Gewenste andere cultuur in CDA is nog heel ver weg

DEN HAAG - Het CDA kent een verkeerde, gesloten cultuur met te weinig ruimte voor tegenspraak en het zwaartepunt ligt te veel in het kabinet. Volgens twee boeken die in de afgelopen dagen verschenen, waren dat de oorzaken van het historische verlies van het CDA op 9 juni. Alarmerend is dat dat nog steeds geldt.

Beeld anp

Maandag presenteerde NOS-verslaggever Wilco Boom zijn reconstructie van de nederlaag: De Val van Balkenende. Vrijdagavond al kwam het CDA met een eigen analyse door een commissie onder leiding van de Limburgse commissaris van de koningin Léon Frissen: Verder na de Klap.

Een vergelijking van het beeld in beide boeken met de huidige situatie werpt de vraag op: kan het CDA al wel verder?

Eendere conclusies
Boom en Frissen komen tot vaak eendere conclusies over wat er fout ging. De commissie-Frissen spreekt dringend over het belang van 'tegenmacht'. Partij, fractie en kabinet moeten elkaar in evenwicht houden en er moet ruimte voor 'tegendenken, alternatieve geluiden en second opinions' zijn. Er moet, kortom, een totaal andere cultuur komen.

Maar de personele bezetting van de partijtop is goeddeels dezelfde. Maxime Verhagen is de facto partijleider. Nu is hij vaak geroemd, om velerlei kwaliteiten. Maar dat hij in zijn carrière veel ruimte liet voor tegenspraak of geduld had met second opinions, hoort daar niet bij. Als fractieleider stond hij vooral bekend om de ijzeren discipline die hij daar afdwong.

Tegenspraak
Ook als formateur en fractieleider maakte machtspoliticus Verhagen niet de indruk dat hij zat te wachten op tegenspraak. Er is juist veel geklaagd over de cultuur in de fractie na 9 juni. Dissidenten voelden zich vaak onheus, hardvochtig en soms zelfs agressief bejegend.
Ook de onafhankelijkheid van het partijbestuur was nog niet optimaal geregeld. Na het vertrek van Peter van Heeswijk als partijvoorzitter op 10 juni nam vice-voorzitter Henk Bleker die post waar. Die leek aanvankelijk Verhagen tegen te spreken. Hij beloofde ongeruste leden inspraak op een speciaal congres, mocht het tot samenwerking met Wilders komen.

Maar toen al vermoedden sommigen dat dat een één-tweetje tussen Verhagen en Bleker was. Dat werd versterkt door geruchten dat Bleker in een eventuele rechtse coalitie staatssecretaris onder diezelfde Verhagen zou worden. En zo ging het ook. Velen voelden zich bekocht.

Balkenende
Boom schetst in zijn boek hoe Balkenende in 2007 de partij leeg trok en alle belangrijke spelers in zijn kabinet zette. Ook dat lijkt zich te herhalen: de voornaamste smaakmakers van de fracties van de Eerste én Tweede Kamer, Hans Hillen en Joop Atsma, werden minister en staatssecretaris.

Frissen is kritisch over de fractie, die gedwee de orders uit het kabinet volgde. De huidige fractie is vrijwel identiek. Toenmalig vice-fractievoorzitter Liesbeth Spies is nu waarnemend partijvoorzitter. Kritische CDA'ers hopen dat ze zich daar meer zal laten gelden dan in haar vorige baan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden