-2003) het leven liet. Die betrokkenheid blijkt volgens de rechtbank uit talloze verklaringen en geluidsopnames.

Volgens Holleeder zijn de getuigenverklaringen onbetrouwbaar, hij zette zijn zus Astrid zelfs weg als psychisch in de war. Maar de rechtbank stelt dat de zussen wel degelijk naar waarheid hebben verklaard. De geheime bandopnames die Astrid maakte ter ondersteuning versterken hun verklaringen.

In een opgenomen gesprek zegt Holleeder tegen zijn zus Astrid dat Robert ter Haak de ‘lokker’ van schutters op Van Hout was. Ter Haak ging die fatale dag met Van Hout lunchen in een Chinees restaurant in Amstelveen, waar beide mannen zijn neergeschoten. Daarnaast blijkt uit verklaringen dat Holleeder de avond van Van Houts liquidatie al bij Sonja op de stoep staat om haar te vragen naar de aandelen van panden van Van Hout op de Alkmaarse Achterdam. Willem zou woest zijn geworden toen ze zei dat die al verkocht waren.

2003: De stoet met het stoffelijk overschot van Cor van Hout rijdt over de Prinsengracht in Amsterdam. Beeld ANP

Bovendien, constateert de rechtbank, wilde haar broer dat Sonja haar villa in Spanje zou verkopen zodat de schutters op Cor konden worden betaald. Holleeder werd bij deze, maar ook andere moorden, gedreven door ‘geldlust en machtsdenken’, aldus de rechtbank.

Maar Willem Holleeder gaf de opdracht niet alleen, stellen de rechters. Samen met Dino S. en Stanley Hillis zou hij een criminele organisatie hebben gevormd, het zogenoemde ‘driemanschap’. Hillis werd in 2011 geliquideerd, en Dino S. zit al een levenslange celstraf uit voor liquidaties op Kees Houtman en Thomas van der Bijl.

De betrokkenheid van Holleeder bij de schutters en mede-opdrachtgevers blijkt volgens de rechtbank onder meer uit een ontmoeting in het Okura-hotel tussen sommigen van hen, waarvan Holleeder aanvankelijk stelde dat hij daar niet bij was. Dat kon hij echter niet volhouden nadat hij met camerabeelden van het hotel werd geconfronteerd.

Volgens de rechtbank was zijn proceshouding ‘onwaarachtig en opportunistisch’. Bij aanvang van de strafzaak in februari 2018 zei Holleeder dat hij ‘eerlijker’ zou verklaren dan voorheen. De rechters vonden dat hij hen met een ‘onmogelijke opdracht opzadelde’. Zo geloofde de rechtbank niet dat Holleeder Dino S. en Stanley Hillis niet goed kende. Volgens de rechters werkte hij juist nauw met hen samen. 

Het driemanschap Hillis-Holleeder-Dino S. maakte gebruik van twee moordcommando’s. Een groepering rondom huurmoordenaar Jesse R. – die eveneens al een levenslange celstraf uitzit. En een groepering die de ‘Alkmaarse groep’ wordt genoemd. Van Hout is volgens de rechtbank geliquideerd door de groep rond Jesse R. 

Willem Endstra (1953-2004)

Wie met de politie over Willem Holleeder praat, tekent daarmee zijn doodvonnis. Volgens de rechtbank overkwam dat meerdere slachtoffers van Willem Holleeder. Zo ook vastgoedbankier Willem Endstra in 2004.

Volgens verschillende getuigen was Willem Holleeder voorafgaand aan de liquidatie boos op Endstra. Reden: Endstra sprak heimelijk met de politie. Voor zijn dood, tijdens geheime ‘achterbankgesprekken’ met de politie, vertelde Endstra over de afpersingen door Holleeder.

Aanvankelijk gingen Endstra en Holleeder vriendschappelijk met elkaar om. Holleeder investeerde een deel van zijn criminele vermogen bij Willem Endstra. Hij deed zelfs klussen voor de vastgoedbankier, en fungeerde als tussenpersoon tussen Endstra en andere criminelen die hun zwarte geld willen beleggen. Zo bracht drugsbaron John Mieremet miljoenen aan misdaadwinsten onder bij Endstra.

Volgens de rechtbank staat vast dat Holleeder zijn steenrijke ‘vriend’ Endstra afperste. Bovendien concluderen de rechters dat Holleeder de liquidatie voorafgaand al aankondigde. Tegen meerdere getuigen heeft hij gezegd dat Endstra ‘niet meer hoefde, zelfs niet meer mócht betalen’. In de taal van Holleeder betekende dat dat de vastgoedbankier vermoord zou worden.

2004: De technische recherche verricht sporenonderzoek bij het kantoor van Willem Endstra. Beeld ANP

Volgens Astrid wist haar broer niet alleen dat deze ‘kankerhond met de politie praatte’, maar wist hij ook dat Endstra inmiddels zo bang was voor Holleeder dat Endstra zelf een moordopdracht had gegeven om Holleeder te laten liquideren. Kort na de moord zou Holleeder tegen zijn zus Sonja hebben gezegd: ‘Het was hij of ik.’

De rechtbank gaat er vanuit dat de Rus Namik Abbasov de schutter was op 17 mei 2004, hij overleed echter voordat hij berecht kon worden. De schutter heeft banden met de zogenoemde ‘Alkmaarse groep’. Volgens de rechtbank onderhield Holleeder contacten met die dadergroep. Zo ontving hij later een kerstkaart in de gevangenis van één van de leden.

Het opdracht geven tot moorden is doorgaans lastig te bewijzen. De opdrachtgever blijft zo ver mogelijk uit de buurt van de uitvoerder. ‘Kleine aanwijzingen’, zo stelde de rechtbank, ‘kunnen daarom zwaar wegen.’

John Mieremet (1960-2005) 

Er zullen er nu snel veel achter elkaar gaan, liet Willem Holleeder in 2005 aan zijn zus Astrid weten. Op 2 november van dat jaar werden John Mieremet en Kees Houtman doodgeschoten. Het was niet de eerste keer dat er een aanslag op het leven van drugshandelaar Mieremet werd gepleegd. Op 26 februari 2002 werd al eens op klaarlichte dag geprobeerd om hem te liquideren. Op de Keizersgracht vuurde een motorrijder een kogelregen op hem af.

Volgens de rechtbank zat Holleeder achter de mislukte moordpoging in 2002 en de liquidatie van Mieremet op 2 november 2005. Het slachtoffer inspecteerde die ochtend in Thailand bouwwerkzaamheden in een vakantiepark waarin hij had geïnvesteerd. Een Westers uitziende man met een motorhelm op, schoot hem dood. De schutter zou afkomstig zijn geweest van de ‘Alkmaarse groep’.

Kort na de moord op Mieremet liet Holleeder zijn zus Astrid weten dat het ‘zo’ goed was. Ook de anonieme getuige Q5 heeft verklaard dat hij Holleeder heeft horen zeggen dat onder meer Mieremet gedood zou worden. Getuigenverklaringen vormen het belangrijkste bewijs. Gedurende het proces werden er zo’n 230 gehoord.

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

In de jaren negentig was Mieremet, die samen met Sam Klepper een crimineel duo vormde, een concurrent van Cor van Hout en Willem Holleeder. Klepper en Mieremet werden ook wel Spic & Span genoemd, omdat ze op efficiënte wijze hun tegenstanders in het criminele circuit zouden hebben ‘opgeruimd’. Eind jaren negentig raakte Holleeder bevriend met Klepper en Mieremet. Volgens het OM dreef Holleeder uiteindelijk een wig tussen de jeugdvrienden.

Maar ook deze vriendschap bekoelde. Volgens de aanklagers oefende Mieremet na de aanslag in 2002 steeds meer druk uit op Endstra, de crimineel wil het geld terug dat hij bij de vastgoedbaron had geïnvesteerd. Dit stond haaks op de belangen van Holleeder, Hillis en Dino S., aldus het OM in het requisitoir. ‘Het driemanschapschap probeerde immers juist zo veel mogelijk geld aan Endstra te onttrekken voor zichzelf.’

Kees Houtman (1959-2005)

Op de dag dat John Mieremet werd doodgeschoten in Thailand, werd ook in Amsterdam een moord gepleegd. Op 2 november 2005 stierf ook hasjhandelaar Kees Houtman op de oprit van zijn huis in Osdorp. ‘Ik kon hem nog één kus geven voor het licht uit zijn ogen verdween’, vertelde de weduwe Houtman op de 47ste zittingsdag in november. ‘Mijn leven stopte met het dichtritsen van de lijkzak.’

De uitvoerders van deze moord zijn al veroordeeld in het Passage-proces. Het gaat om huurmoordenaar Jesse R. en Peter la S. – de laatste werd in ruil voor strafvermindering kroongetuige.

Samen met een tweede kroongetuige, Fred R., wijst hij Holleeder aan als opdrachtgever voor de moord op Kees Houtman en Thomas van der Bijl. Volgens de verdediging van Holleeder schond justitie de regels die gelden bij het sluiten van de kroongetuigendeals.

Rechtbanktekening van Willem Holleeder en zijn advocaten Robert Malewizc en Sander Janssen tijdens de uitspraak. Beeld ANP

De Hoge Raad oordeelde in april in het Passageproces dat deze verklaringen wel geoorloofd zijn, en de rechtbank, die de kroongetuigen ook zelf op zitting heeft gehoord, ‘volgt’ dit oordeel. De rechtbank stelt bovendien dat de verklaringen ‘in beginsel betrouwbaar’ zijn. Peter la S. zou Holleeder samen met huurmoordenaar Jesse R. hebben ontmoet om ‘de klus’ aan te nemen. Dat deze ontmoeting heeft plaatsgevonden, blijkt volgens de rechtbank uit een e-mail van Jesse R. aan misdaadjournalist Peter R. de Vries.

Kroongetuige La S. heeft ook verklaard dat hij tien dagen voor de moord samen met Jesse R. Holleeder tegenkwam. Volgens de kroongetuige besprak Jesse R. de voorgenomen liquidatie, en heeft Holleeder gezegd: ‘Osdorp eerst’. Ofwel: eerst de moord op Kees Houtman, daarna volgen andere liquidaties.

Houtman werd afgeperst door Holleeder. Deze werd daar in 2007 ook voor veroordeeld. Uit verklaringen van Thomas van der Bijl bij de politie blijkt dat Houtman zich in het nauw gedreven voelde door Holleeder. De hasjhandelaar zou plannen hebben gehad om Holleeder te laten liquideren. Volgens de rechtbank is dat Holleeders voornaamste motief.

Thomas van der Bijl (1956-2006) 

Op 20 april 2006 werd kroegbaas Thomas van der Bijl doodgeschoten in zijn café De Hallen, terwijl hij aan het stofzuigen was. Voorafgaand aan zijn dood praatte hij met de politie, en dat kostte hem zijn leven, oordeelde de rechtbank donderdag.

Al eerder verklaarde zijn dochter hierover in de rechtszaal. Ze zei vorig jaar: ‘Mijn vader had een hekel aan verraders en dat is de reden dat hij is vermoord. Hij kon er niet tegen dat de moordenaars van zijn beste vriend, Kees Houtman, ermee weg konden komen.’

Van der Bijl kende Holleeder al uit de tijd van de Heineken-ontvoering – net als Holleeder was hij goed bevriend met Cor van Hout. Van der Bijl was ervan overtuigd dat Holleeder achter de moorden op Cor van Hout en Kees Houtman zat.

‘U had slechte verhouding met Van der Bijl’, sprak de rechtbankvoorzitter tijdens het vonnis rechtstreeks tot Willem Holleeder. ‘Want Van der Bijl zat in het kamp Houtman.’ Astrid Holleeder heeft verklaard dat haar broer vond dat Van der Bijl ‘vervelend’ deed, omdat Holleeder ruziede over de erfenis van Cor van Hout.

Willem Holleeder verlaat de zwaar beveiligde rechtbank van Amsterdam nadat hij tot een levenslange gevangenisstraf is veroordeeld. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Sonja Holleeder heeft verklaard dat Willem Holleeder voor de moord eens bij haar thuis kwam en haar vroeg om een foto van kroegbaas Van der Bijl. Aanvankelijk had Sonja geen zin om de dozen met foto’s te doorzoeken – door de vele politie-invallen waren die een rommeltje geworden. Maar haar broer bleef aandringen erop. Uiteindelijk zocht Sonja toch, en gaf ze een foto met van Van der Bijl op een kinderfeestje.

Holleeder hield tijdens het proces vol dat hij geen motief had om Van der Bijl te laten doodschieten. Maar de rechtbankvoorzitter wees hem op een gesprek dat hij met zijn zus Sonja had. ‘U heeft gezegd dat u niet zou zijn veroordeeld in het afpersingsdossier als Thomas gewoon zijn mond had gehouden.’

Volgens de rechtbank is Holleeder een crimineel die ‘niets en niemand’ ontzag. ‘Hij heeft gewetenloos en onverschillig over leven en dood van anderen beschikt.’

De Holleeder-zaak: sluitstuk van bijna veertig jaar misdaadgeschiedenis

Volgens het OM is Willem Holleeder ‘een draaier, een leugenaar, een manipulator en een tiran’. In ‘Wie is de echte Willem Holleeder?’ lees je waarom de aanklagers levenslang de enige juiste straf vinden voor deze Amsterdamse crimineel. 

Holleeders advocaten stellen op hun beurt dat er veel te weinig bewijs ligt om die stelling kracht bij te zetten. Zij bepleitten afgelopen voorjaar vrijspraak. Hoe keken zij naar de zaak? ‘Ik verzoek u spreek hem vrij.

Willem Holleeder was verdachte in een megaproces dat meer dan zestig zittingsdagen duurde. Rechtbankvoorzitter Frank Wieland had de regie, en deed dat op een eigenzinnige manier. Hij sprong ‘in het oog met zijn onconventionele uitlatingen, amicale toon en oprechte interesse voor de motieven van de verdachte’.

Een andere hoofdpersoon in dat monsterproces was zus Astrid Holleeder. Zij was een van de belangrijkste getuigen. Lees hier een interview dat zij eerder gaf aan de Volkskrant

Astrid stelt dat haar broer een psychopaat is. Of dat klopt is onbekend, want haar broer is nooit door psychologen onderzocht. Maar wat  als hij echt een psychopaat is.

De zaak tegen Willem Holleeder was het sluitstuk van bijna veertig jaar misdaadgeschiedenis. Het is een ongemakkelijke vraag om te stellen, maar we deden het toch: Hoeveel heeft Holleeder de maatschappij gekost?

De strafzaak waarin Holleeder terechtstond, draaide om vijf liquidaties, een poging daartoe en doodslag. Hoe zat het ook alweer: wie is wie in het proces tegen Willem Holleeder?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden