GEWELDSVIRUS

VOOR de strijdkrachten waren het hoogtijdagen, sprak de Amerikaanse generaal op CCN, die wij in ons werelddorp op de Veluwe natuurlijk naast BBC-World op de kabel hebben....

CNN is een prima zender om bij breaking news op afstand de stemming in Amerika goed aan te kunnen voelen. En de showdown in Irak was natuurlijk inbraak-nieuws. De zender begint dan als het ware te zinderen. Christian Ananpour live uit Bagdad, afgewisseld door live gesprekken met correspondenten in Moskou, Jeruzalem, het Pentagon en twee bij het Witte Huis. Daar wordt gewacht op het verlossende woord van Clinton. Dat de aanval was opgeschort was al bekend, wat er verder zou gebeuren niet.

Dan komt Clinton vertellen dat de aanval van de baan is. De manier waarop hij dat doet, maakt onmiddellijk duidelijk dat Amerika een grote tegenvaller heeft te incasseren. Clinton prijst uitvoerig en overdreven de inzet van de militairen en de cruciale rol die zij in de politiek van Amerika spelen.

Ik heb enig vermoeden hoe dat soort toespraken tot stand komen en ik hoor het de Amerikaanse minister van Defensie en de stafchef zeggen: 'mijnheer de president, u moet in uw speech een opsteker geven aan de strijdkrachten, want die zijn door uw besluit om niet aan te vallen bitter teleurgesteld en gedemoraliseerd.'

En dat waren ze zelf ook. Dat was heel Amerika. En het was stuitend.

Des te groter is mijn respect voor het staatsmanschap van Clinton die tegen het nationale sentiment en tegen zijn belangrijkste adviseurs in toch besloot om de kruisraketten niet te laten afvuren en de B-52 bommenwerpers terug te roepen.

Clinton zal daar politieke redenen voor hebben gehad. Internationaal was het niet te verkopen geweest om ondanks de schriftelijke capitulatie van Saddam Hussein toch aan te vallen. Maar ik denk toch ook, in ieder geval hoop ik het, dat Clinton is geschrokken van de berekening door het Pentagon dat er zo'n tienduizend Iraki's het slachtoffer hadden kunnen worden van de Amerikaans-Britse bombardementen. Voor de val van de Muur was een aanval van Amerika op Irak natuurlijk niet mogelijk geweest. Welke massavernietigingswapens daar ook zouden worden gemaakt. Want de twee supermachten wisten van elkaar dat de VS geen aanval op Israël zou dulden en de Sovjet-Unie geen aanval op Irak. Dat evenwicht is grondig en waarschijnlijk blijvend verstoord in het voordeel van de VS. Niemand in het Westen kan daar rouwig om zijn want je moet er niet aan denken als het andersom was geweest.

Maar de schaduwkanten van die positieve wending in de wereldpolitiek beginnen zich steeds pregnanter op te dringen. De situatie in het Midden-Oosten is daar een goed voorbeeld van. De stelling van de Arabische landen dat Amerika met twee maten meet is volkomen terecht.

Israël lapt meerdere resoluties van de Veiligheidsraad al lang aan de laars en kan er op rekenen dat Amerika alle pogingen om uitvoering af te dwingen met een veto zal treffen. Het gebruik van geweld door de VS in het Midden-Oosten zonder expliciete legitimatie door de Veiligheidsraad is dan ook erg tricky.

De drang in de VS na de val van de Muur om op eigen houtje steeds eerder geweld te gebruiken in de internationale politiek, kan steeds grotere problemen gaan opleveren. Het gebruik van geweld hoort altijd een nederlaag voor politici te betekenen. Ze zijn er immers niet in geslaagd een minder barbaarse oplossing te vinden. Maar het wordt wel heel moeilijk voor een Amerikaanse president om het hoofd koel te houden als hij door zijn eigen volk, adviseurs en leger als het ware wordt opgehitst om 'de vijand' nu maar eens een lesje te leren.

Het geweldsvirus blijkt ook besmettelijk voor de Volkskrant. Gisteren op deze plaats een pleidooi van Anet Bleich voor 'tirannenmoord' in Irak door de CIA en jongstleden dinsdag al in het hoofdartikel. Ik betwist niet het recht van een volk om desnoods via een aanslag een eind te maken aan een tirannie. Maar het gebruik maken van moord op een ander staatshoofd, zonder enige vorm van internationaal toetsbare legitimatie, als instrument van de buitenlandse politiek kan alleen maar tot grote ellende leiden.

Want wie komen er in aanmerking om geliquideerd te worden, op grond van welke criteria en wie mag dat beslissen? En als het geaccepteerd wordt van het ene land, mag een ander land het dan ook? In Soedan wordt het bombardement op een fabriek waar chemische wapens zouden worden gemaakt als terreur ervaren. Misschien is het dat trouwens wel. Zou de Soedanese regering nu mogen besluiten Clinton te laten vermoorden?

De Volkskrant vindt het niet nodig over dit soort vragen te filosoferen. Je moet het gewoon doen. Een curieuze, nieuwe benadering die kennelijk bij het schrijven van het hoofdartikel al is uitgeprobeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden